IV SA/Gl 349/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA (del.) Teresa Cisyk Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Wnioskiem z dnia [...] r. K. K. zwrócił się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w oddziałach Armii Krajowej w latach [...]. Do wniosku dołączył m.in. pozytywną rekomendację Związku Kombatantów RP, zaświadczenie weryfikacyjne podpisane przez [...] B. N.-O. z dnia [...] r., oświadczenia dwóch świadków z [...] r., zaświadczenie byłego dowódcy [...] A. J. z [...] r., życiorys, a także kserokopie posiadanych odznaczeń. Na podstawie tego materiału dowodowego oraz potwierdzającej fakty podane we wniosku opinii Oddziału w Ż. [...] z [...] r., decyzją z dnia [...] r., na podstawie art.1 ust.2 pkt 3 i art.22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich. Organ ten ustalił i zważył, iż K. K. nie wykazał faktu pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. W jego ocenie nie mógł wstąpić w roku [...] do AK, gdyż nie spełniał kryterium wieku. Mianowicie z dostępnych źródeł historycznych wynika, że do służby przyjmowano osoby w wieku powyżej lat [...], tymczasem wnioskodawca urodzony w roku [...] wówczas liczył lat [...]. Zdaniem organu mógł on wykonywać co najwyżej czynności pomocnicze na rzecz tej formacji, wszak nie stanowi to podstawy do przyznania mu uprawnień kombatanckich. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] r., na podstawie art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.1 ust.2 pkt 3 i art.21 ust.1 i art.22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. W jego ocenie skarżący nie wykazał tytułu do uprawnień kombatanckich. Wskazując na treść art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach..., organ wyprowadził wniosek, iż nie udowodnił on uregulowanych w nim przesłanek, gdyż nie pełnił służby w polskiej podziemnej formacji i organizacji, w tym w oddziałach partyzanckich, w czasie II wojny światowej. Jego zdaniem zebrany materiał dowodowy świadczy o wykonywaniu przez odwołującego się jedynie funkcji pomocniczych. Ze spełnieniem omawianej przesłanki wiążą się takie atrybuty służby jak złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego, przydziału organizacyjnego. W tym zakresie powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz treść instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r., wedle której "członkiem ZWZ (potem AK) mógł być każdy Polak... poczynając od wieku lat [...]-tu...". Później granicę tę przesunięto do lat [...]-tu. Wskazując na poglądy prezentowane w judykaturze organ podał, iż zeznania stron i świadków o zdarzeniach mających miejsce [...] lat temu mają niską wartość dowodową, co w połączeniu z nieścisłymi i niezrozumiałymi z punktu widzenia konspiracji wywodami przedstawionymi w sprawie, nakazywało odmówić im wiarygodności. Skoro przeto odwołujący się nie udowodnił, że w sposób systematyczny i zorganizowany prowadził działalność przeciwko okupantowi, a więc nie wykazał pełnienia służby w AK, zasadnie jego wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich został załatwiony negatywnie. Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 610/06), uwzględniając skargę K.K. na tę decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ją uchylił i orzekł o kosztach postępowania. Jego zdaniem dokonana ocena wiarygodności dowodów zgromadzonych w sprawie nie została przeprowadzona w sposób dostateczny i przekonywujący, stąd ustalenia faktyczne i wyprowadzona z nich konkluzja w sferze prawa materialnego nie nadają się do obrony. W szczególności Sąd zważył, iż wiek kombatanta nie należy do przesłanek przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, nadto że zeznania kluczowych świadków potwierdzających wywód skarżącego nie zostały poddane wnikliwej analizie. Nie mogło jej zastąpić twierdzenie o rezerwie, z jaką należy do nich podejść i wątpliwościach co do prawdziwości przedstawianych faktów. Świadkowie ci bowiem, podobnie jak skarżący, podali, że został on zaprzysiężony i pełnił określone funkcje w oddziale, w którym razem brali udział w akcjach przeciwko okupantowi. W zbliżony sposób Sąd ocenił wyrwaną z kontekstu uzasadnienia innego wyroku sądu administracyjnego tezę o niskiej wiarygodności zeznań świadków o faktach sprzed wielu lat. Zarzucił wreszcie brak jakiejkolwiek oceny zaświadczenia sporządzonego przez osobę określaną jako dowódca skarżącego. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy zalecił uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchanie skarżącego na okoliczność charakteru wykonywanych przezeń czynności na rzecz AK w latach [...], ewentualnie o przesłuchanie wskazanych świadków, następnie rozpatrzenie całokształtu materiału sprawy i jego wnikliwą, pełną ocenę. Stanowić ona miała podstawę dokonania ustaleń faktycznych i rozważań prawnych, którym organ miał dać wyraz w motywach opartej na nich decyzji. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy doszło do przesłuchania skarżącego, uzupełniono jej materiał o pismo Prezesa Zarządu Okręgu Ś. w K. [...] z dnia [...] r., w którym uznano brak podstaw do podważenia dotychczasowych twierdzeń strony i prezentowanych przez nią dowodów, o oświadczenia świadków i stron przesłuchanych w sprawach weryfikacyjnych osób, na których zeznania powoływał się K. K., ich życiorysy oraz deklaracje członkowskie złożone w [...]. Na tej podstawie zaskarżoną decyzją, powołując się na art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.1 ust.2 pkt 3 i art.22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. W jej uzasadnieniu podał, iż pełnienie służby w rozumieniu art.1 ust.2 pkt 3 cytowanej ustawy oznacza prowadzenie w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. Wprawdzie wśród jego przesłanek nie mieści się wiek osoby pełniącej służbę, wszak z obowiązującej wówczas w Armii Krajowej instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. wynikało, że w ZWZ-AK pełnić służbę może osoba w wieku co najmniej lat [...]. Wprowadzenie tej granicy spowodowane było obawą o odporność psychiczną i fizyczną osób młodszych oraz ich zdolność do podporządkowania się rozkazom. Inne sytuacje, jakkolwiek mogły mieć miejsce, to zaliczyć je należy do wyjątkowych, wymagających szczególnie wnikliwej i dogłębnej analizy. Dokonując jej w niniejszej sprawie organ wskazał na dużą zmienność twierdzeń strony wyrażającą się w odmiennym sposobie opisywania zdarzeń (inaczej w życiorysie, inaczej w kwestionariuszu), nadto na ich sprzeczność z wiedzą historyczną i zasadami logiki. Przeczą one w szczególności przyjęciu, aby [...]letnie dziecko mogło zostać wysłane w okresie wojny na naukę [...] do osoby [...] mieszkającej w W., jak podał skarżący podczas przesłuchania. Nieprawdopodobnie brzmi też, zdaniem organu, relacja o pobycie i ucieczce z [...], powrocie do W., a następnie do domu i tamże uroczystym zaprzysiężeniu. W przekonaniu organu skarżący prezentuje też wykonywanie takich działań, które można oceniać jako przesadzone, bo nadmiernie uciążliwe z uwagi na jego ówczesny wiek. Dlatego odmówił wiarygodności zeznaniom strony. Nie uwzględnił też zeznań świadków G. i M., gdyż z dokumentacji zalegającej w ich sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich nie wynika, aby mieli jakiekolwiek kontakty z placówką, w której rzekomo służył skarżący. Podobnie ocenił organ zaświadczenie sygnowane przez [...] J. i ojca strony. Wiedza historyczna każe bowiem podważyć możliwość sporządzenia dokumentu z pieczątką obejmującą nazwisko i funkcję żołnierza AK w roku [...]. Wreszcie organ zważył, iż przepisy d. kodeksu karnego, na podstawie których skarżący miał zostać skazany za swą działalność dotyczą [...], a nie są to przepisy aktów prawnych, na podstawie których skazywano osoby należące do antykomunistycznej opozycji. Konkludując organ doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał ziszczenia przesłanki pełnienia służby w AK w latach [...], gdyż jedynie pomagał tej formacji, stąd nie może uzyskać uprawnień kombatanckich. Uznając więc decyzję pierwotną za prawidłową, nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Podtrzymując dotychczasowe twierdzenia, zarzucił jej niewłaściwą ocenę wiarygodności dowodów, a zatem dokonanie wadliwych ustaleń faktycznych i rozważań prawnych. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji i podając, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, zaś dokonane ustalenia i rozważania miały oparcie we wnikliwej i poprawnej ocenie wiarygodności zgromadzonych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, albowiem dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, do jakiej - wedle treści art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) – powołane są sądy administracyjne, nie mogły ujść uwadze popełnione przez organ administracyjny uchybienia procesowe rzutujące również na ocenę poprawności zastosowania przepisów prawa materialnego. A jeśli objęte kontrolą zgodności z prawem akty uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu odpowiednio mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (p. art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), podlegają uchyleniu. Uchybienia te zostały dostrzeżone w urzędu w ramach realizacji wyrażonej w art.134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady niezwiązania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kluczowym zagadnieniem występującym w sprawie jest ocena czy działalność skarżącego w latach [...], określana przez niego jako służba w Armii Krajowej, wyczerpuje znamiona regulacji zawartej w art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach.... Przepis ten za działalność kombatancką uznaje pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Skarżący przedstawił na tę okoliczność dowody, które jednak nie znalazły uznania organu. Wykonując w zasadzie w całości wiążące wytyczne co do toku dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 kwietnia 2007 r., bowiem przesłuchał skarżącego i ocenił zebrany materiał pod kątem wiarygodności dowodów, organ orzekający nie ustrzegł się jednak pewnych uchybień, które rzutują na ocenę legalności podjętego na tej podstawie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wytknąć organowi niedoskonałość dokonanej oceny wiarygodności dowodów, która jest najistotniejszym problemem występującym w sprawie, bo prowadzącym do poczynienia ustaleń faktycznych potrzebnych dla ich subsumcji pod przepisy prawa materialnego w celu rozstrzygnięcia żądania będącego przedmiotem sprawy. Wbrew bowiem jego poglądowi wyrażonemu w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę stan faktyczny sprawy nie jest bezsporny, gdyż istnieją rozbieżności nie tylko co do charakteru wykonywanych przez skarżącego działań, które należą do kwestii ocennych, ale występują one również w zakresie faktów składających się na "pełnienie służby" w rozumieniu cytowanego przepisu. Po myśli art.80 k.p.a. ocena wiarygodności dowodów winna obejmować całokształt zebranego materiału, a rzeczą organu jest podanie w uzasadnieniu decyzji, jakim dowodom dał wiarę, a jakim jej odmówił i wskazanie rzeczowych argumentów, z jakich przyczyn konkretne fakty uznał za udowodnione, a inne nie. W tym miejscu godzi się podkreślić, że w sprawie wydaje się niemożliwe skorzystanie z innych tzw. osobowych środków dowodowych (choćby dlatego, że wedle twierdzeń skarżącego świadkowie istotnych zdarzeń nie żyją), stąd tak dużą wagę należy przypisać dokumentom i analizie. W aktach administracyjnych zalegają dokumenty, które w zasadzie potwierdzają wersję skarżącego prezentowaną co do istotnych faktów mających znaczenie dla wyniku sprawy. Prima facie wydaje się, że są to dokumenty wiarygodne, bo pochodzące od osób godnych zaufania i spójne z informacjami przedstawianymi przez skarżącego. W przepisach proceduralnych dowód z dokumentów ma dużą moc dowodową. Może ona zostać oczywiście obalona, wszak winno to nastąpić na podstawie rzeczowych argumentów, innych przeciwdowodów i wnikliwej, pełnej oraz przekonywującej oceny wiarygodności całokształtu materiału dowodowego. Tym wymogom organ nie sprostał, gdyż dokonaną oceną nie objął wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Oto bowiem skarżący dołączył do wniosku kserokopie legitymacji i zaświadczenia o uzyskanych odznaczeniach, w tym przyznanego przez Ministerstwo Obrony Narodowej w [...] r. [...], oraz przyznanego przez Prezydenta RP w [...] r. [...]. Okolicznościami związanymi z tymi odznaczeniami, które w oczywisty sposób dodatkowo potwierdzają wersję skarżącego, organ się nie zajął, pominął je w ocenie całokształtu dowodów, czym uchybił przepisowi art.80 k.p.a., a co rzutuje na ocenę pozostałych dowodów. W konsekwencji czego dokonane ustalenia faktyczne, a co za tym idzie rozważania prawne, uchylają się spod oceny legalności. Nie można zatem odeprzeć zarzutów skargi, bo sprawa jako niewyjaśniona nie dojrzała do stanowczego rozstrzygnięcia. W przekonaniu Sądu w Ministerstwie Obrony Narodowej i Kancelarii Prezydenta RP winny znajdować się materiały, na podstawie których uznano działalność skarżącego w szeregach AK za godną uhonorowania. Nie mogą one pozostać bez wypływu na wynik niniejszej sprawy. Godzi się nadto podnieść, że w motywach zaskarżonej decyzji organ m.in. wskazał na instrukcję gen. Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. oraz sformułował zastrzeżenia co do wiarygodności dowodów z zeznań obejmujących zdarzenia sprzed wielu lat, z powołaniem się na wyrok WSA w Białymstoku. Nie dostrzegł, że te okoliczności zostały uznane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach poprzednio orzekający w niniejszej sprawie za niemające samodzielnego znaczenia dla jej wyniku, toteż niepodobna zaakceptować ponownego ich eksponowania. Przyjęta przez organ zmienność twierdzeń skarżącego nie jest do końca przekonywująca, bowiem pojawia się ona co najwyżej wyłącznie w kwestiach drugorzędnych, poza tym nie sposób jej wywodzić z odmiennego brzmienia dokumentów, w tym życiorysu, w zakresie różnych faktów. Taka zmienność miałaby miejsce wówczas, gdyby podawano w każdym z nich te same fakty w odmiennych wersjach. Poza tym, w opinii Sądu, brak przedstawienia przez świadków w zeznaniach złożonych w ich sprawach działalności w rejonie rzekomej służby skarżącego, gdy wyraźnie jej nie zanegowano, zwłaszcza w sytuacji szczupłego ilościowo materiału, nie powinno być uznane za tak istotne. Na koniec należało zwrócić uwagę na brak oceny tak ważnych dowodów, jakimi są zaświadczenie weryfikacyjne [...] B. M. N.-O. z dnia [...] r. oraz opinii członków Koła Terenowego w Ż. [...] z dnia [...] r. i Zarządu Okręgu Ś. tego Związku z dnia [...] r. Trzeba wreszcie wytknąć organowi nieujawnienie w protokole przesłuchania skarżącego z dnia [...] r. osoby, która odebrała zeznania skarżącego. Rodzi to wątpliwości co do możliwości zaliczenia przesłuchania strony w poczet dowodów, także z powodu zastrzeżeń co do skuteczności pouczenia o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań i braku pouczenia o prawie odmowy odpowiedzi na pytania. Z przytoczonych powodów zaskarżona decyzja nie mogła się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ uzupełni materiał sprawy o dalsze dowody istotne dla rozstrzygnięcia, w tym w szczególności z dokumentacji znajdującej się w Ministerstwie Obrony Narodowej i Kancelarii Prezydenta RP odnośnie przyznanych mu (wyżej opisanych) odznaczeń, jak też zbada dokumentację [...] dotyczącą skarżącego, gdyż podczas rozprawy podał on, że uzyskał uprawnienia kombatanckie w tym Związku, które potem zostały zweryfikowane, a następnie całokształt materiału oceni pod kątem wiarygodności, uwzględniając dyrektywę zawartą w art.80 k.p.a. oraz powyższe wywody, jak też wskazania zawarte w motywach poprzedniego wyroku zapadłego w sprawie. Nie od rzeczy będzie też zwrócenie uwagi na możliwość posiłkowego wykorzystania kwestii naprowadzonych w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 1303/06 i podanego tam orzecznictwa. Co prawda dotyczył on służby w [...], wszak przesłanki formalne i materialne są w niniejszej sprawie tożsame z przesłankami w sprawie tamtej. Pozwoli to na dokonanie trafnych ustaleń faktycznych, które potem organ rozważy w świetle przesłanek uregulowanych w art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach.... W zależności od wyniku tej operacji wyda właściwej treści rozstrzygnięcie, które uzasadni stosownie do wymogów art.107 § 3 k.p.a. Co mając na względzie, na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art.200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.