II FSK 272/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia WSA del. Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko - Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1759/08 w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 5 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1759/08 oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 5 maja 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia 17 stycznia 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. określił B. G. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. W dniu 20 lutego 2008 r. B. G. złożyła od powyższej decyzji odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż ww. decyzję otrzymała w dniu 5 lutego 2008 r., a następnie w dniu 13 lutego 2008 r. wystąpiła do Kancelarii prawnej K. O. z prośbą o sporządzenie odwołania. Termin jego odbioru ustalono na dzień 19 lutego 2008 r. Wyjaśniła, iż w tym celu przekazała komplet dokumentów w oryginale oraz, że w sprawie tej nie udzieliła pełnomocnictwa. W wyznaczonym terminie, dnia 19 lutego 2008 r., mimo wielokrotnych prób nie udało się jej nawiązać kontaktu z osobą, której powierzyła przygotowanie odwołania. Tego dnia osoba ta była nieobecna, gdyż korzystała z urlopu na żądanie z przyczyn rodzinnych. Ponadto, w trakcie osobistej wizyty w Kancelarii nie udostępniono stronie oryginałów dokumentów, które wydano dopiero w dniu 20 lutego 2008 r. W tej sytuacji, zdaniem B. G., niedotrzymanie terminu było przez nią niezawinione, o czym świadczą zarówno zwrócenie się do Kancelarii, jak i wielokrotne próby uzyskania w ostatnim dniu terminu (19 lutego 2008 r.) dokumentów i odwołania. Postanowieniem z dnia 5 maja 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy uznał, że B. G. w opisanych przez nią okolicznościach wykazała się brakiem należytej staranności w załatwianiu własnych spraw. To na niej ciążył bowiem obowiązek starannego wyboru pełnomocnika, który zgodzi się ją reprezentować i będzie działać w imieniu swojego mocodawcy, dokładając wymaganej dbałości do załatwiania zleconych czynności. Zdaniem organu odwoławczego, strona nie może uchylać się od skutków wynikających z działań lub zaniechania osoby, której zleciła określone obowiązki, gdyż tylko ona sama ponosi odpowiedzialność za wybór osób, którym poleca załatwianie własnych spraw. W ocenie organu B. G. nie uprawdopodobniła zatem, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. G. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi powtarzając argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu skarżąca podkreśliła, że z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów sprawy nie była w stanie w dniu 19 lutego 2008 r. przygotować odwołania samodzielnie. Dokonując wyboru osoby, której zleciła przygotowanie pisma, miała prawo oczekiwać terminowości i profesjonalizmu. Dla potwierdzenia swojego stanowiska o braku winy w uchybieniu terminu skarżąca powołała się na wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 października 2006 r., sygn. akt I SA/Sz 256/06 i wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2006 r., sygn. akt V SA 2501/05. Na tej podstawie stwierdziła, iż trudno uznać, aby zlecenie przygotowania pisma procesowego u podmiotu zajmującego się tym profesjonalnie nie stanowiło należytej staranności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r. oddalił skargę. Zdaniem Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej w W. właściwie ocenił, iż B. G. nie wykazała, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Słusznie bowiem przyjęto, iż opisane przez nią okoliczności nie stanowią podstaw do wyłączenia zawinienia w niezłożeniu odwołania w prawem przewidzianym terminie. Zwrócenie się strony do innej osoby o sporządzenie odwołania, powierzenie oryginałów dokumentów w celu jego sporządzenia i niemożność skontaktowania się z pracownikiem kancelarii, który miał to uczynić, a także brak dostępu do tych dokumentów w dacie upływu terminu odwoławczego, jak słusznie przyjął Dyrektor Izby Skarbowej w W., nie stanowią o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Tylko przeszkoda, którą można określić jako niedającą się usunąć i która nie jest spowodowana zachowaniem strony może usprawiedliwić odstąpienie od obowiązku złożenia odwołania w terminie 14 dni. Zdaniem Sądu przedstawiona przez skarżącą sytuacja, mająca miejsce między otrzymaniem decyzji organu pierwszej instancji - 5 lutego 2008 r. a ostatnim dniem do złożenia odwołania - 19 lutego 2008 r. zaistniała na skutek jej wyboru. To bowiem B. G. wybrała opcję posłużenia się inną osobą do sporządzenia uzasadnienia. Uczyniła to przy tym na bliżej nieokreślonych zasadach, nie ustanawiając tej osoby pełnomocnikiem. Wyzbyła się też czasowo dokumentacji sprawy, przekazując jej oryginały i tym samym, poprzez nie zadbanie choćby o zachowanie kserokopii dla siebie, utrudniając sobie (do czasu ich zwrotu) możliwość sporządzenia odwołania. Tymczasem w okolicznościach, kiedy nie mogła uzyskać kontaktu z osobą, która miała zająć się sporządzeniem odwołania, skarżąca winna w zakresie dbałości o własne sprawy sporządzić odwołanie samodzielnie i złożyć je do organu, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, co uchroniłoby ja przed konsekwencjami uchybienia terminu, a ewentualne braki odwołania mogła następnie sanować. Argumentacja skarżącej, iż ostatniego dnia terminu próbowała skontaktować się z pracownikiem Kancelarii nie świadczy o prawidłowej dbałości o swoje sprawy. Strona wybierając niesformalizowany sposób pomocy w sporządzeniu uzasadnienia winna mieć na względzie, iż na sporządzenie i złożenie odwołania miała 14 dni. Sąd zaznaczył, iż skarżąca sama decyduje, które z ciążących na niej obowiązków wykona osobiście, a wykonanie których powierzy innym osobom, jednak obciążają ja skutki decyzji w tym przedmiocie. Skoro skarżąca uznała, że sporządzenie odwołania może powierzyć innej osobie, której nie udzieliła pełnomocnictwa, to decydując się na takie rozwiązanie przyjęła na siebie negatywne konsekwencje zaniedbań tej osoby. Staranność, jaką ta osoba wykazała w terminowym sporządzeniu odwołania staje się w ten sposób miarą staranności skarżącej w tym względzie. Zaniedbania, jakich dopuściła się osoba, której powierzyła sporządzenie odwołania traktowane być zatem muszą tak samo, jak gdyby dopuściła się ich strona. W złożonej skardze kasacyjnej B. G. wniosła o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zarzucając na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a., naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej zwanej o.p., w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przejawiające się w uznaniu, że w niniejszej sprawie skarżąca uchybiła z własnej winy, podczas, gdy okoliczności sprawy wskazują, iż owo uchybienie wynikło z przyczyn od niej niezależnych; 2) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i 2 o.p. przez oddalenie skargi na postanowienie wydane z naruszeniem zasady zaufania do organów podatkowych i zasady informacji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nietrafnie przyjął, iż B. G. z własnej winy uchybiła terminowi do złożenia odwołania. Na sześć dni przed upływem tego terminu strona przekazała wszystkie dokumenty w sprawie podmiotowi, który podjął się sporządzenia odwołania otrzymując zapewnienie, że w dniu 19 lutego 2008 r. odbierze przygotowane pismo. W tym dniu skarżąca wykorzystała wszelkie możliwości, aby otrzymać przynajmniej przekazane dokumenty, lecz z przyczyn od siebie niezależnych nie udało się jej tego dokonać. Już dnia następnego, po odzyskaniu koniecznych dokumentów wniosła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Zdaniem strony skarżącej nie można utożsamiać winy w wyborze osoby, z której pomocy korzysta się przy sporządzeniu odwołania z niedbalstwem strony. O winie tej nie można mówić zwłaszcza w sytuacji, gdy państwo polskie dopuszcza istnienie doradztwa prawnego poza ramami zawodu adwokata, czy radcy prawnego mnożąc zawody prawnicze i obniżając kryteria naboru do już istniejących zawodów. Sporządzenie odwołania w sprawie podatkowej wymaga wiedzy specjalistycznej, stąd nie sposób bronić tezy, że skarżąca nie będąc profesjonalistą mogła tego dokonać samodzielnie. Zdaniem skarżącej przyjęcie założenia, iż obywatel ponosi konsekwencje zaniedbań, które nie są jego własnymi zachowaniami, lecz wynikają z zaniechań osób trzecich narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i zasadę informacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Zasada wyrażona w tym przepisie oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przyczyny zaskarżenia zawarte w skardze kasacyjnej determinują całkowicie zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną uwzględnia tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wymienione w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, gdyż skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała wątpliwości interpretacyjnych. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej, jako podstawę podnoszonych zarzutów wskazał art. 174 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W art. 174 p.p.s.a. nie wyodrębniono jednak jednostek redakcyjnych w postaci paragrafów, zawiera on jedynie dwa punkty. Przywołany w skardze kasacyjnej przepis zatem nie istnieje. W dalszej kolejności w zarzutach skargi kasacyjnej wskazano na naruszenie: "art. 145 § 1 punkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 162 § 1 i 2 ordynacji podatkowej w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a." oraz "art. 145 § 1 punkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 121 § 1 i 2 ordynacji podatkowej". Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Postawionego w tym zakresie zarzutu nie powiązano jednak z żadną z podstaw stwierdzenia nieważności wskazanych (biorąc pod uwagę rodzaj sprawy) w art. 247 § 1 o.p. Także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca nie wykazała, aby Sąd pierwszej instancji zaniechał stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia, mimo istnienia ku temu podstaw. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie może zostać natomiast podniesiony wyłącznie w związku z zarzutami dotyczącymi art. 162 § 1 i 2 o.p. i art. 58 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 121 § 1 i 2 o.p. Ewentualne naruszenie tych ostatnich przepisów mogło uzasadniać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jednak takiego zarzutu w skardze kasacyjnej nie podniesiono. Biorąc jednak pod uwagę stanowisko wyrażone w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 Sąd ma obowiązek odniesienia się do zarzutów naruszenia przepisów procesowych zwartych w o.p., także w przypadku, gdy nie zostały one powiązane z właściwymi przepisami p.p.s.a. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 162 § 1 i 2 o.p. należy w pełni zaakceptować stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż Dyrektor Izby Skarbowej w W. właściwie ocenił, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Niewątpliwie o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie wyklucza możliwość przywrócenia terminu. W niniejszej sprawie B. G. znając termin do wniesienia odwołania zwróciła się o jego sporządzenie do innej osoby, której jednak nie ustanowiła pełnomocnikiem. Jednocześnie skarżąca wyzbyła się czasowo dokumentacji sprawy, zaniedbując możliwość pozostawienia siebie chociażby kserokopii dokumentów. W tej sytuacji o dochowaniu należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw nie świadczą podejmowane przez skarżącą w ostatnim dniu terminu próby skontaktowania się z pracownikiem Kancelarii i odzyskania dokumentów. Skarżąca dbając o własne sprawy winna bowiem sporządzić odwołanie (które mogła ewentualnie uzupełnić w późniejszym terminie) i złożyć je w terminie do organu. Trzeba podkreślić, że to skarżącą obciąża odpowiedzialność związana z wyborem podmiotu, któremu zleciła opracowanie odwołania, tak również skutki związane z podejmowanymi przez niego działaniami, jak i zaniechaniami. W orzecznictwie wskazuje się m.in., iż: nie stanowią o braku winy takie sytuacje, w których zainteresowany powołuje się na przyczynienie się osoby trzeciej do powstania zwłoki, w szczególności na oczekiwanie pomocy radcy prawnego (wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Sz 1571/95, LEX nr 27123); kłopotów w kontaktowaniu się z doradcą podatkowym nie można zaliczyć do przyczyn uzasadniających przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego, nawet obciążonego tymi problemami, bowiem są to przyczyny subiektywne, którym skarżący przy zachowaniu należytej staranności mógł zaradzić (wyrok NSA z dnia 18 listopada 1997 r., sygn. akt SA/Po 1868/96, LEX nr 31238); skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań - tak pozytywne, jak i negatywne - obciążają reprezentowanego (wyrok NSA z dnia 19 grudnia 1997 r., I sygn. akt SA/Gd 1144/97, LEX nr 31868). Mając na uwadze podniesione zarzuty należy wskazać, że nie ma w tym kontekście znaczenia, czy osoba, której powierzono sporządzenie odwołania była adwokatem, radcą prawnym, czy nie posiadała tych uprawnień. Wbrew też twierdzeniom skargi kasacyjnej strona ponosi w tym przypadku konsekwencje własnych zaniedbań związanych z wyborem sposobu sporządzenia odwołania i jego realizacją. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 121 § 1 i 2 o.p. W skardze kasacyjnej nie przedstawiono uzasadnienia, na czym konkretnie w okolicznościach niniejszej sprawy miało polegać naruszenie każdej z zasad wskazanych w tych przepisach, nie wykazano też, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W sposób oczywisty niezasadny jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 i 2 k.p.a., bowiem przepisy te nie znajdowały zastosowania w sprawie. Z tych względów skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).