I OSK 126/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie sędzia NSA Janina Antosiewicz sędzia del. WSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz (spr.) Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Sz 453/08 w sprawie ze skargi J. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Sz 453/08 oddalił skargę J. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2008 r. wydaną w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Starosta Gryficki decyzją z dnia [...] marca 2008 r., wydaną na podstawie art.122 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. Nr 108 poz. 908 ze zm.) - zwanej dalej również ustawą, skierował J. U. na kontrolne badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii: "A, B, C, BE, CE" prawa jazdy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Prokurator Prokuratury Rejonowej w Gryficach w dniu [...] stycznia 2008 r. złożył wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie skierowania na kontrolne badania lekarskie, bowiem w toku postępowania karnego została wydana opinia dwóch biegłych psychiatrów, z której wynika, że J. U. cierpi na zaburzenia psychiczne. W odwołaniu od decyzji J. U. stwierdził, że nie jest chory psychicznie, tylko nabawił się nerwicy z powodu ciągłego znęcania się rodziny. Podniósł, że przez okres, kiedy ma uprawnienia, nie miał żadnej kolizji, mandatów ani punktów karnych. Do odwołania skarżący dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2008 r. i karty informacyjne leczenia szpitalnego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymało w mocy decyzję organu niższej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy przesłankę do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie mogą stanowić okoliczności, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Mogą to być pochodzące z różnych źródeł informacje o pogarszającym się stanie zdrowia, objawach chorobowych, świadczących o zaistnieniu przeciwwskazań do wydania prawa jazdy. Biegli psychiatrzy stwierdzili u wyżej wymienionego sprawność intelektualną niższą jak przeciętna, organiczne zaburzenia urojeniowe i cechy osobowości paranoicznej. Kolegium podkreśliło, że brak jest możliwości odstąpienia od skierowania strony na badania lekarskie, bowiem przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy stanowi normę bezwzględnie obowiązującą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J. U. oświadczył, że nie ma żadnych zaburzeń i przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Skarżący powołał się na uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia z [...] kwietnia 2008 r. w sprawie [...], z którego wynika, że Sąd Rejonowy "źle zinterpretował opinię biegłych psychiatrów, bo (...) biegli nie rozpoznali upośledzenia umysłowego". Skarżący wniósł o odroczenie skierowania na badania lekarskie do czasu zakończenia sprawy w Sądzie Rejonowym w Gryficach ze względu na brak środków finansowych na pokrycie kosztów badań i przejazdu na badania. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji zauważył, że przesłanki skierowania na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem zostały określone w art. 122 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Celem tego przepisu jest zagwarantowanie bezpieczeństwa ruchu, przy równoczesnym zachowaniu praw podmiotowych osób, które na badania te są kierowane. Jedną z takich przesłanek są, w świetle art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdem. Zgodnie z tym przepisem badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Ustawa nie określa bliżej, o jakie zastrzeżenia co do stanu zdrowia chodzi, ani bliżej ich nie definiuje. Natomiast przepis § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania (Dz. U. Nr 2, poz. 15) stanowi, że starosta może skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w jej stanie zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Sąd podkreślił, że podstawą do wydania decyzji jest już wiarygodna informacja o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia, nie jest natomiast wymagane ustalenie, czy w istocie rozpoznane zmiany stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy, stosownie do powołanej ustawy i rozporządzenia, do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje orzeczenie. W ocenie Sądu słusznie Kolegium uznało, że materiał dowodowy posiada przymiot wiarygodnej informacji, uzasadniającej przeprowadzenie u skarżącego badania na okoliczność istnienia bądź braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Podstawę wszczęcia postępowania w sprawie skierowania J. U. na badania lekarskie stanowił wniosek Prokuratora, zawierający informację, że w toku postępowania karnego została wydana opinia przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, z której wynika, że skarżący cierpi na zaburzenia psychiczne. Stan zdrowia opisany w opinii psychiatrów, wskazywał z dużym prawdopodobieństwem na istnienie zastrzeżeń mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Informację tą należało uznać za wiarygodną, gdyż pochodziła od organu państwowego i została uzyskana w toku postępowania karnego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ odwoławczy nie miał prawa oceniać stanu zdrowia psychicznego skarżącego, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem z opinii psychiatrów wynika, że występują uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego. Fakt ten potwierdza również opinia sądowo-psychiatryczna z dnia [...] września 2008 r., wydana w sprawie sygn. akt [...], z której Sąd przeprowadził dowód w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - w skrócie p.p.s.a. Na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wpłynęły natomiast zaświadczenia lekarskie przedłożone przez skarżącego oraz fakt kwestionowania opinii biegłych. Dopiero badania, na które skarżący został skierowany, mają wyjaśnić wszystkie wątpliwości w tym zakresie. Jako podstawę prawną wyroku Sąd powołał art. 151 p.p.s.a. J. U., reprezentowany przez adwokata J. K., zaskarżył opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, polegającą na błędnej analizie prawnej tego przepisu i zastosowanie jej jako podstawy materialnoprawnej orzeczenia. Skarżący kasacyjnie wskazał, że przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym wymaga, aby przed wydaniem decyzji w przedmiocie skierowania na badania wystąpiła przesłanka materialnoprawna w postaci zastrzeżeń co do stanu zdrowia potwierdzona przeprowadzonym postępowaniem. W jego ocenie decyzje wydane w sprawie zapadły na podstawie źle zinterpretowanej opinii biegłych psychiatrów. Wiarygodność tej opinii podważył Sąd Okręgowy w Szczecinie, odrzucając twierdzenia, że skarżący jest upośledzony umysłowo. Jak wynika z innej opinii psychologicznej z dnia [...] listopada 2008 r. skarżący posiada prawidłową orientację w czasie i miejscu, wskazuje prawidłowe funkcje językowe, reaguje na bodźce zewnętrzne w normie. Natomiast orzeczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2008 r. wystawione przez lekarza specjalistę uprawnionego do badań osób kierujących pojazdami, jednoznacznie wskazuje, że u skarżącego nie występują żadne przeciwwskazania do kierowania pojazdami, a jedynie zaleca się jazdę w szkłach korekcyjnych. Skarżący kasacyjnie podniósł, że posiada prawo jazdy od 1952 r. i w tym czasie nie został ukarany mandatem karnym ani punktami karnymi za kierowanie pojazdem niezgodnie z prawem o ruchu drogowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej i wyłącznie w granicach wyżej określonych może rozpatrywać wniesioną skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego, kwestionującym wykładnię oraz zastosowanie art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym. Z przepisu art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym wynika, że badaniu lekarskiemu podlega osoba fizyczna w przypadku nasuwającym zastrzeżenia co do stanu zdrowia. W myśl zaś § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami starosta może skierować na badania lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Wobec tego zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że podstawą do wydania decyzji jest wiarygodna informacja o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia. Autor skargi kasacyjnej w gruncie rzeczy nie precyzuje na czym w jego ocenie polega błędne odczytanie przez Sąd pierwszej instancji treści art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym. Również nie podaje jakie rozumienie niniejszego przepisu należy przyjąć za prawidłowe. Wobec tego zarzut błędnej wykładni omawianego przepisu nie jest zasadny. W istocie rzeczy zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania zastosowania art. 122 ust. 1 pkt 4 omawianej ustawy w stanie faktycznym zaistniałym w rozpoznawanej sprawie. W ocenie skarżącego kasacyjnie podstawę wydania decyzji kierującej na badania stanowiła źle zinterpretowana opinia biegłych psychiatrów, co ma świadczyć o niewłaściwym zastosowaniu wskazanego wyżej przepisu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istota zagadnienia nie sprowadza się do interpretacji opinii psychiatrycznej przez organy administracji publicznej, lecz do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy informacja o stanie zdrowia, którą otrzymał Starosta Gryficki z Prokuratury Rejonowej w Gryficach uzasadniała zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego, mogące powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów, a więc czy była to informacja wiarygodna. W piśmiennictwie podkreśla się, że "podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem" (tak W. Kotowski, Komentarz do ustawy z 20.06.1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, wyd. ABC 2002 r.). Ocena przesłanek uzasadniających wydanie skierowania musi być przy tym dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu danej osoby. W tym kontekście stwierdzić wypada, że niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo tak kierowcy, jak i innych użytkowników dróg. Zagrożenie, o którym mowa może być wywołane niezdolnością kierowcy do prowadzenia pojazdu spowodowaną brakami fizycznymi lub umysłowymi, mającymi postać jednostek chorobowych, jak i cechami charakteru dyskwalifikującymi go jako kierowcę (por. R.A. Stefański, Komentarz do ustawy - Prawo o ruchu drogowym, wyd. ABC 2005r.). Z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Bez znaczenia natomiast jest, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda bowiem trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym. Dlatego też stan psychiczny, emocjonalny kierującego pojazdem nie jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W rozpoznawanej sprawie informacja o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia skarżącego pochodziła od Prokuratora, który zgodnie z art. 182 k.p.a. jest uprawniony do zainicjowania postępowania administracyjnego. Informacja ta oparta była na opinii biegłych lekarzy psychiatrów. Natomiast rzeczą organów administracji publicznej nie było dokonywanie merytorycznej oceny niniejszej opinii, gdyż kwestia zdolności skarżącego do prowadzenia pojazdów stanowi dopiero przedmiot badania przez lekarzy specjalistów, które przeprowadzane jest na skutek skierowania przez starostę. Wobec powyższego należy stwierdzić, że informacja uzyskana przez Starostę Gryfickiego z Prokuratury Rejonowej w Gryficach o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia psychicznego skarżącego, z której wynikało, iż cierpi on na zaburzenia psychiczne była informacją wiarygodną, a zatem uzasadniała wydanie decyzji w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Zatem Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował omawiany przepis, co oznacza, że zarzut skargi kasacyjnej również w tym zakresie jest niezasadny. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 7