I OSK 315/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge -Lissowska Sędziowie sędzia NSA Wojciech Chróścielewski(spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 1035/08 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia pojazdu do ruchu oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 24 listopada 2008 r. , sygn. akt II SA/Gl 1035/08 oddalił skargę A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] września 2007 r., nr [...] w przedmiocie dopuszczenia pojazdu do ruchu. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Pismem z dnia 6 stycznia 2005 r. skarżący A. M. zwrócił się do Starosty Raciborskiego w wnioskiem o czasowe wycofanie z ruchu samochodu ciężarowego marki AVIA. W odpowiedzi na wystosowane w dniu 7 stycznia 2005 r. wezwanie organu do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie na jaki okres pojazd miałby zostać wycofany oraz do uiszczenia opłaty, o jakiej mowa w § 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie czasowego wycofania pojazdów z ruchu (Dz. U. Nr 285, poz.2856 ze zm.) wnioskodawca pismem z dnia 13 stycznia 2005 r. złożył oświadczenie, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie takiego wydatku. Wyjaśnił też, iż niemożliwym jest wskazanie przewidywanego okresu, na który pojazd miałby zostać wycofany. W istocie jest on bowiem nieużywany od roku 2000, a jego uruchomienie zależne będzie od koniunktury gospodarczej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., wydaną na podstawie art. 78a ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.: Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., Starosta Raciborski odmówił wydania decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe rozstrzygnięcie, organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...], zwrócił podanie skarżącego w sprawie wydania decyzji o czasowym wycofaniu z ruchu pojazdu. Rozpoznając zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. utrzymało w całości postanowienie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium opłata za wydanie decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu należy do kategorii opłat, które podlegają uiszczeniu z góry w rozumieniu art. 261 § 1 k.p.a. Tymczasem skarżący pomimo wezwania do uiszczenia opłaty nie uiścił jej, co musiało skutkować zwrotem podania. W skardze na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że w toku postępowania zwracał się do organu pierwszej instancji z prośbą o zwolnienie z opłaty administracyjnej powołując się na art. 261 § 4 ust. 1 k.p.a. oraz na swoją trudną sytuację materialną. Wskazał, iż w jego sytuacji nie było możliwe uiszczenie należnej opłaty. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest konsekwencją wcześniejszej decyzji organu odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2007 r. Decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna. O jej zgodności z prawem przesądził Sąd w prawomocnym wyroku z dnia 18 czerwca 2008 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 21/08. Zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Sąd we wskazanym wyroku wyraził pogląd, że art. 78a Prawa o ruchu drogowym przewiduje obowiązek uiszczenia przedmiotowej opłaty nie wprowadzając w tym zakresie żadnych wyjątków. Nie zezwala zatem na możliwość odstąpienia od opłaty niezależnie od przyczyn ewentualnej niemożności uiszczenia przez stronę należnej kwoty. Opłata za wydanie decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu należy bowiem do kategorii opłat, które podlegają uiszczeniu z góry w rozumieniu art. 261 § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu, jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z odrębnymi przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. W przypadku, gdy w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, organ ma obowiązek zastosować konsekwencję określoną w art. 261 § 2 i 3 k.p.a., tzn. wydać podlegające zaskarżeniu postanowienie o zwrocie podania lub zaniechaniu czynności, co też uczynił wydając postanowienie bezpośrednio poprzedzające zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie organu odwoławczego. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze zarzutu dotyczącego nie zastosowania w sprawie art. 261 § 4 k.p.a., Sąd wskazał, iż załatwienie sprawy w trybie art. 261 § 4 k.p.a., który notabene wymaga by organ I instancji dopatrzył się interesu społecznego lub ważnego interesu strony przemawiających za wydaniem korzystnej dla strony decyzji pomimo nieuiszczenia opłaty (co w niniejszej sprawie nie nastąpiło), nie powoduje zwolnienia z obowiązku uiszczenia wymaganych prawem opłat, a jedynie niejako odsuwa ten obowiązek w czasie. Po wydaniu decyzji organ administracyjny winien bowiem wezwać stronę do wniesienia stosownej opłaty, a jej nie wniesienie w terminie skutkuje podjęciem postępowania egzekucyjnego (art. 265 k.p.a.). Mając wszystko powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Od powyższego wyroku A. M. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) polegające na niewłaściwej realizacji funkcji kontrolnej Sądu poprzez nie dostrzeżenie naruszenia przez organy administracji art. 261 § 4 pkt 1 k.p.a. co polegało na zaakceptowaniu uznania, iż nie zaistniały przesłanki dopuszczające jego zastosowanie, w sytuacji kiedy skarżący A. M. miał ważny interes w tym, aby sprawa została załatwiona niezwłocznie, mimo nie wniesienia opłaty oraz poprzez niezastosowanie art. 267 k.p.a., w sytuacji gdy skarżący w sposób niewątpliwy nie jest w stanie ponieść ciężaru uiszczenia opłaty od czasowego wycofania pojazdu z ruchu, a zastosowanie tej regulacji jest możliwe zarówno na wniosek jak i z urzędu - co z kolei doprowadziło do naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne oddalenie skargi; - przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącego. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego na zasadzie art. 200 i 203 p.p.s.a. kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, jak również kosztów zastępstwa adwokackiego zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie odpowiednimi normami. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie uznał zasadności stanowiska skarżącego, w którym to skarżący zwracał się z wnioskiem o czasowe wyrejestrowanie pojazdu oraz o zwolnienie go od ponoszenia opłaty od takiej czynności. WSA w Gliwicach w uzasadnieniu do skarżonego wyroku skupił swoją uwagę na tym, iż art. 78a Prawa o ruchu drogowym przewiduje obowiązek uiszczenia opłaty i brak w tym zakresie wyjątków. Dodał również, iż opłata za wydanie przedmiotowej decyzji należy do kategorii opłat opisanych w art. 261 § 1 k.p.a., a więc, że podlega uiszczeniu z góry. Jest to stanowisko słuszne. Jednakże ani Sąd ani organy administracyjne nie uwzględniły i nie przychyliły się do bez wątpienia koniecznego w tym wypadku zastosowania przepisów art. 261 § 4 k.p.a. oraz innych przepisów, które pozwalałyby na zwolnienie skarżącego z uiszczania stosownej opłaty. W przedmiotowej sprawie Sąd powinien uwzględnić stanowisko skarżącego i zastosować wskazany przepis, albowiem przemawiał za tym właśnie ważny interes strony. Wskutek nie wydania decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu, a później o odmowie takiego wycofania Panu A. M. był naliczany podatek od środków transportowych w wysokości około 600,00 zł rocznie, co w obliczu jego dalece niewystarczających dochodów w wysokości 650,00 zł z tytułu renty generowało zadłużenie, którego nie był w stanie regulować w terminie. Odnosząc się do drugiego zarzutu skarżący zauważył, iż należy zwrócić uwagę na przepis art. 267 k.p.a.. Sytuacja majątkowa skarżącego w pełni uprawnia go do zastosowania wyżej wymienionego przepisu. Przepis ten stanowi instytucję tzw. prawa ubogich, który jest niejako ratunkiem dla osób znajdujących się w okolicznościach analogicznych do tych w jakich znajduje się skarżący. Wydaje się, że ratio legis przepisu art. 267 k.p.a. było objęcie generalną ochroną podmiotów, które nie są w stanie ponieść ciężaru opłat czy kosztów procedury administracyjnej, w sytuacjach gdy przepisy szczególne nic na temat nie mówią. W przeciwnym wypadku, a zatem gdyby przyjąć, że nie może mieć zastosowania w omawianej sprawie art. 267 k.p.a., należałoby uznać go za martwy bowiem w każdym przypadku, w którym przepisy szczególne nie przewidują możliwości jakichkolwiek zwolnień nie mógłby być on stosowany, a do sytuacji, w których przepisy szczególne regulowały w swoich ramach owe zwolnienia niedopuszczalne byłoby jego stosowanie z powodu powszechnie uznanej, cytowanej wyżej zasady w myśl, której przepisy szczególne derogują ogólne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 78a ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym czasowego wycofania pojazdu z ruchu dokonuje, na wniosek właściciela pojazdu lub podmiotu, któremu powierzono pojazd w trybie przepisu art. 73 ust. 5 ustawy, starosta właściwy ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu, wydając decyzję o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu. Wycofaniu czasowemu podlegają zarejestrowane samochody ciężarowe i przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej od 3,5 t, ciągniki samochodowe, pojazdy specjalne oraz autobusy. Pojazd może być czasowo wycofany z ruchu na okres od 2 do 6 miesięcy. Okres ten może być jednorazowo przedłużony, jednak łączny okres wycofania pojazdu z ruchu nie może przekraczać 9 miesięcy w roku, licząc od dnia jego wycofania z ruchu. W myśl z kolei ust. 3 cytowanego artykułu decyzję o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu wydaje za opłatą organ, o którym mowa w ust. 1, po złożeniu przez właściciela pojazdu lub podmiot, któremu powierzono pojazd do depozytu w tym organie dowodu rejestracyjnego i tablic rejestracyjnych. Stosownie natomiast do ust. 6 ustawodawca upoważnił ministra właściwego do spraw transportu do określenia, w drodze rozporządzenia, trybu i warunków czasowego wycofania pojazdów z ruchu, wysokości opłat w zależności od okresu wycofania z ruchu, w wysokości nie wyższej niż 150 zł, oraz wzorów dokumentów stosowanych w tym zakresie, mając na względzie konieczność przeciwdziałania używaniu pojazdów czasowo wycofanych z ruchu oraz koszty ponoszone przez organy administracji publicznej. Na podstawie udzielonego upoważnienia Minister Infrastruktury wydał rozporządzenie z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie czasowego wycofania pojazdów z ruchu (Dz.U. Nr 285, poz. 2856 ze zm.), w którym w § 6 ust. 1 i 2 ustalił, że opłata za decyzję o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu na okres 2 miesięcy wynosi 80 zł. W przypadku natomiast wycofania pojazdu z ruchu na okres dłuższy niż 2 miesiące, ale nie dłuższy niż okres dopuszczalnego czasowego wycofania pojazdu z ruchu w roku, o którym mowa w art. 78a ust. 4 ustawy, opłatę powiększa się o 10 zł za każdy kolejny miesiąc czasowego wycofania pojazdu z ruchu. W sprawie niniejszej nie podlega sporowi, że skarżący złożył wniosek o czasowe wycofanie z ruchu samochodu ciężarowego, a więc pojazdu, który potencjalnie może zostać z ruchu czasowo wycofany. Pomimo wezwania organu skarżący, z braku, jak stwierdził, możliwości finansowych, nie uiścił należnej w myśl art. 78a ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym opłaty. Należy zauważyć, że przywołany przepis przewiduje obowiązek uiszczenia przedmiotowej opłaty nie wprowadzając w tym zakresie żadnych wyjątków, nie zezwala zatem na możliwość odstąpienia od opłaty niezależnie od przyczyn ewentualnej niemożności uiszczenia przez stronę należnej kwoty. W sytuacji zatem nieuiszczenia opłaty przez skarżącego Starosta Raciborski postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r., zwrócił podanie skarżącego w sprawie wydania decyzji o czasowym wycofaniu z ruchu pojazdu. Jako podstawę wydania powyższego postanowienia organ I instancji wskazał art. 261 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 261 § 4 pkt 1 k.p.a. oraz art. 267 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, które zdaniem skarżącego pozwoliłoby na zwolnienie skarżącego z uiszczenia stosownej opłaty należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 261 § 4 pkt 1 k.p.a. organ powinien załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony. Stosownie natomiast do art. 267 k.p.a., w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Mając wzgląd na okoliczności sprawy niniejszej należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, aby w sprawie niniejszej występowały szczególne względy społeczne lub szczególnie ważny interes strony, które to przesłanki pozwoliłyby na pozytywne załatwienie wniosku skarżącego lub też występowała przesłanka zawarta w art. 267 k.p.a. Ponadto jak trafnie wskazał Sąd I instancji ewentualne zastosowanie art. 261 § 4 pkt 1 k.p.a. nie oznacza zwolnienia z obowiązku wymaganych prawem opłat, lecz odsuwa jedynie ten obowiązek w czasie. W takiej sytuacji skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 261 § 4 pkt 1 k.p.a. oraz art. 267 k.p.a. okazały się być nieuzasadnione to tak samo za nieskuteczne należy uznać zarzuty naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. Wskazać również należy, że pomimo wezwania organu z dnia 7 stycznia 2005 r. skarżący nie uzupełnił wniosku i nie sprecyzował na jaki czas zamierza wycofać pojazd z ruchu, a pismem z dnia 13 stycznia oświadczył, iż to będzie zależało od cyt. "koniunktury gospodarczej i oczekiwanego w usługach obiecywanego wszystkim wzrostu gospodarczego". Także i ta okoliczność nie zezwalała na uwzględnienie wniosku strony bowiem art. 78a ustawy o ruchu drogowym limitujący maksymalny dopuszczalny okres wycofania pojazdu nie przewiduje bezterminowego wycofania z pojazdu z ruchu. Z powyższych względów skoro skarga kasacyjna okazała się być oparta na nieusprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku o jej oddaleniu.