II OZ 270/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1824/08 o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 lutego 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1824/08, po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu [...] prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wywiódł, że z nadesłanego Statutu Stowarzyszenia wynika, iż skarżący może prowadzić działalność gospodarczą, a ewentualny dochód z działalności gospodarczej służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału pomiędzy jego członków (§ 7 Statutu). W ocenie Sądu I instancji brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych służących prowadzeniu statutowej działalności. Zdaniem Sądu I instancji, przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Na powyższe postanowienie skarżące Stowarzyszenie [...] z siedzibą w Warszawie złożyło zażalenie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji rażące naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez bezzasadną odmowę zwolnienia Stowarzyszenia z kosztów sądowych, podkreślając przy tym, że wszystkie działania Stowarzyszenia są podejmowane społecznie przez jego członków i nie posiada ono środków na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy, Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem dostępność do Sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Skarżące Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie postępowań sądowych. Stwierdzić należy, że Sąd I instancji przeprowadził prawidłowe rozumowanie co do przesłanek udzielenia prawa pomocy skarżącemu Stowarzyszeniu, a w zażaleniu nie wykazano, iż rozstrzygnięcie w tej sprawie jest wadliwe. W niniejszej sprawie przede wszystkim należy zauważyć, że zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, stowarzyszenia mogą przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą. Jak wynika z § 21 Statutu skarżącego Stowarzyszenia, do zakresu działania Zarządu Stowarzyszenia należy w szczególności ustalenie budżetu Stowarzyszenia, sprawowanie zarządu nad majątkiem Stowarzyszenia i podejmowanie decyzji w sprawie nabycia lub zbycia majątku nieruchomego i ruchomego, a więc zapewnienie prawidłowej gospodarki finansowej Stowarzyszenia. Z uzasadnienia zażalenia złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wynika, że nie pobiera ono dla swej działalności składek, nie prowadzi i nie ma zamiaru prowadzić działalności gospodarczej, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Skoro zatem skarżący dobrowolnie pozbawił się środków, z których mógłby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (zob. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Natomiast podnoszony w zażaleniu argument, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innych sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu. Należy podkreślić, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko to, że nie posiada niezbędnych środków, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09). Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi