II FSK 1959/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Po 1294/08 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 27 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. M. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) oddala wniosek dor. pod. R. L. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. 1. Wyrokiem z 7 kwietnia 2009 r. (sygn. akt I SA/Po 1294/08), wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 27 sierpnia 2008 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie wznowienia postępowania. Powodem odmowy wszczęcia postępowania było oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z 20 września 2007 r., sygn. akt I SA/Po 236/07, skargi Skarżącej na decyzję, której stwierdzenia nieważności się domagała. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 13 grudnia 2007 r. Organy uznały, że oddalenie tej skargi stanowi przesłankę negatywną, o jakiej mowa w art. 249 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.), której zaistnienie skutkuje odmową wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. 2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w wyniku sądowej kontroli objętej skargą decyzji, uznał, że nie narusza ona prawa. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd przypomniał, że stwierdzenie nieważności decyzji wymaga obok zaistnienia jednej z przesłanek pozytywnych wymienionych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, braku przesłanki negatywnej określonej w art. 249 § 1 pkt 2 tej ustawy. Tymczasem w niniejszej sprawie właśnie ta negatywna przesłanka zaistniała, co obligowało organ podatkowy do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Przedmiotem wniosku Skarżącej była bowiem decyzja, co do której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 20 września 2007 r., oddalając skargę, orzekł o jej zgodności z prawem. Sąd zaznaczył jednocześnie, że Skarżąca nie oparła swojego żądania o stwierdzenie nieważności decyzji na przepisie art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. 3. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca, działając przez pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego jej prawa pomocy, wniosła skargę kasacyjną. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Zarzuciła ponadto naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni i zastosowania art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Autor skargi kasacyjnej wyjaśnił, że co prawda z obowiązku procesowego wnosi skargę kasacyjną, jednak całkowicie zgadza się z argumentacją Sądu I instancji przytoczoną w zaskarżonym wyroku. Podkreślił, że mimo wyjaśnień, Skarżąca nadal twierdzi, iż WSA w Poznaniu nie ocenił dowodów zgromadzonych w sprawie o sygn. akt I SA/Po 236/07, czym naruszył prawo procesowe i materialne. Autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a nadto o zasądzenie od Skarbu Państwa nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym. 4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów, wobec czego podlega oddaleniu. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, który powinien spełniać zarówno wymogi formalne przewidziane dla każdego pisma w postępowaniu sądowym, jak również wymogi materialne określone w art. 176 p.p.s.a. Wśród tych ostatnich mieści się oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazanie czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Wszelkie braki w tym zakresie nie podlegają sanacji (naprawieniu), co w konsekwencji czyni skargę kasacyjną nieskuteczną i uniemożliwia merytoryczną ocenę tego środka zaskarżenia przez sąd kasacyjny. Rozpoznawana skarga kasacyjna spełnia w zasadzie powyższe wymagania. Jej autor wskazał zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Wytknął mianowicie naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Skargę kasacyjną oparł zatem na obu wymienionych w art. 174 p.p.s.a. podstawach. Autor skargi kasacyjnej określił także, które konkretnie przepisy p.p.s.a. i Ordynacji podatkowej zostały w jego ocenie naruszone przez Sąd pierwszej instancji. Jednak sposób uzasadnienia zarzutów wyklucza ich rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny i w konsekwencji kontrolę zaskarżonego wyroku pod kątem ewentualnych naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych. Z jednej bowiem strony autor skargi kasacyjnej zarzuca obrazę prawa procesowego i materialnego, z drugiej zaś akceptuje w pełni argumentację Sądu I instancji, czego wyrazem jest znajdujące się na stronie trzeciej skargi kasacyjnej stwierdzenie, iż "pełnomocnik....całkowicie zgadza się z twierdzeniami....WSA w Poznaniu". Taka treść skargi kasacyjnej powoduje zatem, że jest ona wewnętrznie sprzeczna. Ten sam wyrok nie może być zarazem zgodny, jak i niezgodny z prawem. Kłóci się to z zasadą niesprzeczności, w myśl której dwa stwierdzenia, z których jedno przyznaje danemu przedmiotowi daną cechę, a drugie nie przyznaje temu przedmiotowi tej cechy, nie mogą być zarazem prawdziwe, ani też nie mogą być oba fałszywe (por. S. Lewandowski, A. Malinowski, J. Petzel, Logika dla prawników. Słownik encyklopedyczny; LexisNexis, 2004 r., s. 228). Z tej przyczyny podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty pozostają poza merytoryczną oceną sądu kasacyjnego. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek doradcy podatkowego R.L. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Uznał bowiem, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a., w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (zob. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04, ONSAiWSA 2005, nr 5 poz. 93). Pogląd taki został także wyrażony w piśmiennictwie – zob. B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, LexisNexis, 2007 r., s. 318). W niniejszej sprawie udzielona przez doradcę podatkowego "pomoc prawna" sprowadzała się do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, która choć spełniała podstawowe warunki formalne stawiane temu środkowi zaskarżenia, to jednak została zredagowana w sposób, który uniemożliwiał jej merytoryczne rozpoznanie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taki sposób sporządzenia skargi kasacyjnej jest sprzeczny z zasadami profesjonalizmu, jakiego wymaga się od pełnomocnika. Jednym z przejawów tego profesjonalizmu jest dołożenie maksymalnej staranności w realizacji nałożonych na pełnomocnika obowiązków, tak by pomoc udzielona stronie nie była iluzoryczna. W niniejszej sprawie taką starannością pełnomocnik się nie wykazał. Skoro złożenie skargi kasacyjnej uznał za niezasadne i niecelowe mógł sporządzić opinię o braku podstaw do jej wniesienia. Uprawniają go do tego przepisy prawa. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym wyżej postanowieniu w sprawie OZ 720/04, u podstaw uprawnienia pełnomocnika do odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej leży dobro osób, którym pomoc prawna jest udzielana. Pamiętać bowiem należy, iż przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania (art. 248 p.p.s.a.).