II SA/Bd 752/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2008r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem i zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...]z dnia [...]maja 2008r. nr [...]stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 2. zasądza od Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w [...]na rzecz skarżącego A. B. kwotę 3543 (trzy tysiące pięćset czterdzieści trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] odmówił A. B. wypłacenia odsetek ustawowych od uposażeń za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. tj. od uposażeń wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz orzekł o braku obowiązku wyrównania A. B. uposażenia za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 3006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości 10.881,77 zł, wypłacone w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ stwierdził, że sierż. szt. A. B. w dniu 28 lutego 2003 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie decyzji Nr [...]. Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] r., a następnie na skutek decyzji Dowódcy [...] Nr [...] z dnia [...] r., stwierdzającej nieważność powyższej decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego, Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] r. ponownie przyjął sierż. szt. A. B. na stan ewidencyjny Komendy. W związku z ponownym przyjęciem na stan Komendy ustalono, a następnie wypłacono w dniu 23 marca 2006 r. sierż. szt. A. B. gratyfikacje urlopowe za rok 2004 i 2005, a następnie w dniu 12 kwietnia 2006 r. uposażenie za okres od 1 dnia marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. oraz pozostałe należności, o których mowa w pozwie A. B. przeciwko Skarbowi Państwa - [...] Sztabowi Wojskowemu o zapłatę. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] odmówił wypłacenia pozostałych należności, argumentując to tym, że nie pozostawał w zwłoce z ich wypłaceniem, gdyż roszczenie o wypłatę należności przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...] stało się wymagalne w dniu przystąpienia wnioskodawcy do wykonywania obowiązków służbowych, po wcześniejszym uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy [...] Nr[...] z dnia [...] r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] r. w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Zdaniem organu obowiązek wypłacenia uposażenia powstał po przywróceniu sierż. szt. A. B. do służby i przystąpieniu do wykonywania obowiązków służbowych i dopiero po otrzymaniu rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] Nr [...] z dnia [...] r. Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...], jako płatnik uposażeń, mógł przystąpić do wypłaty przedmiotowych świadczeń za okres wsteczny. Świadczenia te wypłacono wnioskodawcy w następujących terminach: 1) 23.03.2006 r. - gratyfikacje urlopowe za rok 2004 i 2005, 2) 12.04.2006 r. - uposażenia za okres od dnia l marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. oraz nagrodę roczną za 2003 r. i 2004 r. i dodatkowe uposażenie roczne za 2004 r., 3) 21.04.2006 r. - ekwiwalent za przejazd raz w roku za 2004 r. i 2005 r. Organ podkreślił również, że dokonując wypłaty uposażeń za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. płatnik tego świadczenia uwzględnił okoliczność, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu sierż. szt. A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i w konsekwencji przywrócenie go do zawodowej służby wojskowej spowodowało odpadnięcie podstawy do wypłacenia wymienionemu podoficerowi świadczeń wiążących się ze zwolnieniem ze służby. W odwołaniu od powyższej decyzji A. B. wniósł o jej zmianę poprzez uwzględnienie w całości jego roszczeń, a w szczególności wypłacenie odsetek od poszczególnych kwot należności wypłaconych mu w związku z przywróceniem do służby, liczonych od dnia ich wymagalności do dnia ich wypłaty oraz zwrotu kwoty 10.881,77 zł, o której mowa wyżej, zdaniem odwołującego się bezprawnie potrąconej, wraz z odsetkami liczonymi od dnia jej potrącenia do dnia zapłaty. Odwołujący zwrócił uwagę, że organ l instancji ma rację wskazując, iż dopiero od dnia doręczenia mu rozkazu o przywróceniu zainteresowanego do służby po uprawomocnieniu się decyzji o stwierdzeniu nieważności wcześniejszego rozkazu o zwolnieniu zainteresowanego ze służby, miał podstawę do wypłaty zainteresowanemu uposażeń i innych należności za okres pozostawania poza służbą, nie oznacza to jednak, że w tej sytuacji dopiero z tą chwilą przedmiotowe świadczenia stały się wymagalne, a co za tym idzie, że zainteresowany nie ma prawa żądania ich wypłaty wraz z odsetkami. Ponadto strona wskazała na niekonsekwencję organu I instancji w zakresie postrzegania przez niego skutków stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stronie odwołującej się stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Podkreśla on bowiem skutek ex tunc stwierdzenia nieważności powyższej decyzji w odniesieniu do istnienia podstaw przyznania zainteresowanemu świadczeń związanych ze zwolnieniem, nie odnosząc natomiast tejże kwestii do terminu wymagalności uposażenia i innych należności żołnierzy zawodowych. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dowódca [...] Okręgu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy stwierdził, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] r. o wypowiedzeniu A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący, ponieważ dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Nr [...] z dnia [...] r. Dowódcy [...] stwierdzającej nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] r. Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego dotyczącej wypowiedzenia A. B. stosunku służbowego, powstało roszczenie o wypłatę przez organ I instancji uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych", przy czym wcześniejsza decyzja Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] r. była wiążąca dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie organu wojskowego obowiązek wypłaty A. B. uposażeń za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. Stwierdzono zatem, że określone w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) roszczenie o zapłatę odsetek za zwlokę w wypłacie uposażenia nie przysługuje za okres przed dniem przystąpienia A. B. do wykonywania obowiązków służbowych, skoro sierż. szt. A. B. do wykonywania obowiązków służbowych przystąpił w dniu 13 lutego 2006 r., a Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...] wypłacił (przelał na rachunek bankowy A. B.) zaległe należności niezwłocznie po otrzymaniu wyciągu z rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] nr [...] z dnia [...] r., to nie można twierdzić, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia. Zdaniem organu odwoławczego można przyjąć, iż z chwilą uprawomocnienia się decyzji Nr [...] z dnia [...] r. Dowódcy [...] powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia sierż. szt. A. B. z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia 1 marca 2003 r. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy A. B. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...], zarzucając jej wydanie z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) w związku z czym, jak wskazał, naruszony został jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, iż nie należą mu się odsetki ustawowe od uposażeń i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r., wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz brak obowiązku wyrównania skarżącemu uposażenia za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. o zaliczoną na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości 10.881,77 zł. Skarżący zwrócił uwagę, że rozkaz o zwolnieniu zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jego nieważności, decyzja zaś nieważna nie wywołuje skutków prawnych z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania i w związku z tym, mając na względzie wskazany skutek ex tunc stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, nie można zgodzić się z twierdzeniem organu odwoławczego jakoby z punktu widzenia prawnego, pełnienie przez A. B. zawodowej służby wojskowej w okresie miedzy wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności decyzji rozstrzygającej w tymże przedmiocie było "fikcją". Ponadto wskazał, iż opóźnienie w wypłacie przedmiotowego uposażenia było zawinione przez organ wojskowy; spowodowane bowiem było wydaniem decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa w związku z czym nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji finansowych z tym związanych. Skarżący podkreślił, że ani ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, ani ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawierają jakichkolwiek dodatkowych uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, a następnie stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej tego zwolnienia. W jego ocenie powyższe uprawnia do przyjęcia poglądu, iż pomimo tego, że żaden przepis nie przewiduje prawa do zachowania przez żołnierza zawodowego wskazanych przez organ świadczeń, żaden też przepis powszechnie obowiązującego prawa, który mógłby mieć w niniejszej sprawie zastosowanie, takiego prawa go nie pozbawia. Ustawodawca bowiem wyczerpująco kwestię tę uregulował w art. 77 przywołane) ustawy zgodnie, z którym uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Ponadto skarżący zarzucił, iż organ odwoławczy nie odniósł się do uregulowania ustanowionego w art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a mającego zasadnicze znaczenie w poruszanym zakresie, skutkiem czego dokonane przez organ potracenie nie zostało oparte na podstawie prawnej. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem odmowa wypłacenia skarżącemu zaległego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami oraz ustawowymi odsetkami nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U Nr 179, poz. 1750 ze zm.), w przepisach art. 71 - 104 (Rozdział 5 ustawy). Zgodnie z art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74), a organami właściwymi w tych w sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104). Skarżący powrócił do służby w wyniku wydania przez Dowódcę [...] decyzji Nr [...] z dnia [...] r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] r. o zwolnieniu A. B. z zawodowej służby wojskowej. Skutki tej decyzji odnośnie uprawnień związanych z pełnieniem służby są w sprawie bezsporne jedynie w zakresie uznania, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania zaległego uposażenia za okres od 1 dnia marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006r. Natomiast istota sporu sprowadza się do kwestii ustalenia terminu wymagalności zaległego uposażenia, a także oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zaległego uposażenia można było dokonać potrącenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003r. Odnosząc się do pierwszego problemu wskazać należy, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Została zatem wykreowana nowa sytuacja prawna pozbawiająca wadliwą decyzję o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Usunięcie tej decyzji z obrotu prawnego nie tylko przywróciło stan poprzedni, lecz również zniosło jej skutki prawne. W następstwie powyższego stosunek zawodowej służby wojskowej skarżącego został reaktywowany. W tej sytuacji została spełniona przesłanka wymagana do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z art. 71 ust. 1 omawianej ustawy. Dla ustalenia czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności świadczenia. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 81 ustawy z dnia 11 września o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługuje. W świetle natomiast przepisu art. 75 ust. 3 tejże ustawy w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Ponieważ decyzji dotyczącej wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w znaczeniu prawnym nie było już od daty jej wydania, to tym samym należności z tytułu uposażenia i dodatków za okres od 1 marca 2003r. do 31 marca 2006r. stały się wymagalne w terminach określonych w art.81 omawianej ustawy. Obowiązek płacenia odsetek jako świadczenia o charakterze akcesoryjnym powstał zatem od dnia wymagalności zobowiązania głównego. Z tego względu sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji, że roszczenie o zapłatę odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia stało się wymagalne dopiero po przystąpieniu przez skarżącego do pełnienia obowiązków służbowych. Nie sposób się również zgodzić ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, że odmowa wypłaty skarżącemu części uposażenia znajduje uzasadnienie wobec skutecznego potrącenia z tej należności świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003r. Wyjaśnić zatem należy, że potrącenie (art. 498-500 Kodeksu cywilnego) w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy pragmatycznej, który stanowi, że potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego w wyniku wniesionego w tym zakresie powództwa o zapłatę. Jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego mógł stanowić przy braku zgody skarżącego podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu sprawy doszło do nieprawidłowej interpretacji przepisów prawnych mających tu zastosowanie, w związku z czym zaskarżone orzeczenie, jak i poprzedzające je orzeczenie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wskazania do ponownego rozpatrzenia sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt l lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy, a o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200, art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 14 ust.2 pkt1 lit.a w zw. z § 6 pkt5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr163, poz.1349 ze zm.).