IV SA/Wr 432/08
WyrokWSA we Wrocławiu2008-11-26
Skład orzekający: Henryk Ożóg, Małgorzata Masternak-Kubiak, Wanda Wiatkowska-Ilków
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy pracodawca zatrudniający ponad 100 pracowników może powierzyć zadania służby bezpieczeństwa i higieny pracy specjalistom spoza zakładu pracy, jeśli nie posiada kompetentnych pracowników w tym zakresie?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji wadliwie zinterpretowały przepisy Kodeksu pracy i rozporządzenia w sprawie służby bhp. Pracodawca zatrudniający ponad 100 pracowników, podobnie jak pracodawca zatrudniający mniej niż 100 pracowników, ma prawo powierzyć zadania służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy, jeśli nie posiada kompetentnych pracowników w tym zakresie. Rozporządzenie nie może być sprzeczne z ustawą, a kryteria kwalifikacji, a nie nazwa stanowiska, decydują o możliwości powierzenia zadań.Stan faktyczny
Okręgowy Inspektor Pracy nakazał spółce A zorganizowanie służby bezpieczeństwa i higieny pracy zgodnie z przepisami, wskazując na niewystarczającą liczbę pracowników służby bhp. Spółka odwołała się, argumentując, że zadania te mogą być powierzone również osobom z zewnątrz na podstawie umów zlecenia, a także kwestionując wymaganą liczbę pracowników. Organy inspekcji pracy podtrzymały swoje stanowisko, uznając, że umowy zlecenia nie wpływają na stan osobowy służby bhp.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Okręgowego Inspektora Pracy oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędzia WSA – Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Magdalena Dworszczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 listopada 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Marii Walkiewicz sprawy ze skargi spółki A Spółki z o.o. w W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania pracodawcy do usunięcia stwierdzonych w czasie kontroli nieprawidłowości I. uchyla decyzję I i II instancji, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, III. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy we W. na rzecz skarżącej Spółki kwotę 240,- (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, IV. zwraca kwotę 200,- (słownie: dwieście) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi.
Okręgowy Inspektor Pracy decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589), art. 23711 § 1 Kodeksu pracy oraz w § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez radcę prawnego M. D. reprezentującego pracodawcę spółkę A z siedzibą w W. od decyzji nr [...] zawartej w nakazie z dnia [...] r. nr [...] wydanej w przedmiocie zapewnienia, do dnia 30 czerwca 2008 r., organizacji służby bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie w taki sposób, aby jej zadania powierzone zostały zatrudnianym w tym zakładzie pracownikom, zaś ich liczba odpowiadała aktualnej wielkości zatrudnienia z uwzględnieniem przelicznika minimum 1 pracownik służby bhp zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na każdych 600 pracowników zatrudnionych w zakładzie spółką A , postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Okręgowy Inspektor Pracy wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli w dniach 8, 15, 22, 26 i 29 lutego oraz 4 marca 2008 r. u pracodawcy spółki A stwierdzono, iż zgodnie z postanowieniami § 1 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704, z póź. zm.) pracodawca powinien posiadać nie mniej niż 5 pracowników zatrudnionych w Spółce w charakterze pracownika służby bhp, w tym co najmniej 4 w pełnym wymiarze czasu pracy. Kontrola Inspekcji Pracy w tym zakresie wykazała, w związku z rozwiązaniem stosunku o pracy z pracownikiem w trybie wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcą z powodu likwidacji stanowiska pracy, że stan pracowników służby bhp wyniósł 3. Pozostali pracownicy nie mogą być natomiast uznani za wchodzący w skład funkcjonującej w Spółce służby bhp, gdyż zatrudnienie na takim stanowisku nie spełnia wymogów określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, w którym precyzyjnie wskazano stanowiska pracy, na jakich pracodawca może zatrudnić pracowników służby bhp. Dodatkowo pracodawca powierzył dwóm osobom z zewnątrz wykonywanie prac związanych z pełnieniem zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy w oparciu o zawarte umowy zlecenia. Ponieważ zawarte umowy zlecenia pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w zakresie właściwego stanu osobowego służby bhp w Spółce, dlatego stan faktyczny wskazuje, iż służba bhp w spółce A nie została zorganizowana w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami.
W oparciu o ustalony stan faktyczny opisany w protokole kontroli nr [...], inspektor pracy wydał w dniu 14 kwietnia 2008 r. nakaz nr rej. [...] zawierający decyzję nakazującą zorganizowanie służby bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie w taki sposób, aby jej zadania powierzone zostały zatrudnianym w tym zakładzie pracownikom, zaś ich liczba odpowiadała aktualnej wielkości zatrudnienia, z uwzględnieniem przelicznika minimum 1 pracownik służby bhp zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na każdych 600 pracowników zatrudnionych w zakładzie spółki A.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła między innymi naruszenie przepisów art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 207 § 1 i 2 w zw. z art. 23711 § 1 i 5 Kodeksu pracy oraz § 1 ust. 1-4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, poprzez ich błędną wykładnię. Ponadto pracodawca zarzucił naruszenie naczelnych zasad k.p.a., a także przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez błędne przyjęcie, że organizacja służby bhp u strony jest wadliwa, oraz poprzez błędne przyjęcie, że niezbędna jest jej organizacja w sposób wskazany w nakazie.
Rozpatrując odwołanie, Okręgowy Inspektor Pracy stwierdził, że decyzja z dnia [...] r. nr [...] wydana została zgodnie z prawem. Z opisu zawartego w protokole kontroli wynika, że pracodawca zatrudnia 2743 osoby. Oznacza to, że pracodawca powinien posiadać minimum 5 pracowników zatrudnionych w charakterze pracownika służby bhp, w tym co najmniej 4 w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustalony stan faktyczny wskazuje, iż służba bhp u pracodawcy spółki A. nie została zorganizowana w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami. Z treści art. 23711 § 1 Kodeksu pracy wynika, że pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Szczegółowy zakres działania, uprawnienia, organizację, liczebność, a także podporządkowanie służby bhp określa rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704 z późn. zm.), które w § 1 ust. 3 stanowi, że: "pracodawca zatrudniający od 100 do 600 pracowników tworzy wieloosobową lub jednoosobową komórkę albo zatrudnia w tej komórce pracownika służby bhp w niepełnym wymiarze czasu pracy, natomiast pracodawca zatrudniający ponad 600 pracowników zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej 1 pracownika służby bhp na każdych 600 pracowników".
Oprócz zatrudnionych w Spółce 4 pracowników służby bhp, pracodawca powierzył dwóm osobom z zewnątrz wykonywanie prac związanych z pełnieniem zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy w oparciu o zawarte umowy zlecenia.
Odpowiadając na argumenty strony zawarte w odwołaniu, dotyczące zasadności powierzenia zadań służby bhp osobom z zewnątrz, Okręgowy Inspektor Pracy wskazuje, iż od samego początku wprowadzenia w życie przepisów zawartych w art. 23711 Kodeksu pracy, ustawodawca zobowiązywał pracodawcę do utworzenia służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Obecne brzmienie artykułu 23711 Kodeksu pracy nadała ustawa nowelizująca z dnia 14 listopada 2003 r. Zmiany miały na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej. Powoływanie przez pracodawcę służby bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników, w kształcie określonym w decyzji inspektora pracy przewiduje zarówno konwencja nr 155 MOP oraz uzupełniające ją zalecenie nr 164 z 1981 r., jak i dyrektywa ramowa 89/3911EWG. Zgodnie z art. 7 ust. 1 w/w dyrektywy: "Bez uszczerbku dla zobowiązań określonych w art. 5 i 6 pracodawca powinien wyznaczyć jednego lub kilku pracowników celem zapewnienia odpowiedniego stopnia ochrony i zapobiegania zagrożeniom podczas pracy w ramach przedsiębiorstwa i/lub zakładu pracy". Powyższe stanowisko potwierdzone zostało w wyroku Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu z dnia 22 maja 2003 r. w sprawie C-441101 z powództwa Komisji Europejskiej przeciwko Królestwu Niderlandów w sprawie wadliwego wdrożenia do prawa krajowego postanowień art. 7 dyrektywy 89/391IEWG Trybunał orzekł, że: "Artykuł 7 dyrektywy 89/391 w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa, i zdrowia pracowników w miejscu pracy szereguje obowiązki nałożone na pracodawców zgodnie z hierarchią ważności. Głównym obowiązkiem, który nakłada na pracodawców art. 7 ust. 1, jest wyznaczenie jednego lub kilku pracowników celem zapewnienia odpowiedniego stopnia ochrony i zapobieżeniu zagrożeniom podczas pracy". Ponadto Trybunał stwierdził, że: "celem dyrektywy 89/391 jest promowanie zrównoważonego udziału pracodawców i pracowników w czynnościach związanych z zapewnieniem odpowiedniego stopnia ochrony i z zapobieganiem zagrożeniom podczas pracy. Dlatego też przyznanie prymatu wewnętrznej organizacji takich czynności jest najlepszym sposobem zapewnienia skuteczności tej dyrektywy".
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że spółka zatrudnia ponad 100 pracowników. W takiej sytuacji zgodnie ze zdaniem pierwszym § 1 art. 23711 Kodeksu pracy, pracodawca zobowiązany jest utworzyć służbę bhp i zatrudnić odpowiednią ilość pracowników w tej służbie. Obowiązek ten potwierdza § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r., wyraźnie określający status prawny osób zatrudnionych w służbie bhp - są to pracownicy, czyli zgodnie z art. 2 Kodeksu pracy - osoby zatrudnione w ramach stosunku pracy.
W świetle powyższego Okręgowy Inspektor Pracy stwierdził, nie kwestionując stanowiska strony dotyczącego swobody zawierania umów, że zawarte umowy zlecenia pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w zakresie właściwego stanu osobowego służby bhp w spółce, bowiem w ustalonym stanie faktycznym przepisy nie przewidują zastąpienia służby podmiotem lub osobami nie będącymi pracownikami spółki.
Przepis art. 11 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy stanowi, iż w razie stwierdzenia naruszenia przepisów i zasad dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym w nakazie terminie. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że inspektor pracy wydał niniejszą decyzję w oparciu o ustalony stan faktyczny i obowiązujące przepisy prawa w tym zakresie, nie zaś, jak sugeruje strona w odwołaniu, w oparciu o swobodną ocenę dowodów.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego spółka A w W. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego i formalnego:
1. Naruszenie przepisów art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 207 § 1 i 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 23711 § 1 i 5 Kodeksu pracy oraz § 1 ust 1 - 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 roku w sprawie służby bhp ( Dz. U. nr 109 poz. 704 z późn. zm.), poprzez błędną ich wykładnię, która doprowadziła do podjęcia błędnego rozstrzygnięcia, gdy tym czasem interpretacja organu I i II instancji nie jest dostosowana do norm dyrektywy Rady z 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy, skoro wg przepisu art. 7 ust 3 dyrektywy służba bhp może składać się z osób świadczących usługi spoza zakładu pracy i nie musi ograniczać się do pracowników zatrudnionych wewnątrz zakładu, co prowadzi do wniosku, że bezzasadne jest stanowisko organ, że służba bhp pracodawcy jest wadliwie zorganizowana albowiem pracodawca nie zapewniał minimum 1 pracownika służby bhp na każde 600 pracowników;
2. naruszenie naczelnych zasad k.p.a. a także przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez błędne przyjęcie, że organizacja służby bhp u strony jest wadliwa, oraz że niezbędna jest organizacja służby bhp w sposób określony w nakazie, gdy tymczasem liczba osób zatrudnionych w służbie bhp uwzględniając osoby zatrudnione na zasadzie umowy zlecenia spełnia warunek minimalnej liczby osób zatrudnionych w służbie bhp;
3. błędną wykładnię dyrektywy art. 7 Rady z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy poprzez chybione przyjęcie, że przepis ten wprowadza prymat zatrudnieni pracowników w służbie bhp na osobami świadczącymi usługi z zakresu bhp, oraz poprzez błędne przyjęcie, że osoby świadczące usługi z zakresu bhp nie mogą stanowić 4 osób, wchodzących w skład służby bhp wg prawa polskiego, gdy tym czasem z treści art. 7 ust 3 dyrektywy wynika przede wszystkim wniosek, że osoby świadczące usługi wchodzą w skład służby bhp, co potwierdza zarzut, że bezpodstawnie organy obu instancji odmawiały zakwalifikowania zleceniobiorców w poczet służby bhp pracodawcy, ponadto z art. 7 ust 3 dyrektywy nie wynika, by brak zatrudnienia pracowników w rozumieniu Kodeksu pracy był uchybieniem, w sytuacji, gdy pracodawca nie posiadał odpowiednio wykwalifikowanych osób na stanowisku w służbie bhp, co było właśnie przypadkiem w niniejszej sprawie;
4. naruszenie dyrektywy Rady z dnia 12 czerwca 1989 r. poprzez fakt, że nawet postanowienia dyrektywy nie zawierają wymogu, aby pracownicy lub osoby świadczące usługi w/s zakresu bhp musieli być zatrudnieni na stanowiskach o szczególnych nazwach jak to wskazuje organ I i II instancji, co prowadzi do wniosku , że wymóg określonego nazewnictwa stanowisk zawarty w rozporządzeniu, na które powołują się organy obu instancji jest wymogiem niezgodnym z prawem unijnym, i jako taki nie obowiązuje gdyż jest niezgodny z ww. wymienioną dyrektywą i nie może stanowić podstawy obowiązku pracodawcy.
W odpowiedzi na skargę, Okręgowy Inspektor Pracy we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 9 października 2008 r. strona skarżąca podniosła, że organ, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, oparł się wyłącznie na przepisie art. 23711 § 1 Kodeksu pracy, gdy tymczasem w sprawie powinien mieć zastosowanie § 2 tego przepisu. Z treści tego przepisu wynika norma wskazująca, że pracodawca ma prawo do powierzenia zadań z zakresu służby bhp także osobom, które nie są zatrudnione w charakterze pracowników w rozumieniu Kodeksu pracy. Przepis ten, który jest wyrazem implementacji dyrektywy 89/3911 EWG, przekonuje, że błędne jest twierdzenie organu, że osoby zatrudnione przez pracodawcę na zasadzie umowy zlecenia powinny zostać wykluczone z zakresie służby bhp w rozumieniu przepisów prawa, a to z tego właśnie względu, że nie posiadają statusu pracowniczego.
Skarżąca zarzuca również, że organ orzekający w sprawie nie zastosował § 4 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie służby bhp z dnia 2 września 1997 roku ( Dz. U. nr 109 poz. 704 z późn. zm.). Przepis ten wskazuje wyraźnie, że: "W przypadku, o którym mowa w art. 23711 § 2 Kodeksu pracy pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy, którzy spełniają co najmniej wymagania określone w ust. 2 pkt 3, lub osobie, która była zatrudniona na stanowisku inspektora pracy w Państwowej Inspekcji Pracy przez okres co najmniej 5 lat".
W ocenie strony skarżącej organ II instancji błędnie uznał, że skarżąca miała obowiązek zatrudnienia 5 pracowników w służbie bhp. Tymczasem sam organ wskazał, że zatrudnionych było 2743 osób, co prowadzi do wniosku, że pracodawca miał obowiązek zatrudnić 4, a nie 5 pracowników. Skoro zgodnie z rozporządzeniem zatrudnienie obejmuje 1 pracownika służby na każde 600 osób, to obowiązek 5 pracowników służby przypadałby dopiero wówczas, gdyby skarżący zatrudniał 3000 osób.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, jak też decyzji dotkniętej wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego, a także decyzji wydanej z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy administracji obu instancji wadliwie zinterpretowały przepisy prawa materialnego tj. art. 23711 § 1 i 2 Kodeksu pracy oraz w § 1 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704 z późn. zm.).
Zadaniem organów inspekcji pracy jest nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy, a w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589). Dostrzeżenie przez organy inspekcji pracy naruszenia przez pracodawcę przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy obliguje te organy do decyzyjnego nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie (art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy).
Każdy obywatel, zgodnie z art. 66 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, a sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy w tym zakresie określa ustawa. Rozwijając to stwierdzenie należy skonstatować, że sformułowanie, w myśl którego sposób realizacji określonego prawa konstytucyjnego ma określić ustawa oznacza, że określenie treści (zakresu) prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Konstytucja wyraźnie pozostawiła władzy ustawodawczej. W tym przypadku tzw. "swoboda" ustawodawcy ma więc bardzo szeroki zakres, jest on bowiem uprawniony nie tylko do wprowadzania ograniczeń prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ale do określenia treści (zakresu) tego prawa. Realizując konstytucyjne prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ustawodawca jest także zobowiązany do stworzenia systemu gwarancji materialnych i instytucjonalnych przestrzegania tego prawa.
Ważną instytucją w zakresie realizacji prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy jest służba bezpieczeństwa i higieny pracy. Jest ona tworzona przez pracodawcę w celu pełnienia funkcji doradczych i kontrolnych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z art. 23711 § 1 Kodeksu pracy obowiązek powołania tej służby spoczywa na pracodawcach zatrudniających więcej niż 100 pracowników. Pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. W wypadku braku kompetentnych specjalistów pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy (art. 23711 § 2 Kodeksu pracy).
Szczegółowy zakres działania, uprawnienia, organizację, liczebność, a także podporządkowanie służby bhp określa rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704 z późn. zm.). Służbę bhp stanowią wyodrębnione komórki organizacyjne jednoosobowe lub wieloosobowe. Liczbę pracowników tej służby ustala pracodawca, biorąc pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie warunki pracy i związane z nimi zagrożenia zawodowe, a także uciążliwości pracy. W myśl § 1 ust. 3 rozporządzenia: "pracodawca zatrudniający od 100 do 600 pracowników tworzy wieloosobową lub jednoosobową komórkę albo zatrudnia w tej komórce pracownika służby bhp w niepełnym wymiarze czasu pracy, natomiast pracodawca zatrudniający ponad 600 pracowników zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej 1 pracownika służby bhp na każdych 600 pracowników".
W ocenie Sądu stanowisko organu, w myśl którego uzależnienie możliwości powierzenia zadań bhp specjalistom nie będącym pracownikami jedynie wobec pracodawców zatrudniających do 100 pracowników, nie znajduje oparcia w przepisach art. 23711 Kodeksu pracy. Przepis § 2 tego artykułu formułuje bowiem wyłącznie jedną przesłankę odstąpienia powierzenia wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy - brak kompetentnych pracowników.
Brzmienie przepisu art. 23711 Kodeksu pracy, nadane ustawą z 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 135, poz. 1146), wskazuje wyraźnie, że ustawodawca umożliwił wszystkim pracodawcom - a więc zarówno tym, którzy zatrudniają mniej niż 100 pracowników, jak i tym, którzy zatrudniają większą ich ilość powierzanie wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy albo pracownikom zatrudnionym przy innej pracy. Dokonana z dniem 1 stycznia 2004 r. nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 213, poz. 2081) wprowadziła jako przesłankę powierzania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy - brak kompetentnych pracowników. Zmiana tej regulacji wynikała bowiem z potrzeby implementowania i zharmonizowania polskich rozwiązań prawnych w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy z wymogami art. 7 dyrektywy 89/391 Rady Europejskiej w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa, i zdrowia pracowników w miejscu pracy. Podstawowym obowiązkiem, który nakłada na pracodawców art. 7 ust. 1 dyrektywy, jest wyznaczenie jednego lub kilku pracowników celem zapewnienia odpowiedniego stopnia ochrony i zapobieżeniu zagrożeniom podczas pracy. Jednakże w myśl art. 7 ust. 3: "Jeżeli tego rodzaju środki ochronne i zapobiegawcze nie mogą być organizowane wskutek braku odpowiednio kompetentnego personelu w przedsiębiorstwie i/lub zakładzie, to pracodawca powinien wówczas sporządzić listę odpowiednich osób kompetentnych z zewnątrz (odpowiednik usług świadczonych z zewnątrz)".
Różnicowanie więc pracodawców zatrudniających więcej lub mniej niż 100 pracowników pod kątem możliwości powierzenia wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy w oparciu o użyte w § 2 powołanego przepisu określenie "pracownik" nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Takie stanowisko zajął NSA w wyroku z 23 września 2005 r., I OSK 40/05 (LEX nr 195033), a skład orzekający w niniejszej sprawie je podziela.
W ocenie Sądu przeciwko dopuszczalności powierzenia wykonywania zadań bhp nie może przemawiać argument w postaci przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, albowiem rozporządzenie nie może być sprzeczne z ustawą. Należy jednak zauważyć, że w § 4 ust. 6 rozporządzenia przewidziano powierzenie przez pracodawcę wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy spełniającym określone wymagania kwalifikacyjne.
Mając na względzie, że § 4 ust. 2 rozporządzenia zawiera wskazanie kwalifikacji, jakie są niezbędne do zatrudnienia na danym stanowisku pracy, należy stanąć na stanowisku, że to właśnie te kryteria decydują o tym, czy danego pracownika można zaliczyć do służby bhp. Jako że żaden przepis nie wskazuje, by nazwa posiadała znaczenie przeważające, należy przyjąć, że decydujące są kryteria w zakresie kwalifikacji, które umożliwiają zatrudnienie.
Powyższe oznacza konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie orzeczeń na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania płynące wprost z rozważań zawartych w niniejszym wyroku, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów art. 23711 § 1 i 2 Kodeksu pracy i § 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy.
Z uwagi na charakter sprawy Sąd, na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności decyzji.
Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 200 powyższej ustawy oraz w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349, z późn. zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło