III SA/Gd 39/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia NSA Marek Gorski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o konieczności sprawowania przez poborowego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny oddala skargę. Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 15 października 2007 r. orzekł o braku konieczności sprawowania przez poborowego S. L. bezpośredniej opieki nad ciocią G. L. zamieszkałą w B. przy ul. [...]. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 39a w związku z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o konieczności sprawowania przez poborowego bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny (Dz. U. Nr 17, poz.129). W uzasadnieniu organ wskazał, że S. L. złożył wniosek o zwolnienie z zasadniczej służby wojskowej ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny. Do wniosku dołączył orzeczenie lekarskie o uznaniu G. L. za osobę całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji, notarialną umowę o opiekę z dnia 11 września 2007 r. oraz oświadczenie zawierające wyszczególnienie członków rodziny wyżej wymienionej. W trakcie postępowania organ pozyskał informację z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., że G. L., mimo orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wykonuje sama podstawowe czynności. Organ ustalił również, że S. L. jest zameldowany w lokalu przy ul. [...] w B. G. L. jest stanu wolnego i nie ma dzieci, posiada rodzeństwo, które zamieszkuje w B., R., P. i W. Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej poborowemu udziela się odroczenia zasadniczej służby wojskowej na jego udokumentowany wniosek ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad wspólnie z nim zamieszkałym członkiem rodziny, który został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji, pod warunkiem, że nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania opieki. Organ zaznaczył, że przepis ten nie uzależnia orzeczenia o konieczności sprawowania opieki od faktycznego sprawowania opieki przez inne osoby lub równe stopniem pokrewieństwa, lecz od istnienia po stronie tych osób obowiązku do sprawowania takiej opieki. Kierując się brzmieniem cytowanego przepisu organ uznał, że obowiązek opieki nad G. L. ciąży na jej rodzeństwie, a nie na siostrzeńcu. W odwołaniu od decyzji S. L. zarzucił, że naruszono art. 10 k.p.a. i nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy. Podkreślił, że tylko on zamieszkuje z ciotką i chociaż jej najbliższa rodzina (rodzeństwo) liczy 6 osób, to żadne z nich nie jest w stanie podjąć się opieki. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia 28 listopada 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że obowiązek sprawowania opieki nad członkiem rodziny ma charakter obowiązku alimentacyjnego, którego treść i zakres regulują art. 128 i art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W myśl tych uregulowań obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo; zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ciotki. Niewątpliwie jest on członkiem rodziny, ale nie należy do kręgu osób obciążonych ewentualnym obowiązkiem alimentacyjnym, gdyż nie jest krewnym w linii prostej. Osobami obowiązanymi do sprawowania opieki nad G. L. w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej jest jedynie jej rodzeństwo. Organ odwoławczy uznał, za nieistotne dla sprawy okoliczności czy rodzeństwo wymienionej ma faktyczną możliwość spełnienia obowiązku opieki. Jako całkowicie nieuprawniony organ uznał zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji informował stronę o zakończeniu postępowania w sprawie oraz o możliwości zapoznania się z materiałami i zgłoszeniu uwag. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S. L. wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił decyzjom naruszenie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w powiązaniu z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Uzasadniając skargę zaznaczył, że wykładnia powoływanych przepisów dokonana przez Wojewodę [...] nie jest trafna. W szczególności nieprawidłowe wydaje się powoływanie w sprawie art. 128 K.r.o. Obowiązek alimentacyjny jest zupełnie czymś innym niż konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny o jakim mówi art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego art. 39 ust. 1 pkt 3 tej ustawy stanowi lex specjalis nie mający nic wspólnego z alimentami. Różne mogą być osoby zobowiązane do alimentacji jak i do opieki. Skarżący powtórzył, że tylko on zamieszkuje z ciotką i na nim spoczywa obowiązek bezpośredniej opieki. Rodzeństwo ciotki zamieszkuje oddzielnie i nie jest w stanie w żaden sposób sprawować tej opieki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w dniu 9 kwietnia 2008 r. skarżący oświadczył, że od stycznia bieżącego roku podjął pracę jako spawacz i wyjeżdża za granicę dwa razy w miesiącu na 3 do 5 dni. Przedtem pracował w G. i B. jako robotnik budowlany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym sądy administracyjne kontrolują działania organów pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Stan faktyczny niniejszej sprawy jest w zasadzie bezsporny, zgodnie z ustaleniami organów opiekę nad G. L. sprawuje siostrzeniec, który z nią zamieszkuje. G. L. posiada sześcioro rodzeństwa, które zamieszkuje w B., W., P. i R. Skarżący tych ustaleń nie kwestionuje, akcentuje jedynie, że faktycznie nikt z rodziny wyżej wymienionej nie jest w stanie sprawować opieki. Istota sporu sprowadza się do wykładni przepisów art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w kontekście art. 128 i art. 129 K.r.o. Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, który nie ukończył szesnastego roku życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji albo który ukończył siedemdziesiąty piąty rok życia, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki, albo ze względu na obowiązek sprawowania opieki wynikającej z prawomocnego orzeczenia sądu - na czas sprawowania tej opieki, z zastrzeżeniem ust. 4. Skupiając się na najbardziej istotnych kwestiach problemu należy zauważyć, że przedmiotowa ustawa pozwala na odroczenie zasadniczej służby wojskowej osobie sprawującej opiekę, jedynie w sytuacji braku innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania opieki. Przepis ten jak i sama ustawa nie precyzują, jakie osoby z rodziny są zobowiązane do sprawowania opieki. Jak podkreśla organ odwoławczy orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wiąże w/w obowiązek opieki z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 128 K.r.o. (por. wyrok NSA z dnia 8 września 1994 r. SA/Wr 1437/94, publ. ONSA 1995/4/160 oraz wyrok NSA z dnia 9 listopada 2000 r. III SA 2238/2000, Lex nr 47187). Konsekwentnie należałoby też zastosować art. 129 § 1 K.r.o. określający kolejność osób, które zobowiązane są do alimentacji. Stanowi on, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Sąd w składzie orzekającym podziela ten pogląd. Ważne jest również, że cytowany przepis nie mówi nic o faktycznej opiece nad osobą niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji tzn. nie łączy obowiązku do sprawowania opieki z sytuacja rodzinną, życiową, finansową członków rodziny zobowiązanych do tej opieki. W odniesieniu do zarzutów skargi podkreślić należy, że faktycznie zakres obowiązku alimentacyjnego obejmuje obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, jednak w szerokim tego słowa znaczeniu zobowiązanie do dostarczenia środków utrzymania obejmuje także obowiązek sprawowania opieki. W świetle przytoczonych regulacji uzasadnione jest stanowisko organu odwoławczego, że skarżący jako siostrzeniec jest członkiem rodzinny, ale nie należy do kręgu osób zobowiązanych do opieki nad swoją ciotką. Wynika to z faktu, że nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie wypływa na takie rozumienie przepisów ani fakt zawarcia umowy notarialnej w sprawie opieki ani też fakt zamieszkiwania wspólnie z osobą uprawnioną do opieki. W sprawie zobowiązane do opieki (alimentacji) nad G. L. jest w pierwszym rzędzie rodzeństwo, przy czym zgodnie z brzmieniem powoływanego wyżej art. 39 ust. 1 pkt 3, nie ma znaczenia kwestia faktycznej możliwości opieki ze strony tych osób. Skarżący uważa, że sprawuje opiekę nad swoją ciotką, niewątpliwe jednak są inne pełnoletnie osoby z rodziny, bliższe stopniem pokrewieństwa, które są zobowiązane do sprawowania opieki nad G. L. Co za tym idzie, w sprawie nie ma podstaw do odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu sprawowania opieki nad członkiem rodziny. W przypadku powołania S. L. do wojska opiekę nad G. L. zobowiązane będzie przejąć jej rodzeństwo. Na marginesie sprawy Sąd zauważa, iż oświadczenia skarżącego odnośnie sprawowania opieki nad ciotką, są rozbieżne z jego twierdzeniami zaprotokołowanymi na rozprawie przed Sądem. Trudno wyobrazić sobie, że skarżący opiekuje się osobą całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i jednocześnie pracuje za granicą, nawet jeżeli jest to w wymiarze ok. 10 dni w miesiącu. Skarżący wskazał także, iż uprzednio zatrudniony był na terenie T. Umowa o opiekę może w tej sytuacji wskazywać, że została zawarta dla potrzeb niniejszej sprawy i nie oddaje rzeczywistych potrzeb podopiecznej i możliwości skarżącego. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd, na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.