II GZ 273/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 października 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2518/08 w zakresie oddalenia wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2518/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zdaniem Sądu, oświadczenie, o którym mowa w treści § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), że opłaty nie zostały uiszczone w całości lub części, jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku, który pozbawiony tego uzasadnienia staje się przedmiotem odmownego orzeczenia rozstrzygającego żądanie pełnomocnika. Nie może być zastąpione jego ograniczeniem do sformułowania, iż pełnomocnik "wnosi o przyznanie nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu". W zażaleniu na powyższe postanowienie A. P. wniósł o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zgodnie z wnioskiem. Orzeczeniu zarzucił nietrafne przyjęcie, że niezawarcie w skardze kasacyjnej wyraźnego oświadczenia o braku zapłaty kosztów reprezentacji z urzędu skutkuje utratą prawa do tych kosztów. Zdaniem skarżącego, z treści § 20 rozporządzenia nie można wysuwać wniosku, iż konsekwencją braku złożenia oświadczenia jest utrata prawa do zwrotu tych kosztów. Gdyby ustawodawca chciał związać z daną sytuacją faktyczną określone konsekwencje prawne, wyraziłby to wprost w przepisie. Zwolnienie od kosztów sądowych jest finansowane z budżetu państwa, co oznacza, że koszty związane z reprezentacją z urzędu są należne pełnomocnikom z urzędu na mocy ustawy, gdyż wynikają one z funkcji instytucji zwolnienia od kosztów. Przyjęcie, że pełnomocnicy z urzędu mogliby zostać pozbawieni wynagrodzenia z tytułu pełnionych obowiązków reprezentacji z urzędu, pozostawałoby w wyraźnej sprzeczności z tą funkcją, gdyż oznaczałoby, że prawo pomocy udzielane stronom przez Skarb Państwa finansują pełnomocnicy. Skarżący stwierdził, że analogia pomiędzy niezłożeniem oświadczenia w trybie § 20 rozporządzenia a sytuacją nienależytego opłacenia pisma podlegającego opłacie stałej nie może być uznana za trafną, ponieważ narusza zasadę, że wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco. Przepis § 20 rozporządzenia pełni, zdaniem skarżącego, funkcję kontrolną, umożliwiając sądowi ewentualne wezwanie pełnomocnika z urzędu do wyraźnego oświadczenia, czy otrzymał wynagrodzenie od strony, czy też należy uiścić je ze środków budżetowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie uzależnione jest od dokonania interpretacji treści przepisu § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Skarżący stoi na stanowisku, że powyższa konstrukcja pełni funkcję kontrolną, pomocniczą i ma jedynie umożliwić sądowi wezwanie pełnomocnika do doprecyzowania ustaleń stanu faktycznego sprawy. Odwołując się do analogii m.in. z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) podnosi, że ustawodawca zamierzając wprowadzić określone sankcje za niedokonanie danej czynności, ujmuje to wprost w tekście przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego poglądu. Po pierwsze, należy wskazać na odesłanie zawarte w art. 250 p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Odesłanie to obejmuje powoływane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. Wniosek, o którym mowa w § 20 rozporządzenia, składany w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinien spełniać wymogi określone w art. 64 § 2 p.p.s.a., a zatem czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, zawierać określenie żądania, jego podstawy i uzasadnienie oraz oznaczenie stron i organów, a także spełniać inne wymagania określone w przepisach szczególnych. Przepisem szczególnym jest właśnie cytowany wyżej § 20 rozporządzenia. (por. M. Kazek "Nieznajomość prawa a wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu" ZNSA nr 6(9)/2006, s. 65 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że oświadczenie pełnomocnika o zapłaceniu lub nie opłat za wykonanie czynności w ramach pomocy prawnej przyznanej z urzędu jest elementem konstrukcyjnym wniosku o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, o którym mowa w § 20 rozporządzenia i zawarcie tego oświadczenia w treści wniosku warunkuje pozytywne jego rozpatrzenie. Tym samym zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w powoływanym przez skarżącego wyroku NSA z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 862/05 (Lex nr 242945), iż brak ten nie może być uzupełniony w trybie art. 49 p.p.s.a., gdyż tryb ten dotyczy jedynie ogólnych wymogów pisma procesowego, zdefiniowanych w art. 46 p.p.s.a. Powyższe oznacza, że wniosek obarczony opisaną wadą nie może zostać uwzględniony. Jako niekompletny nie wywiera zamierzonych skutków prawnych. Po drugie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nietrafne powoływanie się przez skarżącego na funkcję instytucji zwolnienia od kosztów sądowych. Wywiódł z niej, że pozbawienie pełnomocnika możliwości uzyskania wynagrodzenia za czynności podjęte w ramach świadczenia pomocy prawnej z urzędu przerzuca na tego pełnomocnika ciężar ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zwalniając odeń Skarb Państwa. Należy podkreślić, że negatywne skutki złożenia wadliwego wniosku wynikają z niedołożenia należytej staranności przez pełnomocnika, który jako profesjonalista - adwokat powinien wykazywać się wiedzą z zakresu procedury sądowej i być świadom ciążących na nim obowiązków. W takiej sytuacji nie można mówić o nadmiernym rygoryzmie regulacji prawnej ani naruszeniu konstytucyjnego prawa pełnomocnika do wynagrodzenia za świadczoną pracę. (por. M. Kazek, op.cit., s.69). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.