V SA/Wa 1783/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji; - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania Z. S. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] stycznia 2008 r. odmawiającej potwierdzenia pobytu wnioskodawcy w więzieniu za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu 4 grudnia 2007 r. Z. S. złożył wniosek o potwierdzenie, że jego pobyt w więzieniu był konsekwencją skazania za odmowę złożenia przysięgi wojskowej powodowaną pobudkami patriotycznymi. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Prezes Sądu Okręgowego w K. odmówił wnioskodawcy wydania potwierdzenia, iż jego pobyt w więzieniu w okresach: od dnia 4 grudnia 1949 r. do dnia 31 stycznia 1950 r. i od dnia 16 października 1950 r. do bliżej nieustalonej daty w lutym 1953 r, był związany z działalnością polityczną mającą na celu walkę o suwerenność i niepodległość. Prezes Sądu Okręgowego w K. ustalił, że Z. S. został oskarżony przez Wojskowego Prokuratora Okręgowego w W. o popełnienie przestępstwa z art. 129 § 2 KKWP, to jest o odmowę wykonania rozkazu w sprawach służbowych wobec zebranych żołnierzy, a następnie skazany za popełnienie tego przestępstwa wyrokiem b. Wojskowego Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia [...] grudnia 1950 r., sygn. [...], z mocy art. 129 § 2 KKWP na karę 3 lat więzienia. Na poczet orzeczonej kary zaliczono mu okres tymczasowego aresztowania od dnia 4 grudnia 1949 r. do dnia 31 stycznia 1950 r. i od dnia 16 października 1950 r., przy czym został zwolniony z więzienia w lutym 1953r. Ustalono nadto, iż akta powyższej sprawy w dniu 8 marca 1953 r. przekazano do Archiwum Służb Sprawiedliwości Ministerstwa Obrony Narodowej, gdzie zostały zniszczone. Wojskowy Sąd Okręgowy w W., po odtworzeniu powyższych akt, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. sygn. [...], na podstawie art. 30 § 1 k.p.k. oraz art. 1 ust. 1 a contrario i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.), nie uwzględnił wniosku Z. S. o stwierdzenie nieważności wyroku b. Wojskowego Sądu Okręgowego [...] w W. sygn. [...] albowiem uznał, iż nie została spełniona żadna z przesłanek unieważnienia, a orzeczenie powyższe nie było w żaden sposób związane z działalnością Z. S. na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Podstawę ustaleń Prezesa Sądu Okręgowego w K. stanowiły również zeznania złożone przez wnioskodawcę w postępowaniu w przedmiocie unieważnienia orzeczenia, w których Z. S. oświadczył, iż nie prowadził działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość, a decyzję o odmowie złożenia przysięgi wojskowej podjął w mylnym przekonaniu, iż do momentu złożenia przysięgi nie będzie ponosić karnych ani służbowych konsekwencji braku chęci kontynuowania służby wojskowej w związku z zamiarem wyjazdu na stałe do K. Z. S. stwierdził ponadto, że nie zajmował się polityką, nie obchodziła go ona a ustrój Polski był mu obojętny. W oparciu o poczynione ustalenia Prezes Sądu Okręgowego w K. stwierdził, że czyn, za który wnioskodawca został skazany, nie był wynikiem prowadzonej przez niego działalności politycznej. W dniu 12 lutego 2008 r. Z. S. złożył odwołanie od ww decyzji, zaskarżając ją w całości i zarzucając błędną ocenę zgromadzonych dokumentów i nazbyt rygorystyczną interpretację przepisów prawa. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy ww. decyzję Prezesa Sądu Okręgowego K. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że dokonana przez Prezesa Sądu Okręgowego w K. ocena zgromadzonych dowodów jest prawidłowa. Wynika z nich bowiem, że wnioskodawca nie został skazany za działalność polityczną, bowiem takiej działalności nie prowadził. W ocenie Ministra nie budzi wątpliwości to, że wnioskodawca Z. S. skazany został za odmowę złożenia przysięgi wojskowej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w żadnej mierze nie pozwala natomiast przyjąć, iżby powyższe skazanie stanowiło represję polskich organów ścigania oraz sądowych wobec osoby, która prowadziła działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub aby taka działalność była powodem represji. Żaden ustalony fakt nie wskazuje, by odmowa złożenia przysięgi była manifestacją Z. S. skierowaną przeciwko panującym wówczas w Polsce stosunkom społeczno-politycznym i ustrojowi. Minister podkreślił, że z treści przeprowadzonych dowodów, w tym oświadczeń samego wnioskodawcy Z. S. wynika, że nie prowadził on żadnej działalności politycznej, nie miał nic wspólnego z aktywnością niepodległościową, odmawiając złożenia przysięgi kierował się wyłącznie nadzieją na uzyskanie własnej, osobistej korzyści, iluzją zwiększenia w ten sposób szansy na opuszczenie kraju i wyjazd do K. W konkluzji Minister Sprawiedliwości podzielił stanowisko organu orzekającego w I instancji, który odmówił potwierdzenia represjonowania wnioskodawcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości Z. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji i zarzucił, że decyzja Ministra Sprawiedliwości została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz oparta na błędnie ustalonych faktach - przez nieuwzględnienie istotnej okoliczności, którą w ocenie skarżącego była jego motywacja do odmowy złożenia przysięgi wojskowej. Ponadto skarżący zarzucił decyzji Ministra Sprawiedliwości nieuwzględnienie faktu, że był aktywnym członkiem Stowarzyszenia [...] w K. oraz [...] Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w K. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1, art. 13 § 1 i 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia dokonane przez organy są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne. Stosownie do art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) prezes sądu okręgowego, na wniosek osoby zainteresowanej, potwierdza przebywanie w więzieniach lub w innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne wojskowe i specjalne za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Z unormowania tego wynika wprost, że prezes sądu ma jedynie dokonać oceny, czy skazanie, a więc przypisane zainteresowanemu czyny, stanowią działalność polityczną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Prezes Sądu Okręgowego poza wskazaną wyżej oceną skazania, nie może dokonywać samodzielnych ustaleń faktycznych, odmiennych od ustaleń przyjętych w prawomocnym wyroku skazującym i prawomocnym postanowieniu o odmowie uznania wyroku za nieważny, którym był związany. Z ustaleń zawartych w tych orzeczeniach wynika wprost, że przypisany skarżącemu czyn nie pozostawał w związku ze świadomą i celową działalnością zmierzającą do odzyskania przez Polskę suwerenności i niepodległości. Zgodnie z art. 4. ust. 1 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Wykładnia gramatyczna określenia zawartego w przytoczonym art. 4 ust. 1 pkt. 4 ustawy o kombatantach : "przebywanie w więzieniu za działalność polityczną bądź religijną(...)" prowadzi jednoznacznie do wniosku, że osadzenie w więzieniu powinno pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowym z prowadzoną uprzednio, a wymienioną w tym przepisie działalnością. Z powyższego wynika, że przepis ten nie obejmuje wszystkich osób, które w czasie osadzenia w więzieniu lub areszcie w latach 1944-1956 były poddawane represjom, szykanom, niedozwolonym metodom śledczym z przyczyn politycznych lub innych. Należy przy tym mieć na uwadze, że art. 4 ustawy o kombatantach jest przepisem szczególnym, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Użycie przez ustawodawcę terminu "działalność polityczna bądź religijna" oznacza, że chodzi tu nie o czyny o charakterze politycznym, czy religijnym lecz o "działalność" czyli szereg czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność polityczną, bądź religijną. Wynika to z wykładni gramatycznej przepisu będącego przepisem o charakterze szczególnym. Potwierdza to orzecznictwo ( uchwała SN 7.05.1992 r., II UZP 1/92, wyrok NSA z 10.10.1995 r., SA/Kr 2831/94, wyrok NSA z 8.12.2008 r. I OSK 1727/07). Zatem będzie to działalność ( a nie pojedynczy czyn ), która ma na celu przeciwstawienie się narzucanemu przez ówczesne władze ustrojowi politycznemu oraz instytucjom i formacjom mającym za zadanie jego utrwalenie. Osoba tak działająca musiała mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości. Sam fakt poddania represji, z pominięciem bezpośredniego zaangażowania się danej osoby w taką działalność nie powodował objęcia tej represji ochroną art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy. W świetle materiału dowodowego sprawy za prawidłowe należy uznać ustalenia organów orzekających, iż pomimo pobytu skarżącego w więzieniu na mocy skazania w sprawie [...] byłego Wojskowego Sądu Okręgowego [...] w W., to represja ta nie była wynikiem prowadzenia przez skarżącego działalności politycznej bądź religijnej. Sam skarżący przyznał, że takiej działalności nie prowadził, a determinowany chęcią zamieszkania na stałe w K. czynił starania o taki wyjazd i myślał, że jak nie złoży przysięgi wojskowej to zostanie zwolniony z wojska, co umożliwi mu ten wyjazd. Przejaw oporu skarżącego (odmowa złożenia przysięgi wojskowej ) nie ma więc charakteru działalności określonej w art. 4 ust. 1 ustawy, co prawidłowo ustaliły organy orzekające w sprawie. Z. S. w efekcie skazany został za przestępstwo nie rodzące uprawnień określonych ustawą z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Pobyt jego w więzieniu nie wiązał się z działalnością o jakiej mowa w art. 4 ust. l pkt 4 ustawy, tj. z działalnością polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Państwa Polskiego. W świetle powyższych ustaleń podnoszona w skardze okoliczność przynależności Z. S. do Stowarzyszenia [...] w K. oraz do [... ] Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w K. nie może mieć wpływu na ocenę spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 4 ust. l pkt 4 ustawy o kombatantach. Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania administracyjnego doszło na naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Z powyżej przedstawionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości jest zgodna z prawem. A zatem na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.