II GSK 324/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędziowie Krystyna Anna Stec NSA Cezary Pryca (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1743/08 w sprawie ze skargi K. K., Okręgowej Rady Adwokackiej w K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [..] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K. K. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1743/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę K. K. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów. Przytaczając na wstępie uzasadnienia stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że Okręgowa Rada Adwokacka (ORA) w K. uchwałą z dnia 24 kwietnia 2008 r. na podstawie art. 68 i art. 65 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm., dalej Poa) wpisała K. K. na listę adwokatów Izby K. Uchwała pismem przewodnim z dnia 12 maja 2008 r. za pośrednictwem Naczelnej Rady Adwokackiej, została przesłana Ministrowi Sprawiedliwości. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 69 ust. 2 w związku z art. 65 pkt 1 Poa wyraził sprzeciw wobec wpisu K. K. na listę adwokatów Izby K. W ocenie Ministra Sprawiedliwości K. K. nie spełniał wymogu nieskazitelnego charakteru i związanej z tym rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W uzasadnieniu powyższego twierdzenia organ przywołał fakt, iż przed Sądem Rejonowym w C. toczy się przeciwko K. K. postępowanie karne (sygn. akt II K 217/08) o czyn z art. 239 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm., dalej k.k.). Na podstawie załączonego do akt sprawy aktu oskarżenia organ stwierdził, iż K. K. wykonując czynności aplikanta adwokackiego, w porozumieniu z adwokatem będącym obrońcą podejrzanego, usiłował utrudniać tok śledztwa Prokuratury Apelacyjnej w K. przez nakłanianie podejrzanego do niewyjaśniania okoliczności popełnienia przestępstwa. Opisane zachowanie K. K. było podstawą do wszczęcia przez rzecznika ORA w K. w dniu 23 sierpnia 2007 r. postępowania dyscyplinarnego, które na czas trwania postępowania karnego zostało zawieszone. Skargi na powyższe rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości wniósł K. K. oraz ORA w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. W skardze K. K. domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości lub jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania, zarzucając naruszenie: art. 69 ust. 2 Poa, art. 65 pkt 1 Poa, art. 42 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 roku - Konstytucja RP (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) w związku z art. 5 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm., dalej k.p.k.), art. 10 ust. 1 i 2 w związku z art. 173, 174 i 175 Konstytucji RP, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej k.p.a.). Okręgowa Rada Adwokacka w K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc iż narusza ona przepis art. 65 pkt 1 Poa przez niewłaściwą wykładnię i błędne przyjęcie, że fakt toczącego się postępowania karnego przeciwko osobie ubiegającej się o wpis na listę adwokatów pozwala uznać, że osoba ta nie spełnia wymogów przewidzianych tym przepisem. Nadto zarzucono naruszenie art. 80 k.p.a. przez nierozważnie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W treści uzasadnienia skargi ORA w K. podniosła, iż Minister Sprawiedliwości zaskarżonym rozstrzygnięciem naruszył także zasadę domniemania niewinności, wyrażoną w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Rozpoznając skargę K. K. WSA w Warszawie stwierdził w pierwszej kolejności, iż zawarte w skardze żądanie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji nie znajduje oparcia w stanie prawnym i faktycznym sprawy. Przechodząc do kontroli merytorycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości, Sąd I instancji nie podzielił stanowiska organu co do braku po stronie K. K. przymiotu nieskazitelnego charakteru i ocenił zgłoszony sprzeciw jako niedostatecznie uzasadniony. W ocenie Sądu przekonania, że ktoś nie jest nieskazitelnego charakteru, a więc że nie jest uczciwy, rzetelny, solidny i prawy, nie można budować w oparciu o jednorazowe zachowanie danej osoby lub o pojedynczy fakt mogący stwarzać stan niepewności, czy osoba ta jest nieskazitelnego charakteru. Ocena postawy człowieka kształtuje się na podstawie danych zgromadzonych albo na przestrzeni dłuższego czasu, albo w krótszym czasie, lecz przy wykorzystaniu znaczącego ilościowo i jednoznacznego w swojej wymowie materiału dowodowego. Odnosząc te uwagi do kandydata do zawodu adwokata, ocenę czy wykazuje on przymiot nieskazitelnego charakteru, zdaniem Sądu, wyprowadzać należy z okresu jego dotychczasowego życia prywatnego i zawodowego, a w szczególności z okresu odbywania aplikacji adwokackiej i wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Pod uwagę należy zatem brać wszelkie dostępne dane dotyczące kandydata do zawodu adwokata, które mogą mieć wpływ na ocenę jego charakteru, a więc m.in. opinie patronów aplikanta i innych adwokatów mających styczność z kandydatem, dane dotyczące wykonywania przez kandydata obowiązków związanych z jego statusem aplikanta, np. udział w szkoleniach, opłacanie składek, dane dotyczące ewentualnych postępowań dyscyplinarnych lub dane dotyczące prowadzonych przeciwko kandydatowi do zawodu adwokata innych postępowań, w tym karnych. Dopiero suma wszystkich tych danych – w ocenie WSA - pozwala ustalić jakie było "dotychczasowe zachowanie" kandydata, o którym stanowi art. 65 pkt 1 Poa, wysnuć na tym tle wniosek co do przymiotu nieskazitelności charakteru i stwierdzić, czy w związku z dokonanym ustaleniem i oceną wnioskujący o wpis na listę adwokatów daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Sąd I instancji podniósł, iż w przedmiotowej sprawie Minister Sprawiedliwości odmówił skarżącemu waloru nieskazitelności charakteru, opierając się jedynie na fakcie prowadzenia postępowania karnego przeciwko skarżącemu o usiłowanie utrudniania toku śledztwa. W ocenie Sądu organ nie zebrał w sprawie żadnych innych dowodów i nie wziął pod uwagę żadnych innych okoliczności również tych związanych z prowadzonym przeciwko skarżącemu postępowaniem karnym - m.in.: nie wziął pod uwagę rodzaju przestępstwa, o którego popełnienie został oskarżony; pominął fakt, iż ze znanych organowi danych wynikało, iż skarżący do zarzucanego mu czynu nie przyznał się; nie uwzględnił oceny Sądu Okręgowego w K., który uchylając środek zapobiegawczy w postaci zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych, umożliwił K. K. wykonywanie czynności aplikanta adwokackiego. W konsekwencji Sąd I instancji przyjął, iż w rozpatrywanej sprawie sprzeciw Ministra Sprawiedliwości zgłoszony został z naruszeniem art. 80 k.p.a., a tym samym okoliczność dla wyniku sprawy decydująca - niespełnienie przez skarżącego warunku nieskazitelności charakteru - nie została udowodniona. Odnośnie do skargi złożonej przez dziekana ORA w K. WSA w W. stwierdził, iż została ona złożona przez podmiot nieuprawniony i jako taka podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Skargę kasacyjną od wyroku WSA w W. z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1743/08 wniósł Minister Sprawiedliwości. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w części dotyczącej uchylenia decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., stwierdzenia o jej niewykonalności i rozstrzygnięcia o kosztach. W skardze kasacyjnej organ wniósł o uchylenie wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a. strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 65 pkt 1 Poa polegające na uznaniu przez Sąd, że wniesienie do Sądu Rejonowego w C. przeciwko K. K. aktu oskarżenia o przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 239 § 1 k.k. nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmowy wpisu wymienionego na listę adwokatów oraz, że uchylenie wobec niego przez Sąd w toku postępowania karnego środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych przemawia za dokonaniem pozytywnej oceny nieskazitelności charakteru wymienionego, podczas gdy prawidłowa ocena odnosząca się do sposobu i okoliczności popełnienia zarzucanych mu czynów w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych oraz wzięcie pod uwagę, że uchylenie środka zapobiegawczego w postępowaniu karnym wiąże się z oceną konieczności zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a nie przesłanek odnoszących się do winy oskarżonego oraz nieskazitelności charakteru, doprowadziłyby do uznania, że K. K. nie jest nieskazitelnego charakteru i swym postępowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną Sąd I instancji pominął okoliczność, iż K. K. dopuścił się zarzuconych mu przestępstw w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych oraz w czasie trwania aplikacji adwokackiej. Z tego też względu wskazane negatywne zachowanie K. K., dyskwalifikuje go jako kandydata na adwokata w sferze etyczno-moralnej, podważa jego odpowiedzialność, wiarygodność i uczciwość, a tym samym przydatność do wykonywania zawodu adwokata. Kasator wskazał nadto, iż z uzasadnienia WSA w W. wynika, iż uchylenie środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych, świadczy o tym, że dana osoba jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania danego zawodu adwokata. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości wskazane rozumowanie jest błędne, bowiem stosując lub uchylając środki zapobiegawcze w procesie karnym, sąd karny nie dokonuje oceny postawy etyczno-moralnej podejrzanego o dokonanie przestępstwa, a jedynie bada czy zastosowanie danego środka jest niezbędne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ministra Sprawiedliwości K. K. pismem z dnia 30 marca 2009 r. wniósł w pierwszej kolejności o odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na błędne przytoczenie podstawy kasacyjnej, a w przypadku jej nieodrzucenia – o oddalenie na podstawie art. 184 p.p.s.a. W ocenie K. K. zarzucane przez Ministra Sprawiedliwości naruszenie prawa kwalifikować należy do kategorii błędnej wykładni, nie zaś do kategorii niewłaściwego zastosowania. W piśmie wskazano nadto, iż Minister kwestionuje poczynione przez Sąd I instancji ustalenia w zakresie stanu faktycznego, jednocześnie nie zarzucając Sądowi naruszenia jakiegokolwiek przepisu proceduralnego. Na wypadek niepodzielenia przez NSA poglądu o konieczności odrzucenia skargi K. K. podniósł, iż akt oskarżenia nie może być traktowany, jako wyłączny dowód popełnienia czynu w nim wskazanego. Zasada domniemania niewinności implikuje bowiem kierowany do wszelkich podmiotów, w tym organów, zakaz przyjmowania, że oskarżony popełnił zarzucany mu czyn. Zasadnie zatem Sąd I instancji wskazał, iż fakt wniesienia aktu oskarżenia nie może być wyłącznym i jedynym dowodem, iż dana osoba czyn popełniła a w konsekwencji, że nie jest nieskazitelnego charakteru oraz uznał, iż sprzeciw Ministra został zgłoszony z obrazą przepisu art. 80 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W ramach tej podstawy kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, to jest art. 65 pkt 1 Poa przez niewłaściwe zastosowanie wskazanej wyżej normy prawnej polegające na uznaniu, iż wniesienie do Sądu Rejonowego w C. przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia o przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w związku z art. 239 § 1 k.k. nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmowy wpisu skarżącego na listę adwokatów oraz, że uchylenie wobec niego przez Sąd w toku postępowania karnego środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych przemawia za dokonaniem pozytywnej oceny nieskazitelnego charakteru K. K. Przystępując do oceny zasadności zgłoszonego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego, należy w pierwszej kolejności wskazać, iż konstrukcja skargi kasacyjnej zasadza się na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., co oznacza, że strona wnosząca skargę kasacyjną nie formułuje zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania, chociaż w uzasadnieniu skargi kasacyjnej znajdują się twierdzenia strony skarżącej odnoszące się do odmiennej oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, który stanowił podstawę do dokonania w toku postępowania administracyjnego ustaleń faktycznych, przyjętych przez Sąd I instancji i stanowiących podstawę faktyczną orzekania w niniejszej sprawie. Należy zatem podkreślić, że w sytuacji zanegowania przez kasatora jedynie przepisów materialnoprawnych, NSA jest związany ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd I instancji i ocenia zastosowanie przepisów, których naruszenie zarzucono w skardze kasacyjnej, na podstawie ustalonego wcześniej stanu faktycznego. Poza sporem pozostaje okoliczność, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił stanowiska Ministra Sprawiedliwości wskazującego na to, że sam fakt wszczęcia postępowania karnego przeciwko K. K. jest wystarczającą przyczyną do przyjęcia, że ubiegający się o wpis na listę adwokatów nie spełnia wymogów, o jakich mowa w art. 65 pkt 1 Poa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, opisane wyżej stanowisko Sądu I instancji jest całkowicie zasadne. W myśl art. 65 pkt 1 Poa "Na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata". Niewątpliwie na rękojmię w rozumieniu art. 65 pkt 1 Poa składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie się osoby ubiegającej się o wpisanie na listę adwokatów. Trafnie Sąd I instancji wskazał, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Ponadto należy stwierdzić, iż skoro ustawodawca w art. 65 pkt 1 Poa posługuje się pojęciem "dotychczasowe zachowanie", to za zasadne należy uznać stanowisko Sądu I instancji wskazujące, że zachowanie/postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów należy oceniać do chwili złożenia stosownego wniosku o wpis na listę adwokatów. Oznacza to, że ocena zachowania/postępowania osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na adwokata. Trafnie więc Sąd I instancji stwierdza, że obowiązkiem organu jest branie pod uwagę i ocenianie wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności związanej z faktem złożenia przeciwko K. K. aktu oskarżenia w Sądzie Rejonowym w C. Powyższa okoliczność ma o tyle istotne znaczenie, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej na tym etapie postępowania nie jest dopuszczalne twierdzenie, iż "..K. K. dopuścił się zarzucanych mu przestępstw". Takie stanowisko strony wnoszącej skargę kasacyjną, jak trafnie zauważa Sąd I instancji, pozostawałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 204 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.