IV SA/Wa 1588/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] Prezydent W. po rozpatrzeniu wniosku Spółki H. Sp. z o.o. z siedzibą w L. orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego T. M. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że T. M., po powrocie z pracy w dniu 14 sierpnia 2007 r., nie została wpuszczona do lokalu. Następnie z końcem sierpnia 2007 r. odebrała większość rzeczy osobistych oraz meble, które pozostały w lokalu. Składając wyjaśnienia T. M. oświadczyła, że lokalu nie opuściła dobrowolnie, zaś w sądzie powszechnym prowadzone jest postępowanie z jej wniosku, o przywrócenie naruszonego posiadania. Organ wskazał, że w jednym z wyroków w analogicznej sprawie Sąd Rejonowy [...] oddalił powództwo w sprawie naruszonego posiadania lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu wyroku sąd podkreślił, że istotnie właściciel lokalu Spółka "H." naruszyła posiadanie osoby tam zameldowanej. Oddalając powództwo sąd powszechny wziął pod uwagę decyzję Komendanta Miejskiego Straży Pożarnej W. z dnia [...] marca 2007 r. zakazującą eksploatacji budynku przy ul. [...] w W. jak również fakt, że lokale, które swego czasu znajdowały się w budynku przy ul. [...] w W. przestały istnieć. W uzasadnieniu decyzji Prezydenta W. podano również, że w dniu 28 listopada 2007 r. przez pracowników urzędu przeprowadzona została wizja w budynku przy ul. [...]. W trakcie wizji stwierdzono, że budynek odcięty został od wszelkich mediów, w lokalach nie ma drzwi i okien, brak jest instalacji elektrycznej, grzewczej oraz toalet. Podano ponadto, że wyburzono większość ścian działowych, a stan techniczny budynku nie pozwala na zamieszkiwanie w nim ludzi. Organ pierwszej instancji wskazał także, że z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynika uprawnienie organu gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podano, że opuszczenie lokalu powinno mieć charakter trwały i dobrowolny. Organ wskazał jednak, że w szczególnych sytuacjach możliwe jest wymeldowanie osoby, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło pod wpływem bezprawnego przymusu ze strony osób trzecich, jednakże powrót do lokalu jest niemożliwy. Organ podał, że w niniejszym postępowaniu sytuacja taka ma miejsce, ponieważ T. M. nie opuściła lokalu dobrowolnie, jednakże nie ma fizycznie możliwości powrotu do nieistniejącego lokalu. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. M. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, Nr 144, poz. 1043, Nr 104, poz. 711, 2007 r. Nr 21, poz. 125), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wojewódzki wskazał, że w badanej sprawie warunek do wymeldowania został spełniony, bowiem T. M., nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Organ podniósł również, że wprawdzie T. M. wystąpiła do Sądu z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, to jednak w analogicznych sprawach, dotyczących innych lokali przy ul. [...] w W., Sąd Rejonowy [...] powództwa oddalał (wyrok z dnia [...] października 2007 roku, Sygn. akt [...]). Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że pozwana spółka H. naruszyła posiadanie lokalu mieszkalnego przy ul. [...], niemniej jednak wyburzenie ścian oddzielających lokal mieszkalny od innych pozbawia go cech samodzielności, co skutkuje brakiem możliwości przywrócenia posiadaczom władztwa w wymiarze istniejącym przed naruszeniem. Zdaniem organu wojewódzkiego analogiczna sytuacja występuje w badanym przypadku, w kwestii meldunkowej. I choć oczywistym jest, że T. M. nie opuściła lokalu dobrowolnie, to jednak w okolicznościach niniejszej sprawy, a przede wszystkim wobec powołanego wyżej wyroku sądu powszechnego, dalsze jej zameldowanie w nieistniejącym już lokalu nr [...] stanowiłoby oczywistą fikcję meldunkową, niezgodną z założeniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. M. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności poprzez zastosowanie go bez zbadania podstawy faktycznej, - art. 77 kpa poprzez uznanie, że naruszenie posiadania nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia w skarżonych decyzjach, pomimo jego drastycznego charakteru, - art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, - art. 97 kpa poprzez uznanie, że nie nastąpiły przesłanki do zawieszenia postępowania. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2008 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi T. M. podniosła, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego ma wolę przebywania w lokalu nr [...] przy ul. [....] z zamiarem stałego pobytu, a aktualny stan nieprzebywania wynika z faktu naruszenia posiadania przez spółkę H. Sp. z o.o., co jest przedmiotem postępowania sądowego. Skarżąca podkreśliła również, iż dobrowolne opuszczenie lokalu ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych. Opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne w nim nieprzebywanie, ale też zamiar opuszczenia lokalu, który należy ocenić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Skarżąca podniosła również, że organ nie zebrał wyczerpująco dowodów i wybiórczo rozpatrzył materiał dowody odnoszący się do znajdujących w sprawie zastosowanie norm prawa materialnego, w tym m. in. nie wyjaśnił okoliczności opuszczenia przez skarżącą lokalu oraz błędnie przyjął tezę, której niczym nie poparł, że brak jest możliwości przywrócenia posiadania, gdyż lokal nr [...] nie istnieje. Skarżąca stwierdziła również, że postępowanie powinno zostać z mocy prawa zawieszone do czasu zakończenia postępowania o naruszenie posiadania oraz o ustalenie istnienia stosunku najmu i zapewnienie lokalu zastępczego, które to postępowanie stanowi zagadnienie wstępne w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 21 listopada 2008 r., stanowiącym odpowiedź uczestnika postępowania – Spółki H. Sp. J. na skargę T. M., wniesiono o oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego zamieszkiwania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się i od sierpnia 2007 r. nie przebywa w zajmowanym lokalu. Uczestnik podniósł także, że tak jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu. Spółka stwierdziła również, że ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych pozwala na zameldowanie danej osoby jedynie "pod wskazanym adresem" rozumianym jak lokal (pomieszczenie) spełniający wymagania techniczno-budowlane określone dla pomieszczeń mieszkalnych przepisami prawa budowlanego, tymczasem zajmowany przez skarżącą lokal nr [...] w chwili obecnej nie istnieje. W piśmie wskazano również, że decyzją z dnia [....] marca 2007 r. Komendant Państwowej Straży Pożarnej zakazał eksploatacji budynku hotelowego adoptowanego wówczas na cele mieszkalne przy ul. [...] w W. i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W dniu 27 kwietnia 2007 r. Komendant Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej W. wystosował do Spółki upomnienie w związku z nie wykonaniem postanowień w/w decyzji. Jednocześnie w sierpniu 2007 r. Spółka otrzymała pismo od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla W. w W. wzywające do złożenia informacji w zakresie wykonywania obowiązku wynikającego z w/w decyzji. Z kolei w dniu [...] października 2008 r. Prezydent W. wydał decyzję zatwierdzającą projekt budowlany i udzielił pozwolenia na rozbiórkę. Powyższa decyzja stała się ostateczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 P.p.s.a.). Rozpatrując wniesioną skargę z punktu widzenia powyższych kryteriów uznać należy, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nie narusza prawa. W opinii Sądu, ustalenia poczynione przez organy prowadzące postępowanie wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów ustawy nie budzi zastrzeżeń. Zdaniem Sądu organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 kpa i art. 77 kpa) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa). Zgodnie z przepisami art. 6 ust. 1 i art. 9 b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 z późn. zm.) zameldowanie na pobyt stały lub czasowy następuje pod oznaczonym adresem. Adres określa się przez podanie: 1) w gminach, które uzyskały status miasta - nazwy miasta (dzielnicy), ulicy, numeru domu i lokalu, nazwy województwa oraz kodu pocztowego, 2) w innych gminach - nazwy miejscowości, numeru domu i lokalu, nazwy gminy, nazwy województwa, kodu pocztowego oraz nazwy ulicy, jeżeli w miejscowości występuje podział na ulice. Jak wynika z powyższego osoba może zameldować się na pobyt stały lub czasowy pod oznaczonym adresem, w którym między innymi określa się numer lokalu. Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie definiuje pojęcia lokalu, w którym należy zameldować swój pobyt, dlatego, aby określić o jaki lokal chodzi, należy stosując wykładnię systemową sięgnąć do przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali ( Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 903 z póź. zm.). Ustawa ta w art. 2 ust. 2, stanowi, że samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na pobyt stały ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Podobnie do kwestii określenia "lokalu" odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 marca 2002 r. (sygn. akt V SA 3397/00, Lex nr 83812), w którym stwierdził m.in., że wprawdzie ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie definiuje pojęcia lokalu, ale jeśli chodzi o stałe przebywanie w nim ludzi, to nie ulega wątpliwości, że lokal ten powinien spełniać wymaganie techniczno - budowlane określone dla pomieszczeń mieszkalnych przepisami prawa budowlanego. Nie jest przy tym rzeczą organu do spraw ewidencji ludności szczegółowe we własnym zakresie badanie, czy lokal, w którym ma nastąpić zameldowanie, odpowiada warunkom technicznym dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi. Miarodajne w tym zakresie jest stanowisko organu nadzoru techniczno - budowlanego wyrażone w odpowiedniej prawnej formie. Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym należy, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01 publ. OTK-A-2002/3, stwierdzającym sprzeczność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, w części wymagającej przedstawienia przy zameldowaniu potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, ewentualna utrata tych uprawnień nie może być uznana za okoliczność istotną także dla wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Ewidencja ludności służy bowiem wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego, nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2003 r., sygn. akt SA/Bd 1242/03, Wspólnota 2004/10/54; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2003 r. sygn. akt V SA 2425/02, Wspólnota 2004/9/58; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., Dz. U. Nr 78, poz. 716). Ponadto podkreślić należy, że obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego, a celem obowiązku meldunkowego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Wskazać przy tym należy pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny, iż ewidencja ludności, polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób, służy także - poza funkcją publiczną - ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich, co oznacza, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki. W związku z powyższym przepis art. 15 ust. 2 należy interpretować tak, że podstawę orzekania o wymeldowaniu osoby z miejsca stałego pobytu stanowić może tylko przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się. W sytuacji braku dopełnienia obowiązku wymeldowania, przedmiotem oceny organu jest więc wyłącznie okoliczność niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie Wojewoda [...] prawidłowo ustalił, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie zamieszkuje w lokalu nr [...] od 14 sierpnia 2007 r. Fakt ten wynika m. in. z wyjaśnień złożonych przez T. W. w toku postępowania administracyjnego, z odwołania wniesionego przez skarżącą od decyzji organu pierwszej instancji, jak również z treści złożonej do Sądu skargi. Zatem stwierdzić należy, iż w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. nie znajduje się centrum spraw życiowych i osobistych T. W. Ponadto podnieść należy, że mimo, iż skarżąca nie opuściła lokalu dobrowolnie, to jednak, nie oznacza to zdaniem Sądu, że w sprawie nie można przyjąć zaistnienia przesłanki "opuszczenia". Przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotyczy bowiem także takich przypadków, gdy opuszczenie nastąpiło w drodze przymusowego usunięcia i nie dopuszczania do lokalu, jednakże w okolicznościach sprawy, powrót do lokalu nie jest już możliwy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy, w tym z wizji lokalnej dokonanej przez pracowników urzędu miasta W. wynika, że warunki jakie panują w budynku przy ul. [...] (odcięcie budynku od wszelkich mediów, brak drzwi, okien, instalacji elektrycznej, zdemontowane kaloryfery, toalety, umywalki, wyburzenie większości ścian działkowych) nie pozwalają na zamieszkiwanie w nim żadnych osób a tym samym wykluczają przyjęcie, że może ono stanowić miejsce stałego pobytu. Ponadto podnieść należy, że decyzją Komendanta Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] marca 2007 r. zakazano eksploatacji budynku przy ulicy [...] w W., której to decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że przeprowadzone czynności kontrolno-rozpoznawcze wykazały szereg nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej, w tym uchybień stanowiących podstawę do uznania budynku istniejącego za zagrażającego życiu ludzkiemu. Ze względu na nierespektowanie w/w decyzji przez wszystkie przebywające wówczas w przedmiotowym budynku osoby, w dniu 27 kwietnia 2007 r. Komendant Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej W. wystosował do właściciela budynku - Spółki H. Sp. z o.o. (obecnie H. Sp. J.) upomnienie w związku z niewykonaniem postanowień w/w decyzji. Powyższe ustalenia świadczą w ocenie Sądu o tym, że obecnie lokale w budynku przy ul. [...], w tym lokal nr [...], utraciły charakter lokali mieszkalnych, a w konsekwencji przestały istnieć. Zatem, jak słusznie zauważyły organy orzekające w niniejszej sprawie, dalsze utrzymywanie zameldowania skarżącej w lokalu, w którym nie przebywa, a co więcej w lokalu, który faktycznie już nie istnieje, stanowiłoby ewidentną fikcję meldunkową. W tej sytuacji nie można uznać, aby sama subiektywna wola przebywania w lokalu nr [...], na którą w skardze powołuje się skarżąca, mogła stanowić podstawę utrzymania zameldowania w miejscu, do którego powrót skarżącej nie będzie już możliwy. W związku z powyższym należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo orzekły o wymeldowaniu skarżącej z przedmiotowego lokalu. Jak już bowiem wyżej wskazano, zameldowanie w określonym miejscu lub z niego wymeldowanie ma odzwierciedlić stan rzeczywisty, a ewidencja ludności nie służy odzwierciedleniu subiektywnej woli przebywania w lokalu lecz polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego. W ocenie Sądu, niezasadne są również zarzuty skarżącej naruszenia art. 77, art. 80 i art. 97 kpa, ponieważ organy administracji działające w niniejszej sprawie w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy dotyczący wymeldowania T. W. z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w W., a wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia posiadania oraz ustalenia istnienia stosunku najmu i zapewnienia lokalu zastępczego nie można uznać w sprawie dotyczącej wymeldowania za zagadnienie wstępne, które jest przesłanką zawieszenia postępowania administracyjnego (por. Wyrok NSA z dnia 21 listopada 2008 r. sygn. akt II OSK 1426/07). Konkludując należy wskazać, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, a przytoczona argumentacja organu odwoławczego w pełni zasługuje na uwzględnienie. Podnoszone w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.