I FZ 199/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 2 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 929/08, w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 21 maja 2008 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 929/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając orzeczenie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentacji wysłanej na wezwanie Sądu o dostarczenie dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku podniósł, iż jego wynagrodzenie jest obciążone tytułami egzekucyjnymi, w wyniku czego do jego dyspozycji pozostaje 500 zł. Nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Z żoną nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, od 2004 r. mają rozdzielność majątkową małżeńską i pozostają w separacji faktycznej, więc skarżący nie ma wiedzy na temat dochodów żony, która odmówiła zarówno pomocy, jak i przekazania informacji na temat źródła i kwoty swoich dochodów. Wskazał również, że mieszka u brata. Nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego ani kosztów utrzymania domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy mimo rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Uchylanie się od podania informacji na temat dochodów żony skarżącego oraz wątpliwości spowodowane brakami w dokumentacji potwierdzającej dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiło temu Sądowi dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Orzeczeniu Sądu pierwszej instancji zarzucił naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej u.p.p.s.a.). Uzasadniając zażalenie, skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację. Jego zdaniem Sąd odwołał się do braku przedstawienia okoliczności, których od strony nie żądano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na to, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, rola sądu ogranicza się do wydania rozstrzygnięcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Należy mieć na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 u.p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 u.p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 u.p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości określonej w art. 255 u.p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową. Sąd wezwał m.in. o przedstawienie: potwierdzenia wysokości uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodów, wydatków rodziny, zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych oraz wyjaśnień odnośnie sytuacji prawnej nieruchomości wskazywanej przez skarżącego jako jego adres oraz prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów. Na etapie zażalenia skarżący również nie załączył żądanych dokumentów. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie, nie ma możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego. Podatnik nie określił bowiem sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zwrócić należy uwagę, że skarżący nie udzielił również wyjaśnień w kwestii kosztów utrzymania (opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp.) ograniczając się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, iż "mieszka u brata i nie posiada żadnych faktur, którymi mógłby potwierdzić ponoszone koszty". Nie wskazał jednak, dlaczego nie określił ich orientacyjnej miesięcznej kwoty, ani nie podał, kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje, a w szczególności, czy są one w całości uiszczane przez brata, czy też częściowo również przez niego. Powyższe okoliczności, jak słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Dodać należy, że analogicznie okoliczności faktyczne przedstawione przez skarżącego ocenił Naczelny Sąd Administracyjny już w innych swych postanowieniach (postanowienia NSA z 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09 , I FZ 125-126/09, czy I FZ 258-260/09). Z powyższych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.