III SA/Wr 498/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Asesor WSA Olga Białek (sprawozdawca) Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o niezaleganiu z należnościami celnymi oddala skargę. Wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. A. z dnia [...] (sygn.akt [...]), na podstawie art. 29 ustawy karno-skarbowej, T. S. został zobowiązany do spłaty – solidarnie - na rzecz Skarbu Państwa uszczuplonej należności państwowej w kwocie [...] zł, w terminie 3 lat od uprawomocnienia się wyroku. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej we W. – po rozpatrzeniu wniosku T. S. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, że nie posiada on zaległości przed organem celnym – na podstawie art. 306a oraz art. 306c Ordynacji podatkowej odmówił wydania zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę. W uzasadnieniu organ stwierdził, że należność publicznoprawna, do zapłacenia której wnioskodawca został zobowiązany przywołanym na wstępie wyrokiem, w dalszym ciągu jest należna. Zgodnie z art. 45 § 1 Kks odpowiednie stosowanie art. 103 § 1 pkt 3 Kk, a więc przyjęcie 10 -letniego terminu przedawnienia wykonania środka karnego, dotyczy wyłącznie środków wskazanych w art. 22 § 2 pkt 2-7 Kks. Tymczasem, środek w postaci warunkowego zawieszenia wykonania kary oraz nałożony obowiązek pokrycia należności publicznoprawnej ujęty został w pkt 8 wspomnianego przepisu. Organ podkreślił również, że brak jest podstaw do odpowiedniego stosowania art. 103 § 1 pkt 2 Kk, który to przepis na gruncie tego aktu reguluje przedawnienie wykonania środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody. W tej kwestii wskazano, że w art. 20 Kks, w ramach ogólnego odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu karnego, nie wymieniono art. 103 § 2 Kk. Zdaniem organu prawidłowość powyższego rozumowania potwierdza też treść postanowienia Sądu Rejonowego dla W. A. z dnia [...] (sygn.akt [...]), zgodnie z którym T. S. zobowiązany został do uiszczania Skarbowi Państwa miesięcznej raty w wysokości [...] zł, począwszy od [...]. Do dnia wydania postanowienia uiszczono zaś jedynie kwotę [...] a do zapłaty pozostała kwota [...] zł. Powyższe stanowisko zostało zaskarżone w drodze zażalenia w którym zarzucono obrazę przepisów prawa karnego materialnego tj. art. 20 Kks oraz art. 76 Kk przez błędną wykładnię i niezastosowanie tych przepisów, w sytuacji, gdy wyrok wydany przez Sąd Rejonowy dla W. A. z dnia [...] i wynikające z niego skazanie, wobec T. S. uległo zatarciu z mocy prawa, podobnie jak wynikający z niego obowiązek zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa należności celnej na podstawie art. 29 dawnej ustawy karnej skarbowej. Zdaniem pełnomocnika żalącego się przywołane przez niego przepisy wskazują, że w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 76 Kk zgodnie z którym skazanie ulega zatarciu z mocy prawa w ciągu 6 miesięcy od daty zakończenia okresu próby. To zaś oznacza, że skazanie strony uległo zatarciu w dniu [...]., a nawet jeżeli wziąć pod uwagę obowiązek spłaty należności celnej – to najpóźniej z dniem [...]. Zatarcie skazania powoduje zaś wygaśnięcie środka karnego. Zauważono również, że obowiązek spłaty należności państwowej (na podstawie art. 29 uks) jest środkiem karnym nie znanym w przepisach KKs i dlatego od chwili wejścia w życie tego kodeksu nie mógł być wobec strony stosowany. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie podzielając zarzutów przedstawionych w zażaleniu. Organ podniósł, że wbrew wywodom strony, obowiązek zapłaty należności państwowej nałożony na podstawie nie obowiązującego obecnie art. 29 ustawy karno skarbowej, nie był w tej ustawie kwalifikowany jako środek karny. Sąd zawieszając wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo skarbowe w związku z którym nastąpiło uszczuplenie należności państwowej, nakładał na skazanego obowiązek zapłacenia tej należności w terminie oznaczonym w wyroku. Jeżeli skazany uchylał się w okresie próby od wykonania obowiązku zapłacenia uszczuplonej należności państwowej w oznaczonym terminie sąd zarządzał wykonanie zawieszonej kary. Zauważono, że instytucja ta znana jest również w aktualnie obowiązującym kodeksie karnym skarbowym jako obowiązek uiszczenia należności publicznoprawnej. Obowiązek ten znajduje swoje uregulowanie w art. 41 tego aktu i również jest ściśle powiązany z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. Zauważono ponadto, że według art. 15 Kks orzeczenie zapadłe w postępowaniu o przestępstwo skarbowe nie zwalnia z obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnej. Odwołując się do tej okoliczności, jak też wskazując na funkcję prawa karnego skarbowego, którą jest ochrona interesów finansowych Skarbu Państwa (przez egzekucję należnych świadczeń) organ uznał, że omawiany obowiązek stanowi kompensacyjno-egzekucyjny element wbudowany niejako w instytucję warunkowego zawieszenia wykonania kary. Niewykonanie tego obowiązku przed upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, nie stoi na przeszkodzie zatarciu skazania, co nie oznacza jednak, że wraz z zatarciem skazania obowiązek ten przestaje istnieć. Jeżeli bowiem jego niewykonanie nie spowodowało zarządzenia wykonania kary, to po upływie okresu próby traci on charakter karnoprawny a staje się zobowiązaniem cywilnoprawnym i może podlegać wykonaniu w drodze egzekucji. Zdaniem organu, powyższe stanowisko uzasadnia odpowiednie stosowanie art. 76 Kk do którego odwołuje się art. 20 § 2 Kks. Nie godząc się z powyższym, pełnomocnik T. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucił Dyrektorowi Izby Celnej obrazę przepisów prawa karnego materialnego poprzez niezastosowanie zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 20 Kks przepisów kodeksu karnego regulującego zatracie skazania (art. 76 Kk), co powinno organ doprowadzić do wniosku, że wyrok z dnia [...] i wynikające z niego skazanie uległo zatarciu z mocy prawa, podobnie jak wynikający z niego obowiązek zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa należności celnej na zasadzie art. 29 dawnej ustawy karno - skarbowej. Przedstawiając powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie i wydanie zaświadczenia o niezaleganiu z należnością celną. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację zbieżną z argumentacją zawartą w uzasadnieniu zażalenia. Podkreślono, że od dnia [...] zaczął obowiązywać kodeks karno - skarbowy, który w przepisach przejściowych i końcowych do czynów popełnionych przed jego obowiązywaniem, każe stosować przepisy nowego aktu prawnego. W niniejszej sprawie zastosowanie znajdują zatem przepisy Kks, a decydujące znaczenie należy przypisać art. 20 § 2 tego aktu, który odsyła do przepisów Kk i nakazuje stosować je w odniesieniu do przestępstw karno - skarbowych. Zdaniem skarżącego zastosowanie, przede wszystkim, znajduje art. 76 Kk zgodnie z którym, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa w ciągu 6 miesięcy od dnia zakończenia próby. W jego ocenie zatarcie skazania nastąpiło więc w dniu [...] i od [...] pozostaje on osobą niekaraną. Nawet też przy przyjęciu trzyletniego terminu obowiązku zapłaty należności celnej, skazanie uległo zatarciu najpóźniej w dniu [...]. W konsekwencji skoro w przywołanych datach doszło do zatarcia skazania, to wygasł również środek karny, gdyż jest on elementem orzeczenia sądu. Skarżący podtrzymał stanowisko, że obowiązek zapłaty uszczuplonej należności państwowej wymierzany na podstawie art. 29 uks, nie może być stosowany po wejściu w życie kodeksu karnego skarbowego, gdyż jest środkiem karnym nie znanym na gruncie tego aktu. Zdaniem strony nie ma w sprawie zastosowania przepis art. 103 § 1 pkt 3 Kk, gdyż odnosi się on do przedawnienia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Jednocześnie przepis ten odsyła do art. 39 Kk, który enumeratywnie wymienia środki karne. Skoro zaś przepis ten nie wymienia środka karnego w postaci obowiązku zapłaty należności celnej na rzecz Skarbu Państwa, zatem nie może on mieć i tak zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Natomiast za niezrozumiały strona uznała pogląd organu, jakoby po zatarciu skazania środek ten stawał się należnością cywilnoprawną, gdyż – jak podnosiła - przepis art. 76 Kk w ogóle takiej regulacji nie zawiera. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanym postanowieniu. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał w całości wnioski i argumentację zawarte w skardze, wnosząc o dopuszczenie dowodu z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. A. Wydział [...] z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...] o niezarządzeniu wykonania wobec skarżącego kary [...] lat pozbawienia wolności orzeczonej w pkt [...] wyroku Sądu Rejonowego dla W. A. z dnia [...] oraz o dopuszczenie dowodu z informacji uzyskanej z Krajowego Rejestru Karnego na okoliczność, że skarżący według stanu na dzień [...] nie figuruje w kartotece karnej tego rejestru. Obecny na rozprawie pełnomocnik strony przeciwnej podtrzymał wniosek o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 z późn.zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały wyłącznie do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 przywołanej wyżej ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnych i postanowień uchybiających prawu materialnemu - jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm., zwana dalej u.p.p.s.a.) - jak też rozstrzygnięć dotkniętych wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b przywołanego przepisu), a także wydanych bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c ww. przepisu). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 wskazanej wyżej ustawy, zwłaszcza zaś aby naruszało przepisy prawa materialnego w sposób wpływający na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Wyjaśniając powody zapadłego orzeczenia należy podnieść przede wszystkim, że w ocenie Sądu poddane zostało postanowienie o odmowie wydania stronie zaświadczenia o żądanej przez nią treści, zatem w pierwszym rzędzie kontrolą należało objąć prawidłowość zastosowania przez organy celne przepisów normujących zasady i tryb wydawania zaświadczeń. Regulacje te zawarte zostały w dziale VIII a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, gdyż po myśli art. 73 ust. 2 ustawy z dnia 19 marca 2004 – Prawo celne (Dz.U z 2004 r., Nr 68, poz. 622 z późn.zm.), do wydawania zaświadczeń stosuje się odpowiednio przepisy działu VIII a Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 306 a § 1 i § 2 pkt 2 przywołanego aktu, organ obowiązany jest wydać zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się ze względu na jej interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów albo stanu prawnego. Zaświadczenie wydaje się w granicach żądania wnioskodawcy. Według art. 306 b § 1 organ zobowiązany jest zaś wydać zaświadczenie jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Już tylko z przedstawionych regulacji wynika, że zaświadczenie jest oświadczeniem wiedzy a nie oświadczeniem woli organu. W orzecznictwie podkreśla się, że organ w zaświadczeniu może stwierdzić tylko to co jest mu wiadomym na podstawie prowadzonych ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ nie może zaś zaświadczeniem wywoływać skutków kształtujących stosunki prawne. Zaświadczenie jako czynność faktyczna nie może rozstrzygać o żadnych prawach lub obowiązkach (o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku) i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. Zaświadczenie potwierdza istnienie prawa lub obowiązku przyznanego lub potwierdzonego wcześniej decyzją lub innym aktem indywidualnym (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2007 r. II GSK 327/06, LEX nr 32261 czy też wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2006 r. VI SA/Wa 292/06, LEX nr 214079). W doktrynie zwraca się uwagę, że jeżeli problematyka której dotyczy zaświadczenie jest sporna, to wydanie zaświadczenia zgodnie z żądaniem nie jest możliwe (Lang- "Zaświadczenie w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego", Organizacja, Metody, Technika 1983, nr 2, str.4). W rozpoznawanej sprawie strona żądała od organu celnego – Dyrektora Izby Celnej we W. - wydania zaświadczenia potwierdzającego, że nie posiada zaległości przed tym organem. Z uzasadnienia wniosku oraz z akt sprawy wynikało, że T. S. wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. A. z dnia [...] (sygn. akt [...]) został – wraz z innymi – skazany na karę [...] lat pozbawienia wolności, zawieszonej warunkowo na okres [...] lat próby. Jednocześnie na podstawie art. 29 ustawy karnej skarbowej z dnia 26 października 1971 r. (Dz.U z 1984 r., Nr 22, poz. 103) Sąd nałożył na oskarżonego obowiązek solidarnego spłacenia na rzecz Skarbu Państwa uszczuplonej należności celnej w łącznej kwocie [...] zł. Żądanie strony dotyczy spłaty tej właśnie kwoty. Strona uważa bowiem, że obowiązek spłaty ustał z mocy prawa w związku z zatarciem skazania, najdalej w roku [...]. Podnosi ponadto, że środek karny w postaci obowiązku spłaty należności państwowej nie mógł być stosowany od chwili wejścia w życie kodeksu karno -skarbowego (tj. od dnia 17 października 1999 r.), gdyż środek ten, na gruncie nowych przepisów jest zupełnie nieznany. Mając na uwadze argumentację prezentowaną przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego i postępowania sądowego, można zauważyć, że poprzez uzyskanie zaświadczenia o żądanej treści, domagał się on – w istocie - od organu celnego rozstrzygnięcia, że nie jest już zobowiązany do spłaty należności zasądzonej przywołanym wyżej wyrokiem karanym, gdyż należność ta wygasła. W ocenie Sądu okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wskazują, że organ celny nie mógł wydać zaświadczenia zgodnego z żądaniem strony, zatem prawidłowo, zgodnie z art. 306c Ordynacji podatkowej postanowił o odmowie wydania zaświadczenia o takiej treści jak żądał wnioskodawca. Przede wszystkim nie można podzielić argumentacji skarżącego, że obowiązek spłaty należności ustał w związku z zatarciem skazania. Sąd nie kwestionuje wywodów skargi, że w niniejszej sprawie doszło do zatarcia skazania, zauważa jednakże, że fakt zatarcia skazania pozostaje bez wpływu na istnienie długu wobec Skarbu Państwa w związku z niespłaceniem części należności, której obowiązek spłaty nałożony został na stronę prawomocnym wyrokiem z dnia [...]. Przedstawioną w tym względzie argumentację skarżącego należy uznać za nietrafną, już choćby z tego względu, że w aktach sprawy znajduje się kopia ww. wyroku z nadaną w drodze orzeczenia sądowego klauzulą wykonalności do pkt [...] tego wyroku (tj. punktu w którym nałożono na skarżącego obowiązek spłacenia należności Skarbu Państwa), przy czym klauzula ta, nadana została w dniu [...] a więc na długo po terminach wskazywanych przez skarżącego jako terminy, w których doszło do zatarcia skazania i w związku z tym do ustania obowiązku spłaty tej należności. Już sam ten fakt podważa więc skutecznie wywody skarżącego w tym zakresie a wskazuje na prawidłowość wywodu zawartego w zaskarżonym postanowieniu, iż wraz z zatarciem skazania obowiązek spłaty należności Skarbu Państwa nie przestał istnieć. Tytuł wykonawczy wydany został Izbie Celnej we W., zatem w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Celnej był organem uprawnionym do zajęcia stanowiska w sprawie. Organ ten w imieniu Skarbu Państwa zobowiązany jest bowiem do pobierania należności z tego tytułu i do dochodzenia jej spłaty. Ponadto nadanie przedmiotowemu wyrokowi klauzuli wykonalności oznaczało, że stanowi on podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podważanie tego tytułu nie jest zaś możliwe na drodze postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji, skoro z rejestrów i danych posiadanych przez uprawniony organ celny wynikało, że do spłaty należności do której zobowiązany był T. S. pozostało jeszcze [...] zł, Dyrektor Izby Celnej nie mógł zaświadczyć o braku obciążających stronę przed tym organem należności celnych. Nie można również zgodzić się z argumentacją skargi, że obowiązek spłaty należności, o którym mowa w art. 29 uks stanowił w rozumieniu przepisów tej ustawy środek karny. Zamknięty katalog środków karnych wymieniony bowiem został w art. 13 § 1 i § 2 tej ustawy w którym nie wskazano tego obowiązku. Nie można zatem stosować wobec niego regulacji dotyczących środków karnych również w kontekście zatarcia skazania. Trzeba się zgodzić ze stroną skarżącą, że kodeks karny skarbowy również nie zna środka karnego w postaci obowiązku spłaty należności państwowej. Nie oznacza to jednak, że instytucja ta jest nieznana na gruncie obowiązującego obecnie kodeksu karno-skarbowego. Trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w art. 41 tego aktu przewidziany został obowiązek spłaty należności publicznoprawnej, który podobnie jak obowiązek z art. 29 uks jest ściśle związany z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. Zatem również ta teza zawarta w skardze a w konsekwencji i oparta na niej argumentacja jest nietrafna. Wyjaśnić też należy, że skład orzekający nie uwzględnił zgłoszonych na rozprawie wniosków pełnomocnika skarżącego o przeprowadzenie wskazanych przez niego dowodów, kierując się w tym względzie brzmieniem art. 106 § 3 u.p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika bowiem jasno, że sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów jeżeli łącznie zostaną spełnione dwa warunki: jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie dowodu z dokumentu - a w konsekwencji dokonywanie przez sąd ustaleń faktycznych - jest zaś niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Przeprowadzenie dowodu powinno więc być uzasadnione celem postępowania sądowoadministracyjnego, którym jest kontrola legalności zaskarżonego aktu, natomiast sąd nie jest uprawniony do przeprowadzania środków dowodowych i dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżonym aktem. Zdaniem składu orzekającego, dowody zgłoszone przez pełnomocnika skarżącego nie były zaś niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w rozpoznawanej sprawie, gdyż odnosiły się one przede wszystkim do kwestii zatarcia skazania, ta zaś – jak wyżej wywiedziono – pozostawała bez wpływu na wymagalność wierzytelności Skarbu Państwa. Możliwe zatem było dokonanie kontroli kwestionowanego w skardze postanowienia, bez dopuszczenia wnioskowanych dowodów. Z powyższych względów – stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 skargę oddalił.