II SA/Bd 924/08

Dnia 8 stycznia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 8 stycznia 2009 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] z dnia [...] r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik [...] Okręgowych Warsztatów Technicznych w N., powołując się na art. 94 ust. 1 pkt 3 i ust. 2, art. 95 pkt 1,2 i 3 w zw. z art. 83 ust. 2 i 5, art. 97 i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) orzekł o przyznaniu mł. chor.szt. M. G. następujących należności z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej: 1) odprawa w wysokości 8173,62 zł stanowiącej różnicę pomiędzy równowartością należnej odprawy w wysokości 540 % uposażenia zasadniczego ustalonej na ostatni dzień pełnienia służby, tj. w kwocie 18532,80 zł pomniejszonej o wypłaconą w dniu 30 września 2005 r. kwotę 10359,18 zł tytułem odprawy, 2) ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, niewykorzystany w dniu zwolnienia ze służby oraz za lata poprzednie w kwocie 1811,41zł., stanowiącej różnice pomiędzy należnym w dniu zwolnienia ze służby ekwiwalentem pieniężnym za 144 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w kwocie 22464,00zł. a wypłaconym w dniu 30 września 2005 r. ekwiwalentem za 36 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w kwocie 3852,59zł., 3) dodatkowe uposażenie roczne za 2008r. w wysokości 3/12 należnego w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej uposażenia tj. w kwocie 858,00zl. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rozkazem personalnym Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] mł. chor.szt. M. G. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. W związku ze zwolnieniem w/w przyznano i wypłacono odprawę w kwocie 8173,62 zł i ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop w kwocie 18611,41zł. Nadto wskazano, że decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia mł.chor. szt. M. G. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Rozkazem personalnym nr [...] Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...., z dniem 31 marca 2008r. mł. chor.szt. M. G. został ostatecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy. Zdaniem organu, stwierdzenie nieważności decyzji jak wyżej spowodowało, że wypłacone w wyniku wykonania decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [..] należności należy uznać w rozumieniu art. 410 §2 KC za świadczenia nienależne, skoro podstawa ich przyznania i wypłaty stały się nieważne ex tunc, a nienależność tych świadczeń zachodziła od chwili ich spełnienia. W konsekwencji powyższych ustaleń organ I instancji przy określaniu uprawnień strony do należności pieniężnych z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej uwzględnił uprzednio wypłaconą z tego tytułu odprawę oraz ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Wysokość przyznanych świadczeń nie jest w tej sytuacji rezultatem dokonania potrącenia, a jedynie uzupełnieniem należności pieniężnych wypłaconych wcześniej w momencie wadliwego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Od powyższej decyzji wniósł odwołanie mł. chor.szt. M. G., zarzucając wydanie jej z naruszeniem prawa materialnego poprzez uchybienie art. 77 w zw. z art. 73 oraz art. 103 ust.1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędne przyjęcie, iż należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2005 r. są należnościami nienależnymi i organ może samowolnie dokonać potrącenia z należnego uposażenia przysługującego w dniu ponownego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 2008r. Wobec tak przestawionych zarzutów, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i wydanie polecenia natychmiastowej wypłaty 14211,77 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powołując się na niesporny pomiędzy stronami stan faktyczny sprawy organ II instancji wskazał, że z uwagi na stwierdzenie nieważności rozkazu personalnego Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...], zwolnienie ze służby wojskowej nie było skuteczne, a brak skutecznego zwolnienia ze służby spowodował, iż odwołujący się nie nabył prawa ani do odprawy, ani do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, tym samym należności wypłacone na mocy nieważnej decyzji są nienależne. Podkreślono, że świadczenia, o których mowa w art. 94 i 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych są świadczeniami przysługującymi żołnierzowi w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, przy czym przepis art. 77 ustawy, stanowiący, iż należności pobrane przez żołnierza zawodowego nie podlegają zwrotowi, dotyczy należności przysługujących w dniu zwolnienia ze służby, a zatem, z uwagi na to, że w dniu 31 stycznia 2005 r. nie doszło do zwolnienia odwołującego się ze służby wojskowej, wypłacone należności nie przysługiwały mu i tym samym przepis art. 77 ustawy nie będzie miał zastosowania. Zdaniem organu, stwierdzenie nieważności decyzji jak wyżej spowodowało, że wypłacone w wyniku wykonania decyzji Dowódcy [....] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...], należności, należy uznać w rozumieniu art. 410 §2 KC za świadczenia nienależne, skoro podstawa ich przyznania i wypłaty stały się nieważne, a nienależność tych świadczeń zachodziła od chwili ich spełnienia, w związku z czym z chwilą uznania decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej za nieważną żołnierz winien liczyć się, jak wskazuje organ, ze wszelkimi konsekwencjami, które powodują stwierdzenie nieważności decyzji, w szczególności z faktem, że odpadły jej podstawy prawne. Podkreślono również, że odprawa przysługująca żołnierzowi z tytułu zwolnienia ze służby obwarowana jest kryterium jednorazowości, a jej wysokość jest uzależniona od czasokresu pełnienia służby, wskazując przy tym, że istota tego świadczenia polega na tym, że przechodzący na emeryturę lub rentę otrzyma ją tylko jeden raz. Na tej podstawie organ uznał, że zarówno osobie, która podjęła służbę, jak i osobie, która ponownie podjęta pracę, może przysługiwać jedynie odprawa uzupełniająca, jeżeli w dacie kolejnego zwolnienia posiada ona staż uprawniający do odprawy w wyższej wysokości. Powyższe zasady wskazujące na jednorazowy charakter świadczeń emerytalno - rentowych powinny mieć zastosowanie także do żołnierzy zawodowych. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy M. G. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika [...] Okręgowych Warsztatów Technicznych, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 77 i art. 103 w zw. z art. 94 oraz art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza zaś art. 6,7, 11 oraz 77 K.p.a. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie dotyczącej przyznania uprawnień żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej w ogóle nie mogą mieć zastosowania żadne przepisy Kodeksu cywilnego, ponieważ sprawa ma charakter administracyjny i nie mają w niej zastosowania przepisy prawa cywilnego, a nadto w sprawie mają zastosowanie tylko i wyłącznie przepisy ustawy szczególnej jaką jest ustawa z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ze szczególnym uwzględnieniem zapisów art. 77 tej ustawy. Ponadto skarżący stwierdził, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., było wyeliminowanie decyzji wypowiadającej stosunek służbowy z obrotu prawnego ze skutkiem wstecznym, albowiem traktuje się jako nieważną od samego początku tj. od kiedy została ona wydana, co oznacza, że anulowanie wszystkich wywołanych przez tą decyzję skutków prawnych i traktowanie jej jako nigdy nie wydanej w związku z czym przyjąć należy, że skarżący nigdy nie został skutecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji skarżący podniósł również, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu było przyjęcie wszelkiego rodzaju zaopatrzenia jako przez zawodowego żołnierza i z tego tytułu należą mu się wszelkie należności za okres od 1 października 2005 r. do dnia poprzedzającego, w którym zaliczono go do stanu ewidencyjnego oraz przyjęto na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie na ostatnio zajmowanym przed zwolnieniem ze służby stanowisku służbowym. Wskazał też, że bezspornym jest, iż świadczenia te były świadczeniami należnymi i wypłata ich została dokonana zgodnie z przepisami prawa i co jest istotne - przepisy nie wskazują na jednorazowość tego świadczenia. Zdaniem skarżącego nie istnieje prawny obowiązek zwrotu pobranych należności przez odwołującego, ponieważ zapisy art. 77 ustawy pragmatycznej wskazują jednoznacznie, iż świadczenia wypłacone w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej nie podlegają zwrotowi, a żaden przepis ustawy o służbie żołnierzy zawodowych nie zawiera upoważnienia do wstecznego działania niektórych jej przepisów, ani żadne okoliczności szczególne nie usprawiedliwiają wykładni pozwalającej na ich stosowanie do zdarzeń związanych ze zwrotem pobranych należności. Zwrócił również uwagę, że brak było podstaw do dokonania potrąceń w świetle art. 103 ustawy pragmatycznej w związku z art. 87 § 1 pkt. 2 K.p., skoro należności te nie były utrwalone w tytule wykonawczym sądowym, czy administracyjnym, ani nie wyrażono na nie zgody. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie czynność prawna potrącenia jako sprzeczna z przepisami art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 § 1 K.p., jest nieważna i nie wywołuje skutku w postaci umorzenia wierzytelności. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie znajdują oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz.U. z 2008r., Nr 141, poz.892), w przepisach art. 71 - 104 (Rozdział 5 ustawy). Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji są przepisy art. 94 ust. 1 pkt 3, ust. 2, art. 95 pkt 2 i 3 w zw. z art. 83 ust. 2 i 5, art. 97. art. 85 ust. 1 pkt 2 i art. 104 ust. 1 wymienionej ustawy Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, że rozkazem personalnym Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] mł. chor.szt. M. G. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. Skutki tej decyzji odnośnie uprawnień związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej są w sprawie bezsporne jedynie w zakresie uznania, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do należności określonych w art art. 94 ust. 1 pkt 3, ust. 2, art. 95 pkt 2 i 3 w zw. z art. 83 ust. 2 i 5, art. 97. art. 85 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy. Natomiast istota sporu sprowadza się do kwestii, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej, można było dokonać potrącenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2004r. Nie sposób się zgodzić ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, że przyznanie skarżącemu w/w należności pieniężnych w wysokości pomniejszonej o kwoty wypłacone w dniu 30.09.2005r. znajduje uzasadnienie wobec skutecznego potrącenia z tych należności ze świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2004r. Zwrócić uwagę należy, że pojęciem "uposażenia" ustawa pragmatyczna nakazuje obejmować także świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej, co wynika z art. 103 ust. 2 ustawy pragmatycznej. W konsekwencji uznać należy, że przewidziana w art. 103 ust. 1 ustawy pragmatycznej ochrona uposażenia żołnierza, na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, nie obejmuje świadczeń związanych ze zwolnieniem żołnierza ze służby. Wyjaśnić zatem należy, że potrącenie (art. 498-500 Kodeksu cywilnego) w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy pragmatycznej, który stanowi, że potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego w wyniku wniesionego w tym zakresie powództwa o zapłatę. Jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego mógł stanowić przy braku zgody skarżącego podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu sprawy doszło do nieprawidłowej interpretacji przepisów prawnych mających tu zastosowanie, w związku z czym zaskarżone orzeczenie, jak i poprzedzające je orzeczenie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wskazania do ponownego rozpatrzenia sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt l lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.