I OZ 651/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń T. Z. i K. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt II SA/GL 1155/08 zwalniającego skarżącą z wpisu od skargi oraz odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: oddalić zażalenia Postanowieniem z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt II SA/GL 1155/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi oraz jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżąca T. Z. oraz uczestnik postępowania K. Z. złożyli na drukach urzędowych formularzy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wnioskach wskazali, iż wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, zamieszkując w budynku o pow. [...] m2. W skład ich majątku wchodzą dwie nieruchomości: rolna o pow. [...] ha oraz inna nieruchomość o pow. [...] m2. Skarżący zadeklarowali, iż są właścicielami samochodu osobowego z 2000 r. Źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalne i rentowe uzyskiwane w łącznej kwocie [...] zł. We wniosku skarżący podkreślili, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej związanej z koniecznością leczenia przewlekłych schorzeń oraz rosnącymi wydatkami. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 1155/08 oddalono wnioski T. Z. oraz K. Z. o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazano, iż analiza zawartych w formularzach informacji nie pozwoliła stwierdzić, że zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W szczególności uznano, iż uzyskiwany przez wnioskodawców dochód pozwala na utrzymanie się dwóch osób i pokrycie bieżących potrzeb, wskazując jednocześnie, iż nie wykazali oni, aby ich wydatki były wyższe od przeciętnych, nie udokumentowano, mimo wyraźnego wezwania, wydatków związanych z leczeniem. Tym samym analiza stanu majątkowego wnioskodawców wykluczyła jednoznaczne stwierdzenie, że nie posiadają oni środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca oraz uczestnik postępowania wnieśli sprzeciwy. W uzasadnieniu sprzeciwu T. Z. wskazała, iż we wniosku podała informacje o posiadanym majątku i o uzyskiwanych przychodach oraz dodatkowych wydatkach związanych z chorobą płuc i serca. Z tych informacji w ocenie skarżącej wynikało, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto podniosła, iż nie została prawidłowo wezwana do uzupełnienia wniosku o udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych, tym samym nie może być obciążona negatywnymi skutkami wadliwego wezwania. K. Z. w swoim sprzeciwie podniósł przede wszystkim, iż wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało skierowane jedynie do jego małżonki T. Z., on sam nigdy takiego wezwania nie otrzymał, mimo, że złożył osobny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca oświadczył, iż T. Z. nie jest jego pełnomocnikiem, w związku z tym powinien otrzymać osobne wezwanie do uzupełnienia przedmiotowego wniosku. Na podstawie zarządzenia z dnia 24 marca 2009 r. wezwano skarżącą oraz uczestnika postępowania do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem skutków dowodowych przez udokumentowanie wysokości uzyskiwanych świadczeń, udokumentowanie wydatków związanych z leczeniem i utrzymaniem, wskazanie aktualnego sposobu zagospodarowania nieruchomości rolnej stanowiącej własność skarżących wraz z wyjaśnieniem, czy skarżący korzystali z dopłat do gruntów rolnych oraz nadesłanie kserokopii dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego. Na wezwanie Sądu skarżąca oraz uczestnik postępowania nadesłali w ustawowym terminie dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych świadczeń oraz oświadczenie, iż korzystali z dopłat unijnych do posiadanych gruntów rolnych w latach 2004 - 2005 w wysokości [...] zł rocznie, od 2006 r. nie otrzymują jednakże ww. dopłat. Nadto przedłożyli szereg dokumentów obrazujących ich stan zdrowia. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji uznał, że rozpoznając wnioski o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Sąd ten wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie wysokość wymaganego wpisu jest uzależniona od wartości przedmiotu sporu, a to kwoty opłaty adiacenckiej. W oparciu o przepis § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), kwota ta wynosi 1500 zł. Dokonując więc porównania uzyskiwanego w rodzinie wnioskodawców dochodu z wysokością wpisu Sąd pierwszej instancji dostrzegł, że jego uiszczenie w znaczący sposób pogorszyłoby sytuację materialną skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że wątpliwości dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego T. Z. i K. Z. nie pozwalają uwzględnić ich żądań w całości. Wskazał, że nie udokumentowali oni, mimo wezwania Sądu, wydatków związanych z kosztami ich leczenia. Ponadto w ocenie Sądu pierwszej instancji brak jest jakichkolwiek informacji na temat aktualnego zagospodarowania ich nieruchomości rolnej, w szczególności nie wiadomo, czy skarżący sami ją uprawiają, czy też oddali ją w dzierżawę oraz brak jest danych na temat przeznaczenia i sposobu zagospodarowania drugiej nieruchomości o pow. [...] m2. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że w świetle treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wniosek o prawo pomocy zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej zwolnienia od wpisu sądowego. Zażalenia na powyższe postanowienie złożyli T. Z. oraz K. Z., zaskarżając je w części odmawiającej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości i zarzucając mu naruszenie art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym wnieśli o zmianę zaskarżonego w pkt. 2 postanowienia i przyznanie T. Z. oraz K. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu zażaleń skarżący podnieśli, że wydatki związane z ich stanem zdrowia uniemożliwiają im ponoszenie kosztów postępowania jakie mogą powstać po przyjęciu skargi do rozpoznania. Posiadany przez nich majątek bowiem nie generuje sam w sobie żadnych bezpośrednich przychodów, dopiero więc przyznanie prawa pomocy w całości tj. zwolnienia od kosztów sądowych w odpowiedni sposób zabezpieczy ich interes w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. W niniejszym postępowaniu zażaleniowym przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 maja 2009 r. zwalniające skarżącą z wpisu od skargi oraz odmawiające przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do regulacji z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy ( zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane ). Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżący oraz uczestnik postępowania nie przedstawili pełnej informacji dotyczącej ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Pomimo bowiem wezwania Sądu z dnia 24 marca 2009 r. (k. 82) do udokumentowania wysokości uzyskiwanych przez skarżących świadczeń, wydatków związanych z leczeniem oraz utrzymaniem, wskazania aktualnego sposobu zagospodarowania nieruchomości rolnej stanowiącej własność skarżących z wyjaśnieniem, czy skarżący korzystali z dopłat do gruntów rolnych oraz nadesłania kserokopii dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego stanowiącego własność skarżących, nadesłali oni jedynie dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych świadczeń oraz oświadczenie na temat dopłat unijnych do posiadanych gruntów rolnych wraz z liczną dokumentacją medyczną obrazującą stan ich zdrowia. Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, iż skarżący spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co pozwalałoby obciążyć budżet państwa kosztami sądowymi niniejszej sprawy. To na stronie postępowania spoczywa bowiem obowiązek podejmowania takich czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku więc gdy zachodzą poważne wątpliwości co do pełnej oceny stanu majątkowego, należy uznać, że sąd nie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż nie przedłożenie przez skarżącą stosownych oświadczeń i dokumentów stanowi przeszkodę do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Brak bowiem jakichkolwiek danych dotyczących kosztów leczenia skarżących oraz sposobu zagospodarowania nieruchomości, stanowiących ich własność uniemożliwia dokonanie wszechstronnej oceny ich stanu majątkowego, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z 197 § 2 P.p.s.a. zażalenia oddalił.