I OSK 451/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) sędzia del. WSA Wojciech Mazur Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1532/08 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej 1/ oddala skargę kasacyjną; 2/ zasądza od J. C. na rzecz Ministra Obrony Narodowej kwotę 120 ( sto dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1532/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. C. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2003 r. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wypowiedział chor. szt. J. C. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W dniu 3 października 2003 r. J. C. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie z wnioskiem o wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Świadczenie wypłacono za okres od dnia 1 października 2003 r. do dnia 30 września 2004 r. w wysokości [...] zł. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu wniosku J. C., stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] marca 2003 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Następnie, rozkazem nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dniem 31 stycznia 2007 r. zwolnił chor. szt. J. C. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. Wobec powyższego oraz w związku z wnioskiem zainteresowanego z dnia 2 lutego 2007 r. o wypłatę jednorazowo "z góry" świadczenia pieniężnego, należnego za okres roku od dnia 1 lutego 2007 r. do dnia 31 stycznia 2008 r., Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie w dniu [...] marca 2007 r. dokonał wypłaty w wysokości [...] zł, która stanowiła wyrównanie pomiędzy należnym uposażeniem wraz z dodatkami o charakterze stałym w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej, a uposażeniem pobranym w 2003 r. Pismem z dnia 29 maja 2008 r. J. C. zwrócił się do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji w przedmiocie przyznania na rzecz wnioskującego świadczenia pieniężnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 3 marca 2007 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. odmówił wnioskodawcy uzupełnienia o w/w kwotę wypłaconego mu świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z dniem 31 stycznia 2007 r. z zawodowej służby wojskowej. Od powyższej decyzji J. C. złożył odwołanie do Ministra Obrony Narodowej. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż J. C. za okres od dnia 1 października 2003 r. do dnia 30 września 2004 r. wypłacono jednorazowo z góry dwunastomiesięczne uposażenie w związku ze zwolnieniem ze służby. Spełnienie przesłanki zwolnienia umożliwiło dokonanie wypłaty tej należności, natomiast decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej kreuje nową sytuację prawną, mianowicie pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Organ wskazał ponadto, iż pobrane przez zainteresowanego świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ odpadły podstawy jego przyznania. Skoro zatem żołnierzowi wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo, iż została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu, nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu. Posiada natomiast prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia. Ponadto, organy wojskowe nie domagają się od żołnierza zwrotu uprzednio wypłaconego świadczenia, lecz jedynie dokonują jego zaliczenia na poczet należności wypłacanej za okres od dnia 1 lutego 2007 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję, stwierdził, że wobec wyeliminowania decyzji z dnia [...] marca 2003 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego, zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie J. C. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w 2007 r. Stosownie zatem do treści art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2007 r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 powołanej ustawy. Sąd I instancji podkreślił, iż przepisy ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Prawidłowo natomiast Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie w decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. zaliczył w poczet należnego skarżącemu świadczenia kwotę wypłaconą już wcześniej, a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego. Niezasadny, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest również zarzut skarżącego, iż organ dokonał potrącenia spornej kwoty z przysługującego mu świadczenia. Sąd wyjaśnił, iż potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ponadto, instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 powołanej ustawy. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją zaliczył kwotę wypłaconą już wcześniej na poczet należnego skarżącemu świadczenia. Nie miała zatem zastosowania instytucja potrącenia, o jakiej mowa w przepisach rozdziału 5 ustawy. Sąd wskazał również, że z art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wynika, iż przedmiotowe świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Przyjmując zatem rozumowanie skarżącego, iż świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, uznać należałoby, że w przypadku skarżącego świadczenie za okres od 1 lutego 2007 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. nie przysługuje, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach 2003 - 2006 (od dnia zwolnienia w 2003 r. do czasu stwierdzenia nieważności tej decyzji). Pomimo, iż decyzja o wypowiedzeniu została wyeliminowana z obrotu prawnego, skarżący nie ma uprawnienia do kolejnego świadczenia z tego samego tytułu. Posiada natomiast prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności pieniężnej, uwzględniające wzrost uposażenia do wysokości należnej w ostatnim dniu pełnienia służby. Sąd podzielił argumentację organu, iż wypłata świadczeń pieniężnych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, obwarowana jest zastrzeżeniem jednorazowości. Treść art. 95 ust. 1 oraz art. 96 cytowanej ustawy, ze swojej istoty zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu, czyli uznanie, iż świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. C. Zaskarżając orzeczenie w całości, wniósł o jego uchylenie i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) przez błędną wykładnię art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędne uznanie, iż skarżącemu nie należy się w pełnej wysokości świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, które nastąpiło w 2007 r.; 2) przez niezastosowanie art. 77 oraz art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i przyjęcie, że przepisy te nie odnoszą się do sytuacji, w której znalazł się skarżący. W uzasadnieniu kasator wskazał, że jako nietrafny i niezrozumiały jest pogląd Sądu I instancji, dotyczący odróżnienia prawa do uzyskania przedmiotowego świadczenia od ustalenia jego wysokości. W jego ocenie przedmiotem sprawy jest przyznanie świadczenia pieniężnego, związanego ze zwolnieniem go ze służby z dniem 31 stycznia 2007 r. w pełnej wysokości, odpowiadającej kwocie uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym. Ponadto, w pełni aktualne pozostają twierdzenia, co do niedopuszczalności potrącenia dokonanego przez wojskowy organ emerytalne w świetle art. 103 powołanej ustawy, a także braku podstaw do samego żądania od skarżącego zwrotu spornej kwoty, wobec treści art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dodatkowo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie całkowicie pominął stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III UZP 1/08. W uchwale tej Sąd Najwyższy szczególnie zaakcentował, iż skutki stwierdzenia nieważności dotyczą tylko decyzji, której to stwierdzenie dotyczy. Wszystkie inne rozstrzygnięcia podjęte w związku z tą decyzją nie ulegają automatycznemu usunięciu z obrotu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie są trafne. Istota skargi kasacyjnej sprowadza się do stwierdzenia, że skoro przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.) nie przewidują zwrotu uprzednio wypłaconego uposażenia to uposażenie i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, czy też potrąceniu. Ze stanowiskiem skarżącego nie można się zgodzić. Sąd I instancji poprawnie wskazał, że zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej niezależnie od odprawy o której mowa w art. 94 tej ustawy przysługuje między innymi wypłacane co miesiąc przez okres roku po zwolnieniu ze służby uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne w ostatnim dniu pełnionej służby. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu, uznając, że świadczenie o którym stanowi ten przepis ma charakter jednorazowy. Nie ma bowiem możliwości wypłaty dwóch odpraw oraz dwóch ekwiwalentów za niewykorzystany urlop. Ograniczenie to wynika wprost z treści art. 72 ust.2 ustawy pragmatycznej. W tym miejscu należy wskazać, że przepis art. 72 ust.2 ustawy nawiązuje do analogicznych regulacji przewidziane w kodeksie pracy. Świadczenie to co do zasady jest podobne do odprawy emerytalnej lub rentowej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę (art. 92 § 1 kp). W tej materii Sąd Najwyższy wielokrotnie już prezentował stanowisko, że pracownik, który otrzymał odprawę w związku z przejściem na rentę (emeryturę), a następnie podjął zatrudnienie, które ustało w związku z "ponownym" przejściem na emeryturę (rentę), kolejnej odprawy nie otrzyma (por. wyrok SN z 25 czerwca 1993 r. I PR 5/93, niepubllikowany, uchwała SN z 2 marca 1994 r., I PZP 4/94, OSNAPiUS 1994, nr 2, poz. 2; OSP 1994, z. 11, poz. 219 i inne). Identyczna sytuacja występuje w przypadku odprawy przysługującej żołnierzowi na podstawie 95 pkt.1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W obu wymienionych reżimach prawnych, zarówno osobie, która ponownie podjęła służbę, jak i osobie, która ponownie podjęła pracę, może przysługiwać jedynie odprawa uzupełniająca, jeżeli w dacie kolejnego zwolnienia posiada ona staż uprawniający do odprawy w wyższej wysokości. Tym samym Sąd pierwszej instancji badając legalność decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2008 r., zasadnie przyjął, że organ zgodnie z przepisami, prawidłowo orzekł w przedmiocie świadczenia pieniężnego należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Jednocześnie prawidłowo uznał, że skarżącemu należy wypłacić kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy uposażeniem należnym na dzień 31 stycznia 2007 r. (tj. na dzień skutecznego zwolnienia), a uposażeniem wcześniej ustalonym i wypłaconym według stawek obowiązujących w 2003 r. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że organy prawidłowo zaliczyły na poczet uposażenia kwotę wcześniej wypłaconą z tego samego tytułu. Po wydaniu przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji, orzekających w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, skarżący został przywrócony do służby, co oznacza, że stosunek służbowy został reaktywowany. Inaczej mówiąc skarżący nie został skutecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. Skuteczne prawnie zwolnienie go z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz to jest 31 stycznia 2007 r. W tej sytuacji mając na uwadze przepis art. 95 pkt.1 ustawy pragmatycznej zasadnie ustalono w 2007 r. skarżącemu prawo do świadczenia pieniężnego należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i jednocześnie zasadnie zaliczono na poczet tego świadczenia wypłaconą w 2003 r. kwotę uposażenia w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, które nie miało miejsca. Wobec wyżej przedstawionych argumentów zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego uznać należy za niezasadne. Odnosząc się do zarzutu braku odniesienia się w uzasadnieniu do stanowiska wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił odrębność sprawy o zwrot świadczenia oraz cywilnoprawnej instytucji potrącenia od istoty postępowania administracyjnego w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Kwestie te jako odnoszące się do innych sytuacji faktycznych i prawnych nie mogły w istotny sposób przyczynić się do wyjaśnienia niniejszej sprawy. Z tych przyczyn nie zachodziła konieczność uwzględnienia w rozważaniach Sądu I instancji treści uchwały, która odnosi się do sprawy przedmiotowo odrębnej, tj. zwrotu przez żołnierza zawodowego wypłaconej mu emerytury w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby. Jak wynika z treści uzasadnienia uchwały, tezę o braku podstaw do żądania zwrotu wypłaconej żołnierzowi emerytury Sąd Najwyższy wyprowadził z autonomicznej - wobec decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby - podstawy prawnej świadczenia emerytalnego. Rozważania w tej kwestii nie mogły mieć wpływu na wyjaśnienie istoty sprawy rozpoznawanej przez sąd administracyjny. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznając bezzasadność zarzutów w oparciu o art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.