II SA/Wa 1486/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie należności pieniężnej przysługującej przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby oddala skargę Minister Obrony Narodowej decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r., którą odmówił E. M. uzupełnienia o kwotę [...] zł wypłaconego świadczenia pieniężnego na podstawie art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Dowódca [...] Okręgu Wojskowego decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wypowiedział E. M. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W związku ze zwolnieniem ze służby w dniu [...] r. zainteresowany wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z wnioskiem o wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkiem o charakterze stałym, należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Świadczenie to wypłacono E. M. za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...]. z dnia [...] r. po rozpatrzeniu wniosku E. M. stwierdzono nieważność wyżej wskazanej decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Następnie rozkazem personalnym Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Nr [...] z dnia [...] r. zwolniono E. M. z dniem [...] r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesiono do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. w dniu [...] dokonał na rzecz E. M. wypłaty kwoty [...] zł, stanowiącej uzupełnienie należnego skarżącemu świadczenia w ostatnim dniu pełnienia służby wojskowej. W dniu [...] r. E. M. złożył do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie przyznania mu świadczenia pieniężnego w wysokości [...] zł brutto wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. odmówił uzupełnienia o kwotę [...] zł wypłaconego świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia żołnierza zawodowego z dniem [...] r. ze służby wojskowej. Od powyższej decyzji E. M. złożył odwołanie do Ministra Obrony Narodowej. Minister Obrony Narodowej wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 ustawy przysługuje także przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. W omawianej sprawie bezsporne jest, że żołnierzowi za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. wypłacono jednorazowo, z góry, dwunastomiesięczne uposażenie w związku ze zwolnieniem ze służby. Spełnienie przesłanki zwolnienia umożliwiło dokonanie wypłaty tej należności. Natomiast decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej kreuje nową sytuację prawną, mianowicie pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu wymienionemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, usunęło ją z obrotu prawnego i nie tylko przywróciło stan poprzedni, lecz zniosło jej skutki prawne. Organ podniósł, że pobrane przez E. M. świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ odpadły podstawy jego przyznania. Skoro zatem skarżącemu wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo że została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu, nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, posiada natomiast prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia. Wskazał, że organy wojskowe nie domagają się od skarżącego zwrotu uprzednio wypłaconego świadczenia, lecz jedynie dokonują ich zaliczenia na poczet należności wypłaconych jednorazowo za okres od [...] r. do dnia [...] r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z dnia [...] lipca 2008 r. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 95 pkt 1 i art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892) oraz art. 87 § 1 i 91 § 1 kodeksu pracy. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji w związku z nieskutecznym zwolnieniem go z zawodowej służby wojskowej i ponownym zwolnieniem ze służby, dokonując wyliczenia i wypłaty należnego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kwotą należną w dacie (skutecznego) zwolnienia, a kwotą świadczenia uprzednio wypłaconego (świadczenie nienależne), naruszyły postanowienia ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dokonane potrącenie uważa za bezpodstawne. Nadto wskazał, że doszło do mylenia w sensie znaczeniowym pojęć świadczenia nienależnie pobranego w odniesieniu do ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, (które w ustawie nie występuje) oraz świadczenia nienależnego w rozumieniu kodeksu cywilnego. Na poparcie swoich żądań wskazał na treść uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, które zostały podjęte w sprawach w tożsamym stanie faktycznym. Nadto podniósł, iż uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. w składzie 7 sędziów (sygn. akt III UZP 1/08) usuwa rozbieżności w orzecznictwie. Stanowi ona, iż stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie uzasadnia żądania zwrotu wypłaconej emerytury od żołnierza, któremu po zwolnieniu ze służby przyznano prawo do emerytury. Skarżący stwierdził, że żołnierze zawodowi, którzy pobierali emerytury czy też inne świadczenia po nieprawidłowym zwolnieniu ze służby nie mają obowiązku ich zwrotu. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, powołując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, iż bezspornym jest, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do otrzymania przez okres roku po zwolnieniu ze służby świadczenia wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby (art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892). Natomiast istota sporu sprowadza się do ustalenia prawidłowej kwoty tego świadczenia w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem go ze służby w [...] r. Decyzja Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] r. Nr [...] o wypowiedzeniu E. M. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...]. z dnia [...] r. Wyjaśnić zatem należy, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji, której stwierdzono nieważność. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Zatem przykładając skutki prawne nieważności decyzji do przedmiotowego stanu faktycznego oraz stanu prawnego wynikającego z obowiązującej wówczas ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) należy podnieść, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w [...] r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie E. M. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w [...] r. Zatem stosownie do treści art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w [...] r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Konieczne jest również odróżnienie prawa do uzyskania świadczenia z art. 95 pkt 1 powołanej wyżej ustawy od ustalenia wysokości tego świadczenia, ponieważ uprawnienie do świadczenia powstaje z mocy prawa – w związku ze zwolnieniem ze służby, natomiast do wojskowego biura emerytalnego należy kwestia wyliczenia kwoty przysługującego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie w [...] r. wypłacono skarżącemu świadczenie w związku ze zwolnieniem ze służby, ale zwolnienie to uznano później za wadliwe i to od samego początku oraz usunięto jego skutki prawne. W związku z usunięciem skutków prawnych wadliwego zwolnienia ze służby, należało również wyjaśnić kwestię skutków faktycznych, w tym i związanych z wypłatą odpowiednich świadczeń na rzecz żołnierza. Art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobieranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby i taka decyzja nie została wydana. Natomiast Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. w decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. prawidłowo zaliczył w poczet należnego skarżącemu świadczenia, kwotę wypłaconą już wcześniej a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego. Nie sposób się również zgodzić z zarzutem skarżącego, iż Minister Obrony Narodowej dokonał potrącenia spornej kwoty ze świadczenia przysługującego mu pomimo braku przesłanek do jego dokonania. Wyjaśnić należy, że potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej skarżącemu kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym zaliczył kwotę wypłaconą mu już wcześniej na poczet należnego świadczenia. Podkreślenia wymagają również rozwiązania przyjęte w art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, iż świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Zatem przyjmując rozumowanie skarżącego, że świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, uznać należałoby, że w przypadku skarżącego świadczenie z [...] r. w ogóle nie przysługuje, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach [...] – [...] (od dnia zwolnienia w [...] r. do czasu stwierdzenia nieważności tej decyzji). Minister Obrony Narodowej słusznie uznał w zaskarżonej decyzji, że skoro skarżącemu wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo tego, iż decyzja o wypowiedzeniu została wyeliminowana z obrotu prawnego, brak jest podstaw do żądania kolejnego świadczenia z tego samego tytułu. Trafnie też uznał, że skarżący posiada prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności pieniężnej, poprzez uwzględnienie wzrostu uposażenia do wysokości należnej w ostatnim dniu pełnienia służby. Sąd w pełni podziela argumentację organu, popartą orzecznictwem sądów administracyjnych, iż wypłata świadczeń pieniężnych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, obwarowana jest zastrzeżeniem jednorazowości. Podkreślenia wymaga również fakt, o czym była już mowa wyżej, iż skarżący został tylko raz skutecznie zwolniony ze służby, tj. z dniem [...] r., a zatem także z tego względu przysługuje mu z tytułu zwolnienia tylko jedno świadczenie. W niniejszej sprawie zostało ono zrealizowane poprzez odpowiednie uzupełnienie otrzymanej w [...] r. należności. Treść art. 95 ust. 1 oraz treść dopełniającego go art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu – uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Prowadziłoby zatem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.