I OSK 713/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędzia NSA Anna Lech Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1655/08 w sprawie ze skargi A. S. na orzeczenie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. oddala wniosek A. S. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1655/08 w sprawie ze skargi A. S. na orzeczenie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego, uchylił zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w P. postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. wszczął przeciwko A. S. postępowanie dyscyplinarne. Skarżący został obwiniony o to, że: 1) pełniąc służbę dyżurnego Ośrodka Szkolenia Policji w P. w dniu [...] czerwca 2006 r., zarządzając dodatkowe zajęcia w czasie pozasłużbowym, nie dokonał obiektywnej i sprawiedliwej oceny zachowania podległych policjantów, stosując zasadę odpowiedzialności zbiorowej w ten sposób, że zarządził bieg słuchaczy [...] kompanii po placu alarmowym, tj. o czyn naruszający art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.) w zw. z § 19 Zasad etyki zawodowej policjanta, stanowiących załącznik do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta", 2) pełniąc służbę dyżurnego Ośrodka Szkolenia Policji w P. w dniu [...] czerwca 2006 r., zarządzając dodatkowe zajęcia o godz. [...] w czasie pozasłużbowym dla słuchaczy II kompanii OSP, naruszył zasady regulaminu wewnętrznego oraz porządek dnia, tj. o czyn naruszający art. 132 ust. 2 ustawy o Policji w zw. z § 38 pkt 1 ppkt 2 regulaminu wewnętrznego Ośrodka Szkolenia Policji w P. z dnia [...] lipca 2005 r., stanowiącego załącznik nr [...] i porządek dnia, stanowiącego załącznik nr [...] do rozkazu nr [...] Kierownika Ośrodka Szkolenia Policji w P. z dnia [...] lipca 2005 r. w sprawie zasad wprowadzenia regulaminu wewnętrznego i porządku dnia dla słuchaczy Ośrodka Szkolenia Policji w P., 3) pełniąc służbę dyżurnego Ośrodka Szkolenia Policji w P. w dniu [...] czerwca 2006 r., jako przełożony policjantów kompanii II, nie dał podwładnym przykładu nienagannego zachowania i wykorzystując stanowisko służbowe w celu poniżenia słuchaczy II kompanii użył w stosunku do nich słów "z downami nie da się pracować", tj. o czyn naruszający art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 16 Zasad etyki zawodowej policjanta, stanowiących załącznik do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia [...] grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta". Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu - po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego - działając na podstawie art. 135j ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.), w dniu [...] grudnia 2006 r. wydał orzeczenie nr [...], w którym uznał A. S. winnym popełnienia wyżej opisanych czynów i wymierzył mu karę nagany. Skarżący złożył odwołanie od powyższego orzeczenia. Komendant Główny Policji w dniu [...] lutego 2007 r., na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, wydał orzeczenie nr [...], którym utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, po analizie akt postępowania dyscyplinarnego oraz odwołania, zasadne jest stwierdzenie, że organ I instancji, orzekając na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w sposób prawidłowy zakwalifikował czyny zarzucone ukaranemu jako przewinienia dyscyplinarne polegające na nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej, a także naruszeniu dyscypliny służbowej. W związku z zarzutem naruszenia przez organ I instancji, w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, zasad określonych w K.p.a. organ odwoławczy wskazał, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone jest na podstawie przepisów rozdziału 10 ustawy o Policji, a zgodnie z art. 135p ust. 1 w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. Komendant Główny Policji uznał, w świetle wskazanych przez organ I instancji przepisów, że nie ulega wątpliwości, iż ukarany, jako pełniący służbę dyżurnego w dniu zdarzenia był przełożonym słuchaczy kompanii II. Nie można bowiem realizować zadań dyżurnego jakiejkolwiek jednostki organizacyjnej Policji bez wykorzystania relacji przełożony - podwładny, wynikającej z organizacji hierarchicznej. Ponadto organ podał, że rozstrzygnięcie organu I instancji uwzględnia stopień zawinienia, okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, pobudki działania, a także dotychczasowy przebieg służby. Jednakże fakt, że obwiniony dopuścił się popełnienia przewinienia dyscyplinarnego w obecności słuchaczy i na ich szkodę, winien – według organu odwoławczego- stanowić podstawę wymierzenia kary surowszej, zwłaszcza że nie dopatrzono się przyczyn łagodzących bądź jakichkolwiek innych okoliczności usprawiedliwiających takie postępowanie obwinionego. Jednakże, zgodnie z dyspozycją art. 135n ust. 6 ustawy o Policji, w postępowaniu odwoławczym wyższy przełożony nie może wymierzyć surowszej kary dyscyplinarnej, chyba że zaskarżone orzeczenie rażąco narusza prawo lub interes służby. Ze względu na to, że orzeczeniu organu I instancji nie można zarzucić wyżej wskazanych uchybień, a także uwzględniając zakaz reformationis in peius, odstąpiono od zmiany zaskarżonego orzeczenia. A. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie Komendanta Głównego Policji, domagając się jego uchylenia. W skardze zarzucił, że poprzez błędną wykładnię organ naruszył art. 132 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji w zw. z § 16 i § 19 zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta" (Dz. Urz. KGP z 2004 r. Nr 1, poz. 3) w zw. z § 38 pkt 1 ppkt 2 rozkazu nr [...] Kierownika Ośrodka Szkolenia Policji w P. z dnia [...] lipca 2005 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu wewnętrznego i porządku dnia dla słuchaczy Ośrodka Szkolenia Policji w P., w zw. z § 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. Nr 151, poz. 1261) i § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie opiniowania służbowego funkcjonariuszy Policji oraz formularza opinii służbowej (Dz. U. Nr 98, poz. 890 ze zm.) w zw. z § 1 pkt 1 zarządzenia nr 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 21 maja 1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, w zw. z art. 10 ustawy z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustaw: o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych, o Policji, o Urzędzie Ochrony Państwa, o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 515), które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 134h ust. 1, art. 135g ust. 1 i art. 135i ust. 1 ustawy o Policji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 620/07 oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1607/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, w tym wskazanych przepisów ustawy o Policji, w uzasadnieniu wyroku nie przeprowadził prawidłowej kontroli zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego. Nie rozpoznał podniesionych w skardze zarzutów. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, by Sąd ten poddał gruntownej ocenie wszystkie aspekty sprawy, co do których skarżący zgłosił zarzuty i co do których ustalenia organów były odmienne od wniosków i twierdzeń skarżącego. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1655/08 uchylił zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Głównego Policji z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]. Według Sądu I instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie budzi wątpliwości co do przebiegu zdarzeń mających miejsce w dniu [...] czerwca 2006 r. Czynności dowodowe były prowadzone zgodnie z postanowieniami rozdziału 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wykonywania czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów (Dz. U. Nr 198, poz. 1933). Rzecznik dyscyplinarny w prawidłowy sposób przesłuchał świadków zdarzenia, w tym osoby w nim uczestniczące, czyli słuchaczy [...] kompani OSP w P., osoby, które obserwowały zdarzenie oraz wyjaśnienia obwinionego. Rzecznik dyscyplinarny wykazał, iż wnioski dowodowe skarżącego są nieprzydatne dla celów postępowania, a jego postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Wielkopolskiego Komendanta Policji w Poznaniu. W trakcie postępowania zapewniono skarżącemu możliwość zapoznania się z aktami postępowania oraz poinformowano w sposób prawidłowy o jego uprawnieniach procesowych. Jako bezpodstawny Sąd uznał zarzut skarżącego wskazujący, iż nie może ponosić odpowiedzialności jako przełożony w Policji, gdyż w świetle przepisów definiujących "przełożonego" dotyczących funkcjonariuszy Policji, a więc zarówno § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie opiniowania służbowego funkcjonariuszy Policji oraz wzoru formularza opinii służbowej oraz § 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów nie jest on przełożonym. Sąd I instancji wskazał wymienione powyżej akty prawne zawierają jedynie definicję "bezpośredniego przełożonego", a nie przełożonego i wskazują na obowiązki bezpośredniego przełożonego tylko w zakresie opiniowania i oceny służby policjantów. Wskazują więc, kto i w jakim zakresie opiniuje policjantów. Te określenia nie dotyczą natomiast instytucji "przełożonego" w zakresie, w jakim dotyczy to organizacji pracy w Policji. Jednak z faktu, iż w ustawie o Policji brak jest legalnej definicji "przełożonego" nie oznacza, zdaniem Sądu I instancji, że nie można się na nią powoływać. Hierarchiczna budowa policji państwowej, zmilitaryzowany charakter jej organizacji wskazują, że pojęcie "przełożonego" w służbie policyjnej jest tożsame z pojęciem językowym, gdzie przełożony to "osoba mająca zwierzchnią władzę nad innymi, zwierzchnik, kierownik". W ocenie Sądu Wojewódzkiego w świetle "instrukcji służb oraz zakresu obowiązków dyżurnego Ośrodka Szkolenia Policji w P." wprowadzonej rozkazem nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Kierownika Ośrodka Szkolenia Policji w P., skarżący miał takie uprawnienia wobec słuchaczy tej szkoły, a zatem podlegał odpowiedzialności jako przełożony. Sąd Wojewódzki stwierdził, że oceniając materiał zebrany w sprawie, organ winien kierować się treścią art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, wedle którego wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Dotyczy to szczególnie pierwszego z zarzucanych A. S. czynów. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak wynika zarówno z wyjaśnień skarżącego, jak i z zeznań świadka A. M., zachowanie się słuchaczy [...] kompanii podczas sprawdzania stanu osobowego, było niewłaściwe. Sąd podkreślił, że zeznania A. M. są szczególnie ważne, gdyż jest ona świadkiem obiektywnym nie związanym z żadną ze stron konfliktu, jaki miał miejsce pomiędzy skarżącym a słuchaczami [...] kompanii. Skarżący był, w ocenie Sądu, niejako sprowokowany zachowaniem się słuchaczy. Sąd zwrócił uwagę, że w formacjach zmilitaryzowanych pododdziały stanowią pewną całość, od której zachowania zależy bezpieczeństwo zarówno członków pododdziału, jak i innych osób. Celem szkolenia w pododdziałach jest nauczanie współdziałania w grupie oraz odpowiedzialności za całość grupy. Dotyczy to także nauki musztry, która jest podstawowym i pierwotnym elementem nauczania współdziałania w jednostkach zmilitaryzowanych. Sąd rozważał, czy w sytuacji, gdy niektóre osoby w pododdziale dezorganizują pracę całości pododdziału, przełożony nie ma uprawnień do podjęcia działań dyscyplinujących pracę całości pododdziału. Takie postępowanie przełożonego, zdaniem tego Sądu, ma służyć wypracowaniu elementów współdziałania grupy. Sąd I instancji uznał, że nie budzi wątpliwości popełnienie przez skarżącego czynów, wymienionych w pkt 2 i 3 sentencji orzeczenia nr [...] Komendanta Głównego Policji. Stan faktyczny został w tej kwestii ustalony prawidłowo. Skarżący powinien kierować się postanowieniami regulaminu Ośrodka Szkolenia Policji w P., które zabraniają przeprowadzania nocnych ćwiczeń po capstrzyku. Nadto przełożony policjantów, nie może wobec swoich podwładnych używać słów obraźliwych. Sąd Wojewódzki stwierdził, że biorąc pod uwagę, iż ocena czynu pierwszego popełnionego przez A. S. może skutkować wymiarem kary dyscyplinarnej, uchylił zaskarżone orzeczenia Komendanta Głównego Policji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. S., reprezentowany przez adwokata. W skardze kasacyjnej, powołując się na art. 174 ustawy P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego: - poprzez błędną wykładnię art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 2, art. 6 f, art. 7 ust. 4, art. 132 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. z 2007 r. Dz. U. Nr 43, poz. 277) w związku z § 16 i § 19 Zasad etyki zawodowej załącznik do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta" w związku z § 38 pkt. 1 ppkt 2 Regulaminu Wewnętrznego Ośrodka Szkolenia Policji w P. z dnia [...] lipca 2005 r. stanowiącego załącznik nr [...] Rozkazu nr [...] w sprawie wprowadzenia regulaminu wewnętrznego i porządku dnia dla słuchaczy Ośrodka Szkolenia Policji w P. w związku z § 1 pkt. 5 i 6 rozporządzenia MSWiA z 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. Nr 151, póz. 1261) i § 2 pkt. 2 rozporządzenia MSWiA z 17 czerwca 2002 r. w sprawie opiniowania służbowego funkcjonariuszy Policji oraz formularza opinii służbowej (Dz. U. Nr 98, poz. 890, ze zm.), w związku z § 1 pkt. 1 Zarządzenia nr 21 Komendanta Głównego Policji z 20 maja 1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (opublikowane wewnętrznie) w związku z art. 10 ustawy z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustaw: o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych, o Policji, o Urzędzie Ochrony Państwa, o Straży Granicznej, oraz o niektórych innych ustawach (Dz. U. Nr 104, poz. 515) w związku z § 133 Zasad techniki prawodawczej załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie Zasad techniki prawodawczej (Dz. Nr 100, poz. 908) w związku z art. 93 ust. 2 Konstytucji R.P., - poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 132 ust. 1 i 2 ustawy o Policji w związku z § 16 i § 19 Zasad etyki zawodowej w związku z § 38 pkt. 1 ppkt. 2 Regulaminu Wewnętrznego Ośrodka Szkolenia Policji w P. z dnia [...] lipca 2005 r. stanowiącego załącznik nr [...] i Porządku Dnia stanowiącego załącznik do Rozkazu nr [...] w sprawie wprowadzenia regulaminu wewnętrznego i porządku dnia dla słuchaczy Ośrodka Szkolenia Policji w P. oraz § 1 pkt 1 zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji w sprawie organizacji hierarchicznej w Policji, 2. naruszenie przepisów postępowania: art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1267 ze zm.) w zw. z art. 1, art. 3 § 3, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 2, art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 134 h ust. 1, art. 135 g ust. 1 i 2, art. 135 i ust. 1, art. 135 r. ust. 1 ustawy o Policji. Powołując się na powyższe autor skargi kasacyjnej wnosił o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu - Komendanta Głównego Policji zwrotu kosztów postępowania niezbędnego do celowego dochodzenia praw w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jako zasadniczy powód jej złożenia wskazano brak w sentencji zaskarżonego wyroku zapisu o uchyleniu również orzeczenia dyscyplinarnego nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Wielkopolskiego Komenda Wojewódzkiego Policji w Poznaniu o wymierzeniu skarżącemu kary dyscyplinarnej nagany za naruszenie dyscypliny służbowej i nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej policjanta. W skardze kasacyjnej jej autor wywodzi, że ustawa o Policji nie przewiduje procedury postępowania organu dyscyplinarnego w Policji w przypadku uchylenia jednego orzeczenia (wyższego przełożonego) przez Sąd. Także ustawa o Policji nie przewiduje ponownego prowadzenia postępowania w przypadku uchylenia obu orzeczeń dyscyplinarnych. Nie można również wznowić postępowania dyscyplinarnego, gdyż art. 135 ust. 1 ustawy o Policji nie przewiduje takiej przesłanki wznowienia postępowania dyscyplinarnego. A to zdaniem autora skargi kasacyjnej oznacza, że w przypadku skarżącego Komendant Główny Policji nie może ponownie wydać nowego orzeczenia dyscyplinarnego zgodnego z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2009 r. z uwagi na brak przepisów prawa uprawniających do dokonania takiej czynności. W związku z tym nie jest dopuszczalnie prawnie złagodzenie kary skarżącemu po uchyleniu orzeczenia dyscyplinarnego przez Sąd. Skarżący nie zgadza się z poglądem Sądu I instancji, że ustawa o Policji nie definiuje pojęcia przełożonego w Policji. Jego zdaniem określa to wyraźnie art. 5 ust. 2 ustawy o Policji, w którym zapisano, że Komendant Główny Policji jest przełożonym wszystkich policjantów. Nadto art. 6 f ustawy o Policji wyraźnie określa, że przełożonym jest Komendant Wojewódzki, Powiatowy, Miejski Policji na terenie swojego działania. Oznacza to, że istnieje definicja legalna przełożonego poprzez wskazanie w ustawie, kto jest przełożonym w Policji. Ponadto twierdzenie Sądu, że w obecnej Rzeczypospolitej Polskiej jest "policja państwowa" oraz, że jest ona hierarchiczna i zmilitaryzowana narusza, zdaniem kasatora, art. 1ust. 1 ustawy o Policji, gdzie wyraźnie zapisano, że obecnie istnieje w Polsce Policja, i że jest to umundurowana i uzbrojona formacja. W ustawie o Policji nie ma zapisu, że Policja jest organizacją hierarchiczną. Zapis o organizacji hierarchicznej wprowadził bez umocowania ustawowego Komendant Główny Policji w Zarządzeniu nr 21 KGP z 1993 r., które prawnie nie obowiązuje. W skardze kasacyjnej podkreślono, że przy rozstrzyganiu sprawy Sąd pominął definicję przełożonego właściwego w sprawach osobowych wynikających z rozporządzenia MSWiA z dnia 2 września 2002 r. oraz nie podał szerokich uprawnień tegoż przełożonego wynikających z § 3 ust. 1 wskazanego przepisu prawa. Nadto według skarżącego nie jest dopuszczalnie prawnie przy interpretacji przepisów kwestionowanie definicji przełożonego wynikających z przepisów prawa poprzez przyjęcie potocznego znaczenia słowa "przełożony", gdyż narusza to obowiązującą w doktrynie tzw. dyrektywę języka prawnego. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu, że nie odniósł się do kwestii: 1) czy Zarządzenie nr 21 KGP z dnia 20 maja 1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji nadal obowiązuje prawnie. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Zarządzenie nr 21 KGP z dnia 20 maja 1993 r. nie ma mocy obowiązującej, gdyż utraciło moc prawną na podstawie art. 10 ustawy z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustaw: o Urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych, o Policji, o Urzędzie Ochrony Państwa, o Straży Granicznej oraz o niektórych innych ustawach (Dz. U. Nr 104, poz. 515). Oznacza to, iż w sprawie skarżącego nie można zastosować definicji przełożonego zawartej w § 1 pkt. 1 wyżej wymienionego Zarządzenia nr 21 KGP; 2) czy kierownik Ośrodka Szkolenia Policji w P. mógł w oparciu o § 9 ust. 2 Regulaminu Ośrodka Szkolenia Policji w P. z dnia [...] lipca 2005 r. wydanego na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy o Policji przez Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji wydać przepis prawa w postaci Regulaminu Wewnętrznego Ośrodka Szkolenia Policji, Porządek Dnia wraz z Rozkazem nr [...] Kierownika Ośrodka Szkolenia Policji w P. w sprawie wprowadzenia regulaminu wewnętrznego i porządku dnia dla słuchaczy Ośrodka Szkolenia Policji w P. Skarżący prezentuje stanowisko, że kierownik Ośrodka Szkolenia Policji w P. nie posiadał i nie posiada uprawnień ustawowych do wydawania przepisów prawa. Oznacza to, że Regulamin Wewnętrzny Ośrodka Szkolenia i Rozkaz nr [...] kierownika Ośrodka Szkolenia Policji w P. nie może być podstawą prawną ukarania skarżącego, gdyż nie jest przepisem prawa chyba, że prawa powielaczowego. Z powyższego wyraźnie wynika, że zarzut II naruszenia dyscypliny służbowej przez skarżącego jest bezpodstawny, gdyż zarzucano skarżącemu naruszenie przepisów, które nie są przepisami prawa; 3) czy w rozumieniu § 16 i § 19 Zasad etyki zawodowej policjanta załącznik do Zarządzenia nr 805 KGP z 31 grudnia 2005 r. skarżący był przełożonym słuchaczy Ośrodka Szkolenia Policji w P., wykonując obowiązki nieetatowego dyżurnego OSP. W tej kwestii kasator podał, że w świetle obowiązujących przepisów § 1 pkt. 5 i 6 Rozporządzenia MSWiA z 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. Nr 151, poz. 1261 i § 2 pkt. 2 rozporządzenia MSWiA z 17 czerwca 2002 r. w sprawie opiniowania służbowego funkcjonariuszy Policji oraz formularza opinii służbowej (Dz. U. Nr 98, poz. 890 ze zm.) definiujących przełożonego w Policji (bezpośredniego i właściwego w sprawach osobowych), nieetatowego dyżurnego i wykładowcę Ośrodka Szkolenia Policji, w rozumieniu powyższych przepisów, nie można uznać za przełożonego słuchaczy OSP. Oznacza to, iż skarżącemu nie będącemu przełożonym policjantów bezpodstawnie przedstawiono I i II zarzut dotyczący nieprzestrzegania § 16 i § 19 Zasad etyki zawodowej; 4) czy nieetatowy dyżurny, który w ocenie przełożonych służbowych był przełożonym słuchaczy mógł zastosować środki dyscyplinujące wobec niesubordynacji słuchaczy (niewykonywanie poleceń służbowych dyżurnego OSP) poprzez przeprowadzenie dodatkowych zajęć - musztry. Autor skargi kasacyjnej powołał § 8 pkt 4 Regulaminu Ośrodka Szkolenia Policji z dnia [...] lipca 2005 r. wydanego na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy o Policji przez Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu, zgodnie z którym kierownik Ośrodka Szkolenia Policji został uprawniony do stosowania środków wychowawczych w stosunku do słuchaczy. Oznacza to, według skarżącego, iż nieetatowy dyżurny, który w świetle przepisów wewnętrznych podczas nieobecności kierownika OSP zastępuje go, to też ma prawo do ich stosowania. Komendant nie sprecyzował, jakie to mają być środki, a to oznacza, że mogą być to wszelkie współmierne środki służące do zdyscyplinowania niesubordynacji policjantów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. W skardze kasacyjnej wniesionej w rozpoznawanej sprawie, wskazując na art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), powoływanej dalej, jako "ustawa P.p.s.a.", zarzucono zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak też naruszenie norm prawa materialnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania zauważyć należy, że zarzut naruszenia przepisów postępowania z ustawy P.p.s.a. skarżący wiąże z zarzutami naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów ustawy o Policji, które mają również charakter procesowy. Jako zasadniczy powód wniesienia skargi kasacyjnej jej autor wskazał uchybienie Sądu I instancji polegające na uchyleniu decyzji wyższego przełożonego dyscyplinarnego a pozostawienie w obrocie prawnym decyzji organu I instancji. W tej kwestii należy przyznać rację skarżącemu, aczkolwiek nie z tej przyczyny, że brak jest przepisów regulujących postępowanie dyscyplinarne po uchyleniu przez sąd orzeczenia wyższego przełożonego dyscyplinarnego. Jest bowiem prawnie oczywiste, że w sytuacji uchylenia orzeczenia organu odwoławczego do rozpoznania pozostaje odwołanie, a zatem postępowanie dyscyplinarne toczyć się winno ponownie według reguł przewidzianych dla postępowania dyscyplinarnego odwoławczego( art.135 lit. l – art.135 lit. o ustawy o Policji). Zwrócić należy uwagę, że sąd administracyjny wydając wyrok i uchylając zaskarżony akt musi mieć na względzie, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie organ, którego działalność była przedmiotem zaskarżenia ( art.153 P.p.s.a.). Wyrok sądu administracyjnego i zalecenia zawarte w uzasadnieniu tego wyroku mają wytyczyć kierunek działalności organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy, dawać organowi wskazówki, którymi przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ jest związany. Sąd I instancji uchylając zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne podkreślił, że organ winien kierować się treścią art.134 h ust.1 ustawy o Policji. Jak zdaje się wynikać z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd ten nie podzielił słuszności orzeczenia organu dyscyplinarnego co do pierwszego z zarzutów i w tym kontekście uznał, że kara była niewspółmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego. Wynikałoby zatem z uzasadnienia wyroku, że organ wydający zaskarżone orzeczenie, stosując się do zaleceń Sądu, powinien obniżyć wymierzoną karę. Uszło jednak uwadze Sądu I instancji, że wymierzona skarżącemu kara była najniższą z katalogu kar wymienionych w art. 134 ustawy o Policji. Stosownie bowiem do art.134 ustawy o Policji karami dyscyplinarnymi są: 1) nagana, 2) zakaz opuszczania wyznaczonego miejsca przebywania,3) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, 4) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, 5) obniżenie stopnia, 6) wydalenie ze służby. Jednocześnie Sąd I instancji orzekł o uchyleniu wyłącznie orzeczenia wyższego przełożonego dyscyplinarnego, pozostawiając w obrocie prawnym rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W tej sytuacji organ odwoławczy stosując się do wytycznych Sądu musiałby wydać jedno z orzeczeń wymienionych w art.135 n ust.4 ustawy o Policji. Przepis ten przewiduje katalog rozstrzygnięć organu drugiej instancji i daje wyższemu przełożonemu dyscyplinarnemu możliwość: 1) utrzymania w mocy zaskarżonego orzeczenia,2) uchylenia w całości lub w części i tym zakresie uniewinnienia obwinionego, odstąpienia od ukarania, względnie wymierzenia innej kary, bądź uchylenia orzeczenia i umorzenia postępowania dyscyplinarnego w pierwszej instancji, 3) uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez przełożonego dyscyplinarnego, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia czynności dowodowych w całości lub znacznej części. Przy wymiarze kary wyższy przełożony dyscyplinarny musiałby mieć też na uwadze treść art. 135 ust.4 ustawy o Policji, zgodnie z którym kary dyscyplinarnej nie można wymierzyć po upływie roku od dnia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. Jednakże wyższy przełożony dyscyplinarny nie mógłby orzec zgodnie z art.135 ust.1 pkt 2 w zw. z art.135 n ust.4 pkt 2 ( tj. uchylić orzeczenie w całości i umorzyć postępowanie dyscyplinarne w pierwszej instancji) z dwóch powodów: po pierwsze : Sąd I instancji uznał zasadność zarzutów określonych w pkt. 2 i 3 orzeczenia dyscyplinarnego, po drugie w obrocie prawnym pozostawione zostało orzeczenie o wymierzeniu kary przez przełożonego dyscyplinarnego. Tych regulacji procesowych Sąd I instancji nie wziął pod uwagę uchylając wyłącznie orzeczenie wyższego przełożonego dyscyplinarnego zamiast orzec o uchyleniu obu orzeczeń wydanych w sprawie. Autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji nieodniesienie się do kwestii prawnych wymienionych w skardze i choć zarzutu tego nie powiązał z konkretnymi normami prawa procesowego, to w aspekcie badania zaskarżonego wyroku pod kątem naruszenia art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a., należało rozważyć, czy Sąd I instancji odniósł się do wszystkich zarzutów skargi i czy rozważania Sądu znalazły wyraz w uzasadnieniu wyroku. Należy przyznać rację wnoszącemu skargę kasacyjną, że Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę nie odniósł się do wszystkich wskazanych przez niego kwestii prawnych, które to uchybienie Sądu mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Tym bardziej, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji, a uchylając uprzednio wydany wyrok Naczelny Sąd Administracyjny zalecił Sądowi Wojewódzkiemu odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do podnoszonych w skardze zarzutów oraz poddanie wnikliwej analizie i wykładni przepisów stanowiących podstawę wydania orzeczenia dyscyplinarnego. Te uchybienia czynią zasadnymi zarzuty naruszenia art. 134 §1 i art.141 §4 ustawy P.p.s.a w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak słusznie zauważył autor skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie poczynił rozważań odnoszących się do wskazanych przez skarżącego zarzutów ponowionych następnie w skardze kasacyjnej. Uwzględnienie tych zarzutów mogłoby prowadzić do uniewinnienia skarżącego. Jeśli zaś przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji uzna ponownie zasadność niektórych z zarzutów, to po wyczerpującym odniesieniu się do nich, uchylając wydane w sprawie orzeczenia dyscyplinarne powinien mieć na względzie uwagi poczynione przez Naczelny Sąd Administracyjny na wstępie rozważań. Z uwagi na wskazane uchybienia przepisów postępowania przedwczesne byłoby odnoszenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 ustawy P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż art.203 ust.1 ustawy P.p.s.a przewiduje zwrot kosztów postępowania od organu na rzecz strony, która wniosła skargę kasacyjną wyłącznie wtedy, gdy w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła.