II GSK 678/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Go 285/08 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia uprawnień diagnosty 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. na rzecz P. K. kwotę 380 zł (trzysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Go 285/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], którą organ ten – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...], o stwierdzeniu nieważności ostatecznej decyzji Starosty W. z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...], przyznającej P. K. uprawnienia diagnosty do wykonywania badań technicznych pojazdów. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, decyzja Starosty W. z dnia [...] lutego 2005 r. dotyczy sprawy poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją Starosty G. z dnia [...] kwietnia 2004 r. Obie wspomniane decyzje dotyczą merytorycznie tego samego przedmiotu, to jest rozpatrzenia wniosku skarżącego na podstawie tych samych dokumentów o posiadaniu uprawnień do wykonywania badań technicznych pojazdów mechanicznych. W obu decyzjach występuje ta sama strona postępowania, którą jest skarżący; nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że jedną decyzję wydał Starosta G., a drugą Starosta W., bowiem tożsamość podmiotowa dotyczy strony postępowania, a nie organu wydającego akt administracyjny. Zachowana została także ciągłość regulacji prawnej praw i obowiązków osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień diagnosty. Sąd pierwszej instancji zwrócił ponadto uwagę, że w dniu rozprawy (19 czerwca 2008 r.) Sąd dysponował potwierdzonym własnoręcznym podpisem skarżącego dowodem doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy, które to zawiadomienie P. K. odebrał w dniu 16 czerwca 2008 r. Ze wspomnianego dowodu doręczenia wynika, że skarżący został powiadomiony, iż rozprawa w sprawie II SA/Go 285/08 odbędzie się w dniu 19 czerwca 2008 r. Natomiast o tym, że sprawa o tej sygnaturze dotyczy jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], skarżący wiedział choćby z doręczonych mu zarządzeń o wezwaniu do uiszczenia wpisu i odpowiedzi na skargę. Nie było wobec tego przeszkód do rozpoznania sprawy na rozprawie w dniu 19 czerwca 2008 r. Pismem z dnia 6 listopada 2008 r. P. K. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenia i doręczenie uzasadnienia wyroku oddalającego jego skargę. Wskazał, że w dniu 16 czerwca 2008 r. wpłynęło na jego adres pismo (zawiadomienie o rozprawie) z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie ze skargi M. S. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Go 285/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednakże postanowieniem z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 253/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to orzeczenie i przywrócił wnioskowany termin. W uzasadnieniu wspomnianego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wskazanie M. S. jako strony skarżącej w przedmiotowej sprawie mogło w niewątpliwy sposób wprowadzić P. K. w błąd. Umieszczenie przez Sąd niewłaściwego nazwiska powodowało, że zawiadomienie skierowane do skarżącego było nieprawidłowe i nie mogło wywołać skutku w postaci uznania, iż strona została skutecznie powiadomiona o terminie rozprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r. złożył P. K., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił: - nieważność postępowania z powodu pozbawienia skarżącego możności obrony swych praw ("art. 183 § 2 ust. 5" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskutek wysłania powiadomienia o terminie w dniu 19 czerwca 2008 r. naruszający normę "art. 93 ust. 1" p.p.s.a. przez wskazanie nazwiska i imienia innej osoby, ewentualnie - naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie "art. 93 ust. 1" p.p.s.a. mogące mieć wpływ na wynik sprawy ("art. 174 ust. 2" p.p.s.a.), - obrazę prawa materialnego ("art. 174 ust. 1" p.p.s.a.), a mianowicie przez błędną wykładnię art. 25 kodeksu cywilnego, polegającą na domniemaniu, iż o miejscu zamieszkania osoby fizycznej decyduje zameldowanie jej na stałe wskutek czego bezpodstawnie ustalono, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku skarżącego był Starosta G. W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że prawo do uczestniczenia w posiedzeniu sądowym jest podstawowym uprawnieniem strony, gdyż i w ten sposób realizuje obronę swoich racji. Aby skorzystać z tej możliwości, strona musi być prawidłowo powiadomiona o terminie posiedzenia, szczególnie gdy na tym posiedzeniu zapada wyrok kończący postępowanie instancyjne. O rozprawie w dniu 19 czerwca 2008 r. skarżący nie był prawidłowo powiadomiony, a zatem nie mógł brać w niej udziału. Pozbawienie strony możliwości obrony swych praw powoduje nieważność postępowania. Wskazane uchybienie narusza także "art. 93 ust. 1" p.p.s.a. nakazujący podanie w zawiadomieniu imienia i nazwiska zawiadamianego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. G. wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej jako pozbawionej uzasadnionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Strona wnosząca skargę kasacyjną w pierwszej kolejności zarzuciła, że zachodziła nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim z przyczyny wymienionej w art. 183 § 2 pkt (w skardze kasacyjnej jednostkę redakcyjną mylnie określono jako ustęp) 5 p.p.s.a. Dalsze zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego zgłoszono ewentualnie, co oznaczało, że strona oczekiwała odniesienia się do nich jedynie w przypadku nieuwzględnienia wymienionego w pierwszej kolejności zarzutu nieważności postępowania. Ustawodawca wymieniając w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania, w pkt 5 stwierdza, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw . Strona jest pozbawiona możności obrony swych praw nie tylko wtedy, gdy w ogóle nie bierze udziału w postępowaniu, ale również w sytuacji, jeżeli na skutek uchybień procesowych nie może brać udziału w istotnej części postępowania i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. wyrok SN z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000/12/220). W niniejszej sprawie P. K. nie wziął udziału w rozprawie w dniu 19 czerwca 2008 r. Był to jedyny termin rozprawy wyznaczony w sprawie i w tym dniu zapadł wyrok ogłoszony pod nieobecność skarżącego. Nie można zaprzeczyć podnoszonej w skardze kasacyjnej argumentacji, że rozprawa stanowiła istotną część postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Udział w rozprawie, choćby nieobowiązkowy, stanowi podstawowy instrument obrony praw strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Regulacje zawarte w Rozdziale 7 Działu III p.p.s.a. skonstruowane są w ten sposób, by zapewnić stronom czynny udział w posiedzeniach sądowych, w tym w rozprawach. Ustawodawca ustanawiając przepisy we wskazanym zakresie daje wyraz dążności do umożliwienia stronom obrony ich praw zgodnie z wyrażoną w art. 10 p.p.s.a. zasadą jawnego rozpoznawania spraw. Uchybienia przepisom postępowania uniemożliwiające udział strony w jedynej wyznaczonej w sprawie rozprawie stanowią podstawę uznania, że doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw. W przedstawionych okolicznościach kluczowe znaczenie w sprawie miała ocena, czy P. K. został prawidłowo zawiadomiony o rozprawie w dniu 19 czerwca 2008 r. Zgodnie z art. 93 p.p.s.a. w zawiadomieniu o posiedzeniu (rozprawie) oznacza się: 1) imię, nazwisko albo nazwę i siedzibę zawiadamianego oraz adres zawiadamianego; 2) sąd oraz miejsce i czas posiedzenia; 3) skarżącego oraz przedmiot sprawy; 4) cel posiedzenia; 5) skutki niestawiennictwa. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że zawiadomienie P. K. o rozprawie zostało sporządzone zgodnie z wymogami określonymi w art. 93 pkt 1 i 2 oraz 4 i 5 p.p.s.a. Istotne uchybienie dotyczyło oznaczenia skarżącego oraz przedmiotu sprawy. Aczkolwiek w zawiadomieniu prawidłowo określono datę wydania i numer zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. skierowanej do P. K. jednakże jako osobę, której skarga miała być rozpoznawana, wskazano niebędącą stroną osobę, a mianowicie M. S. Tego rodzaju pomyłka Sądu wprowadzała w błąd co do osoby skarżącego i przedmiotu sprawy. Nie można wymagać od strony, by własnymi działaniami, jak na przykład kontakt z sekretariatem, usuwała uchybienia Sądu. Usprawiedliwione było przekonanie strony, że pomyłkowo zawiadomiono ją o rozprawie w sprawie ze skargi innej osoby. Nie było rzeczą strony rozstrzygać, czy błąd dotyczył oznaczenia skarżącego, czy też zaskarżonej decyzji. W postanowieniu z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 253/09, którym uchylono postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r. i przywrócono termin do dokonania tej czynności, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Umieszczenie przez Sąd niewłaściwego nazwiska powodowało, iż zawiadomienie skierowane do skarżącego było nieprawidłowe i nie mogło wywołać skutku w postaci uznania, iż strona została skutecznie powiadomiona o terminie rozprawy". Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2008 r. nie znajduje podstaw by odstąpić od tego poglądu. Ponieważ skarżący nie został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, nie miał możności uczestniczenia w niej i tym samym, skutkiem uchybienia Sądu, został pozbawiony możności obrony jego praw. Jak to wyjaśniono na wstępie, już konstrukcja skargi kasacyjnej wyłączała potrzebę odnoszenia się do dalszych zarzutów zgłoszonych pod warunkiem nieuwzględnienia zarzut nieważności postępowania. Skarga kasacyjna znajdowała z wymienionych powodów usprawiedliwione podstawy i dlatego uchylono zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 209 p.p.s.a. w związku z art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) i zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 380 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, przy czym na kwotę tę składają się koszty zastępstwa procesowego udzielonego przez adwokata, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną oraz nie prowadził sprawy przed Sądem pierwszej instancji (180 zł), równowartość opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku (100 zł) oraz równowartość uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł).