IV SA/Po 437/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus NSA Paweł Miładowski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego, I stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzających ją decyzji: 1. Prezydenta Miasta P. z dnia [...].04.2008 r. nr [...], 2. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...].10.2005 r. nr [...], 3. Prezydenta Miasta P. z dnia [...].07.2005 r. nr [...], 4. Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...].07.2005 r. nr [...], 5. Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...].06.2005 r., nr [...] II określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/P. Miładowski /-/E.Kręcichwost – Durchowska /-/E. Makosz - Frymus Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...], po rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. P. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 26 lipca 2004 r. Prezydent Miasta P. przyznał H. P.: 1) zasiłek rodzinny na a) J. D. w wysokości po 43 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r., b) H. D. w wysokości po 43 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r.; 2) dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka w wysokości po 170 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. na J. D.; 3) dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka w wysokości po 250 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. na H. D.; dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości po 70 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. na H. D. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 90 zł jednorazowo na okres od dnia 1 września 2004 r. do dnia 30 września 2004 r. na J. D. i H. D. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r., [...], Prezydent Miasta P. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., [...], działając na podstawie art. 151 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako: kpa) w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst pierwotny: Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm.) Prezydent Miasta P. uchylił w całości z mocą od dnia 1 lipca 2004 r. decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...]. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 24 grudnia 2004 r. do organu wpłynęła informacja z Działu Opieki Zastępczej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. o tym, iż dzieci J. i H. D. przebywają w rodzinie zastępczej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie zastępczej. W dalszej kolejności podkreślono, że pismem z dnia 31 grudnia 2004 r. wezwano Stronę do osobistego stawienia się w Dziale ds. Realizacji Świadczeń Rodzinnych MOPR P. w celu wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości i wyrażenia zgody na zmianę decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...]. W dniu 18 stycznia 2005 r. Strona dostarczyła tylko postanowienie Sądu o umieszczeniu H. i J. D. w rodzinie zastępczej, ale nie ustosunkowała się co do wnioskowanej w wezwaniu zmiany decyzji. W związku z powyższym, organ I instancji wskazał, że od miesiąca lutego 2005 realizacja świadczeń przyznanych ww. decyzją została wstrzymana. Następnie w dniu [...] lutego 2005 r. wydano postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., na podstawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Organ wskazał dalej, że zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie 145 § 1 pkt 5 kpa i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy i dlatego, biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., [...] organ I instancji ustalił, że kwota 7598 zł pobrana przez Stronę z tytułu świadczeń z pomocy społecznej na H. D. i J. D. przyznanych w decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym i kwota ta podlega zwrotowi w terminie 14 od dnia uprawomocnienia się decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu [...] czerwca 2005 r. decyzją [...] uchylono z mocą od dnia 1 lipca 2004 r. decyzję [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba otrzymująca świadczenie rodzinne jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach w liczbie członków rodziny lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. Zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba nienależnie pobierająca świadczenie rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Biorąc powyższe pod uwagę organ orzekł o zwrocie nienależnie pobranej przez Stronę kwoty 7598 zł. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., [...], organ I instancji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. P. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 26 lipca 2004 r. nie przyznał stronie wnioskowanych świadczeń. W uzasadnieniu wskazano, że Wnioskodawczyni, stanowiąc rodzinę zastępczą dla J. i H. D. nie jest uprawniona do pobierania zasiłku rodzinnego. Zgodnie z art. 7 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje dziecku przebywającemu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie zastępczej. W związku z tym, że zasiłek rodzinny jest świadczeniem podstawowym warunkującym uprawnienie do wnioskowanych dodatków, brak jest tym samym również podstaw do ich przyznania. H. P. wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., [...], wskazując, że została ona wydana w oparciu o nieprawdziwe fakty. Odwołująca wskazała na Swoją nieświadomość co do bycia nieuprawnioną do pobranych świadczeń i dodała, że nikt Jej o braku prawa nie poinformował. H. P. wskazała, że jest osobą ubogą i nie jest w stanie zwrócić kwoty 7598 zł. Nadmieniła także, że te pieniądze przeznaczyła wyłącznie na dzieci a nie na Siebie. Poprosiła również o umorzenie wymaganej kwoty. Decyzją z dnia [...] października 2005 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej jako: SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że organ rozumie sytuację Strony, ale nie może ignorować przepisów prawa. SKO podkreśliło jednak konieczność ustosunkowania się przez organ I instancji do zawartego w odwołaniu Strony wniosku o umorzenie wymaganej kwoty. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] po dwukrotnym uchyleniu przez SKO decyzji Prezydenta Miasta P. o odmowie umorzenia Stronie kwoty 7598 zł i uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta P. umarzającej część nienależnie pobranych świadczeń (3799 zł) i rozkładającej pozostałą kwotę na 19 rat, działając na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej jako: uśr) oraz art. 104 kpa, po raz czwarty rozpatrując wniosek H. P. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z dnia 10 sierpnia 2006 r., Prezydent Miasta P. odmownie załatwił wniosek Strony, a spłatę kwoty 7598 zł rozłożył na 38 rat miesięcznych, wskazując, że całkowita spłata nastąpi w okresie od maja 2008 r. do czerwca 2011 r. W uzasadnieniu wskazano, że biorąc pod uwagę art. 30 ust. 9 uśr w brzmieniu "organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", uznano, że w sytuacji rodziny H. P. nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. W obszernym odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik Strony M. Z. zaskarżył ww. decyzję w całości, zarzucając organowi I instancji niedopełnienie wszystkich czynności koniecznych do ustalenia sytuacji materialnej Strony i w konsekwencji błędną ocenę tej sytuacji, a także przyczynienie się do powstania długu Strony przez urzędników. Strona odwołująca się wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie całej kwoty nienależnie pobranych świadczeń, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie jej organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., [...], SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że wyliczenie dochodu rodziny Odwołującej się przez organ I instancji było prawidłowe, a dochód ten gwarantuje możliwość spłaty rozłożonej na 38 rat kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W bardzo obszernej skardze na powyższą decyzję SKO H. P. zarzuciła jej: 1) naruszenie przepisu art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez uznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie dopełnił wszystkich czynności faktycznych, wymagalnych dla prawidłowego określenia wysokości dochodów w rodzinie Skarżącej, mimo że organ I instancji nie zastosował się do wytycznych zawartych w decyzjach Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2007 r., [...] kwietnia 2007 r. oraz [...] sierpnia 2006 r., 2) błędną interpretację przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez błędne zastosowanie przepisu art. 3 tejże ustawy, jako umożliwiającego doprecyzowanie ustawowego pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", 3) naruszenie przepisu art. 30 pkt. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 75 § 1 kpa, poprzez pominięcie szeregu wydatków koniecznych, jakie ponosi rodzina Skarżącej, które zostały organowi udowodnione w sposób właściwy, zgodny z prawem, oraz z wytycznymi zawartymi we wcześniejszych decyzjach Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2007 r., [...] kwietnia 2007 r. oraz [...] sierpnia 2006 r., w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie ustaliło wysokość realnego dochodu w przeliczeniu na każdego członka rodziny, 4) naruszenie przepisu art. 30 pkt. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że do wydatków koniecznych rodziny Skarżącej nie zaliczają się opłaty za korzystanie z Internetu, w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie ustaliło wysokość realnego dochodu w przeliczeniu na każdego członka rodziny, 5) naruszenie przepisu art. 30 pkt. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 101 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez uznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że renty rodzinne przyznane na H. i J. D. stanowią część dochodu rodziny, w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie ustaliło wysokość realnego dochodu w przeliczeniu na każdego członka rodziny, 6) naruszenie przepisu art. 30 pkt. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 9114 kpc, poprzez uznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że do realnego dochodu rodziny wlicza się środki objęte egzekucją komorniczą, w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie ustaliło wysokość realnego dochodu w przeliczeniu na każdego członka rodziny, 7) naruszenie przepisu art. 107 § 1 kpa, poprzez nie podanie podstawy prawnej, która jednoznacznie ustalałaby wysokość kwoty, od której Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzależniało umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, 8) naruszenie przepisu art. 7 kpa, oraz przepisu art. 12 kpa, poprzez nieuwzględnienie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze faktu, że do powstania zobowiązania Skarżącej przyczyniły się w większości wadliwe działania i niedopatrzenia urzędnika organu I instancji, 9) naruszenie przepisu art. 7 kpa w związku z przepisami art. 2 pkt 1 oraz art. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niepodjęcie niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, oraz nie uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w niniejszej sprawie, w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązało Skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w wyniku czego rodzina Skarżącej znalazłaby się w trudnej sytuacji życiowej, której nie byłaby w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, co sprzeczne jest z zasadami udzielania pomocy społecznej, a także 10) naruszenie przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego przepisu art. 139 kodeksu postępowania administracyjnego (zakazu reformationis in peius). Biorąc powyższe pod uwagę Skarżąca wniosła o uznanie zaskarżanej decyzji za nieważną w trybie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie całej kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 7598 zł, bądź o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podsumowując Swoja skargę Skarżąca wskazała, iż z uwagi na fakt, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zastosowało jako podstawę prawną orzeczenia w niniejszej sprawie normy, które nie mają zastosowania w przedstawionym stanie faktycznym oraz że, jak wynika z treści uzasadnienia, nie orzekło w przedmiocie sprawy, a także nie odniosło się do zarzutów podnoszonych przez Odwołującą się, w przedstawionym zakresie, decyzja z dnia [...] lipca 2008 r. została wydana z rażącym naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, gdyż organ orzekł w przedmiocie zupełnie innym niż przedmiot skargi. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Należy wskazać, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Z tego wynika m. in., że kontrola decyzji wykonawczej (zależnej), będącej koniecznym następstwem innej decyzji, może prowadzić do wzruszenia tej ostatniej jako leżącej u źródła decyzji kontrolowanej (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2001 r., V SA 2702/00, OSP z 2002 r., z. 2, poz. 15 z glosą W. Tarasa). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...], decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2005 r. nr [...], decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...], decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...], jak również decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2005 r., [...] dotknięte są kwalifikowaną wadą uzasadniającą stwierdzenie ich nieważności. Decyzje te zostały bowiem wydane z rażącym naruszeniem prawa, co stanowi naruszenie określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jak wynika z art. 151 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, gdy stwierdzi istnienie podstaw do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Użyty w tym przepisie tryb oznajmujący wskazuje, że takie postępowanie jest obligatoryjne i nie ma od niego żadnych wyjątków. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) w wyroku z dnia 31 maja 1995 r., III SA 430/94 (Monitor Podatkowy z 1996 r., nr 1, s. 26) "logiczną konsekwencją poszczególnych etapów postępowania wznowieniowego, którego celem jest ponowne rozpoznanie sprawy, jest w przypadku istnienia podstaw wznowienia uchylenie decyzji dotychczasowej i wydanie w tym samym postępowaniu nowej decyzji merytorycznej (art. 151 § 1 pkt 2 kpa)". Z art. 149 § 2 i art. 151 § 1 kpa wynika, że decyzja zapadła w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać istotę sprawy. W decyzji, którą organ wydaje na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa należy zawrzeć rozstrzygnięcie usuwające z obrotu prawnego decyzję opartą o wadliwe ustalenie faktyczne, a następnie rozstrzygnięcie załatwiające sprawę merytorycznie (por.: wyrok NSA z dnia 30 października 1996 r., SA/Wr 3437/95, niepublikowany). Nie ulega więc żadnej wątpliwości, że decyzja wydana w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 kpa nie może ograniczać się do uchylenia dotychczasowej decyzji. Podjęcie na podstawie wskazanego przepisu decyzji, w której uchyla się dotychczasową decyzję i nie orzeka się o istocie sprawy stanowi rażące naruszenie tego przepisu. Należy w tym miejscu wskazać, że decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r., [...], którą Prezydent Miasta P. uchylił w całości z mocą od dnia 1 lipca 2004 r. decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...] nie zawierała koniecznego, jak wynika z wyżej zaprezentowanych rozważań prawnych, elementu w postaci nowego orzeczenia o istocie sprawy. Organ zawarł bowiem takie nowe rozstrzygniecie dopiero w decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., [...], w której organ I instancji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. P. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 26 lipca 2004 r. nie przyznał Stronie wnioskowanych świadczeń. Biorąc powyższe pod uwagę, skoro zatem w wyniku wznowienia postępowania organ wydał decyzję nie przewidzianą w przepisach procedury administracyjnej, spowodował powstanie tym samym okoliczności stanowiących przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, bowiem jego postępowanie stanowiło rażące naruszenie prawa postępowania administracyjnego. Tak więc Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2005 r., [...]. Konsekwencją ww. rażącego błędu decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2005 r., [...] było podejmowanie z rażącym naruszeniem prawa kolejnych rozstrzygnięć w rozpatrywanej sprawie. Skoro, jak wskazano wyżej, decyzja wydana w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 kpa musi, uchylając dotychczasową decyzję, jednocześnie zawierać orzeczenie o istocie sprawy, to tym samym zawarcie tego nowego rozstrzygnięcia o istocie sprawy w innej decyzji - decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., [...] stanowi także rażące naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 kpa i tym samym Sąd musiał stwierdzić nieważność również decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia z dnia [...] lipca 2005 r., [...]. W dalszej kolejności należy podkreślić, że rażące naruszanie prawa w decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r., [...], którą Prezydent Miasta P. uchylił w całości z mocą od dnia 1 lipca 2004 r. decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...] (a więc rozstrzygnięcie sprawy w sposób niedopuszczalny w świetle art. 151 § 1 pkt 2 kpa) spowodowało, że wydane na podstawie ww. decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. kolejne decyzje dotyczące ustalenia kwoty nienależnego świadczenia i obowiązku jego zwrotu były także nieważne. Skoro bowiem organ I instancji nie mógł uchylić w całości z mocą od dnia 1 lipca 2004 r. decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...], gdyż jednocześnie nie rozstrzygnął ponownie sprawy z wniosku H. P. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 26 lipca 2004 r., to tym samym nie mógł orzekać o kwocie nienależnego świadczenia i obowiązku jego zwrotu - decyzja uchylająca decyzję przyznającą świadczenie Skarżącej była nieważna, więc nie można było mówić o nienależnym świadczeniu, bo ono nie było nienależne, lecz na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...] jak najbardziej należne. Tym samym decyzja z dnia [...] lipca 2005 r., [...], w której organ I instancji ustalił, że kwota 7598 zł pobrana przez Stronę z tytułu świadczeń z pomocy społecznej na H. D. i J. D. przyznanych w decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym i kwota ta podlega zwrotowi w terminie 14 od dnia uprawomocnienia się decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. również była nieważna. Z tych samych powodów nieważna była także decyzja z dnia [...] października 2005 r., Nr [...], w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy, po rozpatrzeniu odwołania Strony skarżącej, ww. decyzję z dnia [...] lipca 2005 r., [...]. Nieważność ww. decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., [...] oraz z dnia [...] października 2005 r., Nr [...] w bezpośredni sposób ma wpływ na byt zaskarżonej decyzji SKO z dnia [...] lipca 2008 r. jak i decyzji organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2008 r. Te decyzje dotyczyły bowiem odmownego załatwienia wniosku Strony o umorzenia kwoty 7598 zł, a organ I instancji rozłożył spłatę ww. kwoty na 38 rat miesięcznych. Organ II instancji utrzymał z kolei tę decyzję organu I instancji w mocy. Jeśli zaś, ze względu na ww. rażące błędy w kolejnych decyzjach administracyjnych podejmowanych w rozpatrywanej sprawie kwota 7598 zł nie została uznana za nienależną to tym samym decyzje orzekające o odmowie jej umorzenia i rozłożeniu tej kwoty na raty były wydane z rażącym naruszeniem prawa - powołany przez organy art. 30 ust. 9 uśr zezwala tylko na umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a takimi nie były świadczenia pobrane przez H. P. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji są określone enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa, choć z uwagi na treść art. 156 § 1 pkt 7 tej ustawy katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Nie są oparte na uznaniu, stąd ich ustalenie musi pociągać za sobą stwierdzenie nieważności, chyba że zachodzi sytuacja z art. 156 § 2 omawianej ustawy (M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005 r., s. 942). Podkreślić należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych i może ono mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób bezsporny dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wyliczonych w art. 156 § 1 kpa. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę decyzje skierowane do decyzjami H. P. były decyzjami wydanymi z rażącym naruszeniem prawa, a zatem w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził więc nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzających ją decyzji: 1. Prezydenta Miasta P. z dnia [...].04.2008 r. nr [...], 2. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...].10.2005 r. nr [...], 3. Prezydenta Miasta P. z dnia [...].07.2005 r. nr [...], 4. Prezydenta Miasta P. z dnia [...].07.2005 r. nr [...], 5. Prezydenta Miasta P. z dnia [...].06.2005 r., nr [...] uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa (w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa) oraz art. 135 ppsa. Wobec istnienia naruszenia prawa, skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją rozstrzygnięć podjętych w granicach tej samej sprawy, poza rozważaniami Sądu pozostają zarzuty skargi odnoszące się do merytorycznej zasadności zaskarżonej decyzji, dotyczące w szczególności kwestii umorzenia, względnie rozłożenia na raty, ze względu na sytuację materialną rodziny Skarżącej, nienależnej kwoty. Sąd pragnie jednak podkreślić, że nawet abstrahując od wskazanego rażącego naruszenia prawa organy orzekające w sprawie nie prowadziły swojego postępowania zgodnie z przepisami prawa. Sąd miał na uwadze, że całe kilkuletnie postępowanie być może nie musiałoby być prowadzone, gdyby organy administracji zwróciły uwagę, że Skarżąca już w dokumentach załączonych do pierwotnego wniosku z dnia 26 lipca 2004 r. wskazała, iż dzieci J. i H. D. mają opiekuna prawnego w osobie H. P., co wynikało także z załączonych zaświadczeń Sądu Rejonowego w P. Poza tym, jak wynika z akt sprawy, ten sam organ wypłacał H. P. świadczenie należne z tytułu sprawowania opieki na dziećmi znajdującymi się w rodzinie zastępczej. Organy administracji tego jednak nie wzięły pod uwagę i, wbrew zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), nie ustaliły, z jakiego powodu dzieci znalazły się pod opieką. Konsekwencją umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej jest przecież ustanowienie opiekuna prawnego. Sąd wskazuje także, iż organ wydając decyzję o stwierdzeniu, że jakieś świadczenia są nienależne, winien w sposób dokładny przeanalizować, dlaczego, i na jakiej podstawie prawnej wydał swoje orzeczenie, czyniąc to w kontekście stanu faktycznego konkretnej - rozpatrywanej sprawy. Nie wystarczy przy tym ogólnikowe powołanie się na art. 30 uśr, skoro artykuł ten składa się z wielu przepisów zawartych w 9 ustępach. Sąd zwrócił także uwagę na błędy organu w powoływaniu stosownych przepisów prawa w swoich rozstrzygnięciach. Decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. został podjęta na podstawie art. 151 i art. 145 § 1 kpa. Dopiero w uzasadnieniu organ wskazał, że chodzi mu o art. 151 § 1 pkt 2 kpa, i art. 145 § 1 pkt 5 kpa, chociaż i tak, o czym Sąd wskazał obszernie wyżej, organ nie potrafił prawidłowo zastosować ww. przepisów kpa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy wezmą pod uwagę powyższe wskazówki Sądu, a w szczególności dokonają skrupulatnej analizy przepisów kpa dotyczących wznowienia postępowania (zwłaszcza dotyczących podejmowanych w tym nadzwyczajnym trybie rozstrzygnięć). Z uwagi na powyższe, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 ppsa - orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na stwierdzone wady zaskarżona decyzja SKO nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ppsa). /-/ E. Makosz–Frymus /-/ E. Kręcichwost–Durchowska /-/ P. Miładowski