IV SA/Po 417/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] /-/ I. Kucznerowicz zgłaszam zdanie odrębne /-/ B. Popowska od sentencji i uzasadnienia /-/ M. Dybowski Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. odmówił przyznania D.. P. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz PF 179 z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej. Dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. Organ powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.), zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne organ wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako KC) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 KC) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wskazał, iż po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenie, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Zdaniem organu dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie. W odwołaniu od powyższej decyzji D. P. podniósł, iż w wyniku ponownego przyjęcia do służby wojskowej otrzymał zaległe należności ale bez ustawowych odsetek za zwłokę, zawinioną wydaniem wadliwej decyzji oraz że zostały potrącone świadczenia przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 tej ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stała się wymagalna. Zdaniem skarżącego w pozostałych przypadkach (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 §1 KC i art. 482 §1 KC. W tym zakresie skarżący powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r. III PZP 1/05, OSNP 15-16/2006/227. W ocenie odwołującego się, prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j. Dz. U. z 1997 r. Nr 10 poz. 55 ze zm.) oraz w art. 71 ust. 1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nabył on - zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - w pierwszym dniu roboczym miesiąca za które ono przysługiwało. Natomiast prawo do nagrody rocznej, jak wskazał skarżący, nabył on w dniu 14 sierpnia każdego danego roku - §4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lipca 2000 roku w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg dla żołnierzy (Dz. U. Nr 65, poz. 77 ze zm.). Natomiast prawo do dodatkowego uposażenia rocznego odwołujący się nabył w ostatnim dniu upływu trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który ono przysługuje (§5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 roku w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego - Dz. U. nr 108, poz. 1146), tj. najpóźniej 31 marca danego roku. W ocenie skarżącego wypłacenie świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności, który miał miejsce od dnia następnego po dniu ich płatności. Skarżący wskazał, iż przy wypłacie zaległego wynagrodzenia dokonano potrącenia. Zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Zgodnie zaś z art. 87 §1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r., nr 21 poz. 94 ze zm., dalej KP) z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu tylko sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Należności inne niż wymienione w art. 87 §1 KP mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 § 1 KP). Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Skarżący podkreślił, iż potrącenia dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez jego zgody. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia, oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł D. P. wnosząc o jej uchylenie w oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu, na rzecz skarżącego, kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W oparciu o treść art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Na wstępie wydaje się być zasadnym wyjaśnienie skarżącemu, iż Sąd nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania sprawy albowiem kompetencje sądu administracyjnego sprowadzają się do oceny zgodności z prawem procesowym i materialnym rozstrzygnięć wydanych przez organy administracji. Tak więc wniosek zawarty w skardze o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia nie może zostać uwzględniony. Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Art. 1 pkt 4 ustawy stanowi, że ustawa określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. Natomiast w art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych określa sposób załatwiania dla spraw w niej uregulowanych. Biorąc pod uwagę fakt, iż należności pieniężne nie zostały wymienione w ust. 2 art. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-do 4 , to należy uznać, że świadczenia odsetkowe o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należą do drogi administracyjnej. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności w Uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07-Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu od wyroków sądów powszechnych ( vide między innymi II PK 8/08 z 2 lipca 2008 r.; II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 ( O NSA/WSA 2006 r., z. 3, poz. 69). Wobec powyższego postępowanie w niniejszej sprawie, winno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających przedmiotową sprawę odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] cechę kształtującą. Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej ( art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że " w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne". Istotnym dla niniejszego sporu jest to, że na skutek stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 26 listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej skarżącemu wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. Stwierdzając nieważność decyzji organ administracyjny autorytatywnie wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowią "lex specialis". Stąd zupełnie zbędnym było odnoszenie przez organy rozstrzygające sprawę do przepisów Kodeksu cywilnego w szczególności art. 481 czy 476 KC i rozważania w kategoriach winy organu czy braku winy w zwłoce w wypłacie wynagrodzenia i dodatków do niego. Uszły uwadze organom administracji publicznej konsekwencje jakie przepisy Kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji o czym wspomniano wyżej. Odnosząc się natomiast do kwestii potrącenia wskazać należy, iż słusznie skarżący zwrócił uwagę na regulację zawartą w art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z tym artykułem uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, tj. ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, zaś z art. 87 § 1 pkt 2 KP wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 §1 KP). Zatem jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty - a takowego oświadczenia skarżącego w aktach nie ma - to potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa (art. 103 ust. 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 KP). Wskazać również należy, iż skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego jest przyjęcie, iż do zwolnienia w ogóle nie doszło. Natomiast uznanie, że istnieje kontynuacja nawiązanego stosunku służbowego wywołuje dwojakie skutki. Z jednej strony stwarzało podstawę do wypłacenia skarżącemu zaległego uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługującymi skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło), z drugiej zaś spowodowało, iż skarżący nie nabył prawa do odprawy i ekwiwalentu, które mu. wypłacono, a więc świadczenia te mu nie przysługiwały. Należności te stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 KC. Nienależne świadczenia jako szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 405 i następnych Kodeksy cywilnego (art. 410 § 1 KC). W uchwale nr III CzP 46/95 z dnia 27 kwietnia 1995 r. (OSNC 1995/7-8/114 ) Sąd Najwyższy wskazał, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować m.in. wtedy, gdy nie ma innego środka prawnego, przy wykorzystaniu którego możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej naruszonej bez prawnego uzasadnienia. W ocenie Sądu w ustawie o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania wyroku sądu powszechnego uwzględniającego wniesione w tym zakresie powództwo. Tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego, w sytuacji gdy na takie potrącenie nie wyraża zgody. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1-3; art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 103 ust. 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 KP – co spowodowało, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia. /-/ M. Dybowski /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska zgłosiłem zdanie odrębne Za nieobecnego sędziego od sentencji wyroku i uzasadnienia /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski KB/