II FSK 1228/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski(sprawozdawca), del. WSA Anna Wesołowska, Protokolant Ewa Morawska, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Lu 594/08 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 29 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej oddala skargę kasacyjną. I. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził egzekucję administracyjną na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS wobec zobowiązanego C.B. Organ egzekucyjny w realizacji poszczególnych tytułów wykonawczych zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia ruchomości, wierzytelności pieniężnych oraz egzekucji z pieniędzy. W dniu 21 listopada 2007 r. ZUS poinformował organ egzekucyjny o wycofaniu części tytułów wykonawczych oraz o zmniejszeniu należności objętych pozostałymi tytułami, wobec dokonanej przez zobowiązanego bezpośrednio na rachunek wierzyciela wpłacie pokrywającej w części dochodzone należności. Organ egzekucyjny, wpłaconą przez zobowiązanego na rzecz ZUS kwotę 697.702,67 zł rozliczył zgodnie z dyspozycją wierzyciela na poszczególne należności objęte tytułami wykonawczymi i obliczył opłatę komorniczą od wpłat rozliczonych na poszczególne tytuły wykonawcze ustalając jej wysokość na łączną kwotę 34.885,46 zł. Jako podstawę prawną postanowienia w tym przedmiocie organ egzekucyjny wskazał art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm. - dalej: "upea") i wyjaśnił, że opłata komornicza w wysokości 5% kwot przekazanych przez zobowiązanego należna jest organowi egzekucyjnemu, gdyż wplata dokonana przez zobowiązanego była skutkiem czynności egzekucyjnych podejmowanych w postępowaniu egzekucyjnym. 2. W zażaleniu ZUS podniósł, że zgodnie z art. 66 § 5 upea opłata komornicza należna jest od wierzyciela jedynie od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie lub kwot wpłaconych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych. Wskazał, że w realizacji tytułów wykonawczych wystawionych na C.B. organ egzekucyjny wyegzekwował kwotę 28.392,28 zł , od której pobrana została opłata komornicza, natomiast wpłata dokonana przez zobowiązanego w dniu 6 listopada 2007 r. była wynikiem czynności podejmowanych przez ZUS - zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa i udzielonej promesy na wykreślenie hipoteki obciążających nieruchomość. 3. Organ odwoławczy uznał, że opłata komornicza nie jest należna od całej kwoty wpłaconej przez zobowiązanego na rzecz ZUS, ale tylko od kwoty rozliczonej na należności objęte tytułami wykonawczymi, na podstawie których organ egzekucyjny zastosował wobec zobowiązanego środki egzekucyjne. W związku z tym, organ odwoławczy przeanalizował czynności egzekucyjne podejmowane na podstawie tytułów wykonawczych wobec C.B. i wskazał te, na podstawie których zastosowane zostały środki egzekucyjne. Od wpłat na poczet należności objętych tymi tytułami wykonawczymi ustalił opłatę komorniczą w kwocie 16.406,44 zł. Ustosunkowując się do zażalenia organ stwierdził, że art. 66 § 5 upea dotyczy jedynie sytuacji, gdy egzekucja prowadzona jest przez kilka organów egzekucyjnych, a egzekucję należności C.B. wobec ZUS prowadził i stosował środki egzekucyjne tylko Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. Organ wskazał, że podejmując działania dyscyplinujące wobec zobowiązanego ZUS mógł dla uwolnienia się z obowiązku zapłaty opłaty komorniczej wnieść o zawieszenie postępowania egzekucyjnego (art. 66 § 4 pkt 1 upea). 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie art. 1a pkt 6 i art. 66 upea poprzez obciążenie ZUS opłatą komorniczą obliczoną od kwoty przekazanej przez zobowiązanego bezpośrednio na rzecz ZUS w wyniku działań podjętych przez Zakład wobec zobowiązanego. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) oddalił ją. W ocenie Sądu organ egzekucyjny prawidłowo uznał, iż ustalenie wysokości opłaty komorniczej, o której mowa w art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 6 upea, stanowi rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej postępowania egzekucyjnego, załatwione w formie postanowienia - zgodnie z art. 17 § 1 upea. Równocześnie - zgodnie z art. 66 § 6 upea do opłaty komorniczej stosuje się odpowiednio art. 64c § 11 i 12 upea, dotyczące rozliczeń kosztów egzekucyjnych między organami egzekucyjnymi, także w zakresie uprawnienia do złożenia zażalenia na postanowienie w tym przedmiocie (art. 64 c § 12 zd. 3). Prawidłowo również organ odwoławczy zastosował art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 6 upea uznając, że wierzyciel, który nie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego (zastrzeżenie zawarte w § 4 art. 66 upea), ma obowiązek uiścić opłatę komorniczą od wpłaconych przez zobowiązanego kwot należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę środków egzekucyjnych zastosowanych wobec zobowiązanego przed dokonaniem wpłaty. Opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu prowadzącemu egzekucję należności pieniężnych, niezależnie od opłat za czynności i stosowane środki egzekucyjne (art. 64 upea) i stanowi dodatkowe wynagrodzenie - premię za skuteczne dokonanie czynności egzekucyjnych. O tej skuteczności przesądzają wpłaty przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego. Skoro opłata komornicza należna jest za dokonanie czynności egzekucyjnych (art. 66 § 3 upea), a sposób ustalenia jej wysokości uzależniony jest od wysokości kwot przekazanych wierzycielowi (art.1a pkt 6 upea) również przez zobowiązanego, a więc poza prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to uznać należy, że w rozumieniu ustawy każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowanych środków egzekucyjnych jest podstawą ustalenia opłaty komorniczej. Zdaniem Sądu, zawarte w art. 1a pkt 6 upea sformułowanie "w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych" nie odnosi się do wpłat dokonywanych przez zobowiązanego, a jedynie wskazuje, że każda wpłata na poczet należności, co do której stosowano środki egzekucyjne jest skutkiem zastosowania tych środków przez organ egzekucyjny. Z tego właśnie powodu ustawodawca umożliwił wierzycielowi wyłączenie z podstawy obliczenia opłaty komorniczej kwot przekazanych przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym (z pominięciem organu egzekucyjnego). Zastrzeżenie zawarte w art. 66 § 3 upea wskazuje, że zgodnie z art. 66 § 4 pkt 1 upea, wierzyciel może wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym przekazaniem należności, co do których stosowano środki egzekucyjne. 6. Skargę kasacyjną wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 66 § 3 i art. 1 a pkt 6 u.p.e.a. poprzez uznanie, że sformułowanie zawarte w art. 1a pkt 6 "w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych" nie odnosi się do wpłat dokonanych przez zobowiązanego, a jedynie wskazuje, że każda wpłata na poczet należności, co do której zastosowano środki egzekucyjne jest skutkiem zastosowanie tych środków przez organ egzekucyjny, w związku z czym wierzyciel jest zobowiązany do uiszczenia organowi egzekucyjnemu opłaty komorniczej od kwot przekazanych wierzycielowi bezpośrednio przez zobowiązanego w każdym przypadku, bez względu na to czy wpłata dokonana przez zobowiązanego następuje w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych czy na skutek czynności podjętych przez wierzyciela wobec zobowiązanego. W ocenie skarżącego z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej w przypadku kwot wpłaconych przez zobowiązanego wierzycielowi, uzależnione jest od tego czy wpłata ta następuje w wyniku zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, w związku z czym pomiędzy podejmowanymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi a zaspokojeniem wierzyciela musi istnieć związek przyczynowy warunkujący uznanie tych czynności za podjęte skutecznie, uzasadniający obowiązek wierzyciela do uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie reformatoryjnie w trybie art. 188 ppsa, uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia organu pierwszej instancji ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 7. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. 1. Stosownie do art. 183 § 1 ppsa sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że jest związany wskazanymi w niej podstawami kasacyjnymi. Bierze jedynie pod rozwagę – z urzędu – nieważność postępowania. Ten ostatni przypadek w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. 2. Spośród dwóch podstaw, na których można oprzeć skargę kasacyjną, określonych w art. 174 ppsa, skarżący wskazał naruszenie prawa materialnego pod postacią błędnej wykładni zastosowanego przez organ egzekucyjny przepisu. Oznacza to, że w ocenie skarżącego rozstrzygniecie sprawy było następstwem niewłaściwego odczytania (rozumienia) przez sąd pierwszej instancji wskazanej normy prawnej. Natomiast nie wskazano, jako naruszonych, przepisów postępowania dla wykazania, że sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia wadliwie ustalony stan faktyczny. Stąd też poza rozważaniami sądu drugiej instancji pozostaje okoliczność czy zapłata pozostałej (to jest ponad sumę ściągniętą przez organ egzekucyjny) część zobowiązania przez samego zobowiązanego do rąk wierzyciela nastąpiła "w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych" (jak to przyjęły organy obu instancji) czy też w wyniku działań podjętych przez samego wierzyciela przy udziale "organów ścigania". Zakreślonym przez samego skarżącego przedmiotem rozważań było w drugiej instancji sądowej, jedynie rozumienie art. 66 § 3 i art. 1a pkt 6 ustawy "egzekucyjnej". Dla uzasadnienia podniesionego zarzutu należałoby wskazać: - jak Sąd "odczytał" przepis, - na czym polegał błąd Sądu, - jak ten przepis powinien być, zdaniem skarżącego, rozumiany. Przedstawiając stanowisko Sądu skarżący dopuścił się – najoględniej rzecz ujmując – jego nadinterpretacji. W uzasadnieniu wyroku nie ma przypisanego Sądowi "...w związku z czym wierzyciel jest zobowiązany do uiszczenia organowi egzekucyjnemu opłaty komorniczej od kwot przekazanych wierzycielowi bezpośrednio przez zobowiązanego w każdym przypadku, bez względu na to czy wpłata dokonana przez zobowiązanego następuje w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych czy na skutek czynności podjętych przez wierzyciela wobec zobowiązanego". Sąd stwierdził natomiast, że przepisy ustawy nie dopuszczają ustalania czy przekazanie należności bezpośrednio wierzycielowi było wynikiem zastosowania środków egzekucyjnych czy innych działań podjętych przez wierzyciela. Natomiast trafnie uznał Sąd, po dokonaniu szczegółowej analizy art. 66 § 3 i § 4 pkt 1 oraz art. 1a pkt 6 cytowanej ustawy, że "każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych jest podstawą do ustalenia opłaty komorniczej". Sformułowanie dotyczące obowiązku jej uiszczenia przez wierzyciela na rzecz którego dokonano czynności egzekucyjnych stwarza wręcz domniemanie, że przekazanie należności w sposób określony w art. 1a pkt 6 (bezpośrednio wierzycielowi) jest wynikiem zastosowania tych środków. Jeżeli wierzyciel podejmuje sam działania, mające doprowadzić do uzyskania należności już bez udziału organu egzekucyjnego winien wystąpić z żądaniem, o którym mowa w § 4 pkt 1 i to przed wpłaceniem przez zobowiązanego. Stwierdzić należy, że przedstawione przez Sąd i przez skarżącego rozumienie § 3 różni się tylko w warstwie werbalnej. Konkluzja, że przekazanie wierzycielowi przez zobowiązanego kwoty, o której mowa w art. 1a pkt 6 musi być następstwem (wynikiem) zastosowania środków egzekucyjnych. Jeżeli tak nie było w rozpoznawanej sprawie to kontrola zaskarżonego wyroku w tym aspekcie nie była dopuszczalna przy tak sformułowanym zarzucie. 3. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ppsa, orzec jak w sentencji.