I FZ 211/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Po 1088/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 24 czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Po 1088/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił W. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 24 czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września 2005 r. do maja 2006 r. oraz za październik, listopad i grudzień 2006 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w wysłanych w odpowiedzi na wezwanie Sądu dokumentach potwierdzających dane zawarte we wniosku podniósł, że od 1 lipca 2008 r. pozostaje bezrobotny bez prawa do zasiłku. Nie posiada nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych, pozostaje na utrzymaniu rodziców (matka uzyskuje emeryturę w wysokości 858 zł, ojciec - 1215 zł). Jego dochód z prac dorywczych wynosi ok. 950 zł. Koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 1841 zł. Mieszka u brata. Z żoną nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i pozostają w separacji faktycznej, od 2006 r. mają rozdzielność majątkową małżeńską, a żona odmówiła przekazania informacji o swoich dochodach. Skarżący dobrowolnie przekazuje ok. 600-700 zł na utrzymanie dzieci. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA podkreślił, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy mimo rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący ponadto uzyskuje dochody z pracy dorywczej, jak również korzysta z pomocy brata (mieszkanie) i rodziców (utrzymanie). Według umowy wyłączającej wspólność majątkową małżeńską skarżący nabył na wyłączną własność samochód ciężarowy marki .... Skarżący złożył zażalenie (błędnie określone sprzeciwem) na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów postępowania lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, jakoby żona lub rodzice mieli partycypować w kosztach sądowych należnych w jego sprawie. Zdaniem skarżącego nie może on ponieść kosztów postępowania, tym bardziej że aktualnie spłaca swoje zaległości podatkowe wobec Skarbu Państwa. W jego ocenie postanowienie WSA pozbawia go możliwości obrony jego słusznych praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową oraz sytuację finansową jego żony. Skarżący nie przedstawił wymaganych dokumentów w komplecie, bowiem jak twierdził żona nie chciała udostępnić wymaganych informacji. Z pozostałych wyjaśnionych okoliczności WSA wywnioskował jednak, że skarżący nie dowiódł ponad wszelką wątpliwość, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na etapie skargi skarżący winien uiścić wpis w wysokości 500 zł, tymczasem uzyskuje dochody z prac dorywczych – ok. 950 zł i korzysta z pomocy rodziny. Na etapie zażalenia skarżący również nie wskazał na okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący, zasłaniając się jedynie formalnym charakterem swojego związku małżeńskiego, nadal przemilcza kwestię sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, w tym wobec Skarbu Państwa, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej wobec niego, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony, ale z drugiej strony nie zwalnia jej z odpowiedzialności za jego zaległości podatkowe. W świetle powyższych rozważań słusznie Sąd pierwszej instancji zmierzał do zbadania, czy rodzina skarżącego – w tym żona oraz rodzice, z którymi skarżący zamieszkuje – będzie w stanie udzielić skarżącemu pomocy finansowej w stopniu, jaki nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na całościową ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, jednak ujawnione aspekty sytuacji skarżącego pozwalają stwierdzić, że skarżący korzystając z pomocy rodziny – rodziców i brata – a ponadto samodzielnie uzyskując dochody, nie pozostaje w ubóstwie uzasadniającym przeniesienie ciężaru kosztów postępowania w jego sprawie na innych podatników. Tym samym należy stwierdzić, że nie jest słuszny pogląd skarżącego, jakoby rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy pozbawiało go możliwości obrony jego praw. Ponadto trzeba podkreślić, że z akt sprawy wynika, że skarżący przebywał zagranicą w celach zarobkowych. Co prawda nie ujawnił szczegółów tej sytuacji, w tym m.in. nie podał, jaki osiągnął dochód, jednak niewątpliwie już sama podróż i zakwaterowanie zagranicą wymagały posiadania środków finansowych. Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, iż skarżący spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zatem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. ----------------------- 3