VI SA/Wa 1933/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. Decyzją z [...] czerwca 2008 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1, ust. 1a, art. 20a ust. 1, ust. 2, art. 92 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm. dalej jako t.d.) oraz lp. 2.2. ust. 3 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] kwietnia 2008 r. o nałożeniu na H. S. (dalej jako skarżący) kary pieniężnej w wysokości 3000 zł, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy. Podczas kontroli autobusu marki M. o nr rej. [...] mającej miejsce [...] marca 2008 r. w K. na ul. T. stwierdzono wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu dotyczących ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków. Kontrolowanym pojazdem wykonywano transport drogowy osób w ramach linii regularnej K.-M. Pojazdem kierował H. S. Obserwację kontrolowanego pojazdu rozpoczęto około godz. [...] na ul. Ż. w K. i obserwowano go na odcinku od ul. Ż. do momentu zatrzymania na ul. K. W wyniku podjętych działań kontrolnych (obserwacja i rejestracja video) stwierdzono, iż kontrolowany kierowca jechał niezgodnie z przystankami określonymi w zezwoleniu i rozkładzie jazdy. Kierowca zatrzymał się na przystanku przy ul. Ż., gdzie zabrał jedną osobę i na przystanku na ul. T. (obecnie ul. K. - rejon przed skrzyżowaniem z ul. W.), które nie są wymienione w udzielonym skarżącemu zezwoleniu na wykonywanie przewozu regularnego osób oraz posiadanym rozkładzie jazdy. Tym samym stwierdzono, iż przewoźnik nie był uprawniony do korzystania z tych przystanków. Powyższe ustalenia stanowiły podstawę do nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3000 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zaprzeczył dokonanym przez organ ustaleniom, akcentując, że ITD prowadzi systematyczną nagonkę na jego osobę. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] czerwca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, że w dniu kontroli pojazdem wykonywano regularny krajowy transport drogowy osób w ramach linii regularnej na trasie K.-M., przewożąc grupę około 13 pasażerów. Pojazd oznakowany był tablicą kierunkową z nazwą miejscowości M. przez D., B. Do kontroli kierowca okazał zezwolenie Nr [...] na linię regularną K.- M., ważne do [...] maja 2008 r. oraz rozkład jazdy zatwierdzony przez Urząd Marszałkowski ważny do [...] maja 2008 r. Podczas obserwacji pojazdu stwierdzono, że kierowca jechał niezgodnie z przystankami określonymi w zezwoleniu i rozkładzie jazdy. W ocenie organu konsekwencją powyższego naruszenia jest treść Ip. 2.2 ust. 3 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, który karą pieniężną w wysokości 3000 zł sankcjonuje wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu dotyczących: ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków. Nadto organ podał, że dowodem w sprawie jest materiał filmowy, na którym zarejestrowano jak autobus zatrzymuje się na przystanku nieuwzględnionym w zezwoleniu i rozkładzie jazdy, gdzie wsiadło kilkoro pasażerów. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] kwietnia 2008 r., zarzucił przeprowadzenie kontroli drogowej niezgodnie z ustawą o transporcie drogowym. Wskazał, że został zatrzymany przez inspektora transportu drogowego, który wysiadł z zatrzymującego się przed nim nieoznakowanego cywilnego samochodu osobowego. Powtórzył argumentację zaprezentowaną w odwołaniu, wskazując nadto, że już przed kontrolą wystąpił o zmianę rozkładu jazdy, ale w wyniku opóźnienia w wydaniu decyzji, zmiana ta nastąpiła dopiero w maju 2008 r. Podkreślił również swoją trudną sytuację rodzinną. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutów skargi uznał, że skarżący w swojej argumentacji wypacza sens istnienia organów kontroli. Zdaniem organu skarżący myli postępowanie kontrolne z postępowaniem administracyjnym i niewytłumaczalnym jest jego żądanie, aby organy kontroli opierały się na dowodach zgromadzonych od momentu wszczęcia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) określa kiedy decyzje podlegają uchyleniu. Na wstępie rozważań zasadne jest odwołanie się do wyroku NSA z 27 maja 2008 r., II GSK 116/08, odnoszącego się do zbliżonego stanu faktycznego jak w rozpoznawanej sprawie. W orzeczeniu tym Sąd zaakcentował, że art. 69 ust. 1a t.d. i art. 71 t.d. pełnią niezmiernie istotną w demokratycznym państwie prawnym funkcję gwarancyjną, zezwalając na możliwość dokonania czynności kontrolnych tylko w ściśle określony przez obowiązujące prawo sposób, a nie dowolnie. Art. 71 t.d. reguluje warunki dokonywania zatrzymań pojazdu do kontroli przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego. Przewidziane w omawianym przepisie zatrzymanie jest czynnością otwierającą dokonywanie kontroli pojazdu, bez której nie mogłyby być zrealizowane zadania sprawdzające kontroli i zgromadzenie materiału dowodowego ilustrującego wyniki kontroli (w celu wydania w razie potrzeby w związku z nimi decyzji administracyjnej o nałożeniu kary pieniężnej). Legalność zatrzymania pojazdu musi być zatem oceniana przy rozpatrywaniu skargi na decyzje administracyjne wskazanego rodzaju. Z analizowanego przepisu wynika oznaczenie warunków dopuszczalności zatrzymań. Mogą one być dokonywane tylko w pobliżu oznakowanego pojazdu służbowego lub w miejscu oznakowanym znakiem drogowym uprzedzającym o kontroli. Wskazany przepis przewiduje też, jako zasadę, dokonywanie zatrzymań przez umundurowanych inspektorów. W zakresie obowiązku umundurowania inspektora Inspekcji Transportu Drogowego uwzględnić trzeba, że art. 69 ust. 1a pkt 2 t.d. zezwala inspektorom na dokonywanie czynności kontrolnych bez umundurowania podczas kontroli "przewozów regularnych, o ile nie wymaga to zatrzymywania pojazdów na drodze poza przystankami". Zważyć przy tym należy, iż termin "przystanek" na gruncie ustawy o transporcie drogowym ma ściśle określone techniczno-prawne znaczenie. W myśl bowiem art. 4 pkt 8a t.d. "przystanek" to miejsce przeznaczone do wsiadania lub wysiadania pasażerów na danej linii komunikacyjnej, oznaczone w sposób określony w przepisach ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, z informacją o rozkładzie jazdy, z uwzględnieniem godzin odjazdów środków transportowych przewoźnika drogowego uprawnionego do korzystania z tego miejsca. Od powyższej zasady można odstąpić przy wykonywaniu czynności kontrolnych podczas kontroli przewozów regularnych, ale nie wtedy, gdy wymaga to ("o ile nie wymaga") zatrzymania pojazdów na drodze poza przystankami (przy określonym też rozumieniu terminu "przystanek"). Jeśli zatem dokonywane mają być czynności związane nawet z kontrolą przewozów regularnych, to w razie potrzeby zatrzymania pojazdu na drodze poza przystankami odstępstwo od obowiązku umundurowania inspektora jest niemożliwe. W żadnym wypadku nie jest natomiast możliwe zatrzymanie pojazdu przez inspektorów, którzy nie znajdują się w pobliżu oznakowanego pojazdu służbowego lub miejscu oznakowanym znakiem drogowym uprzedzającym o kontroli, gdyż przepisy ustawy o transporcie drogowym w tym zakresie nie przewidują żadnych wyjątków. Powyższe oznacza, że zatrzymanie nie może być prawnie skuteczne, jeżeli brak którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 71 t.d. W rozpoznawanej sprawie inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego dokonali kontroli z naruszeniem powyższych zasad. W sprawie niesporne jest bowiem, że poruszając się nieoznakowanym pojazdem zatrzymali pojazd skarżącego, wykonujący przewozy regularne, do kontroli. W realiach niniejszej sprawy poczynione powyżej uwagi nie oznaczają, że nie było możliwe przeprowadzenie kontroli prawidłowości wykonywania przez skarżącego transportu regularnego, w sposób zgodny z zasadami określonymi w ustawie o transporcie drogowym. Kontrolę można było bowiem rozpocząć na przystanku ujętym w rozkładzie jazdy, na którym skarżący zatrzymałby się sam bez konieczności czynienia tego przez funkcjonariuszy inspekcji drogowej. W powołanym wcześniej orzeczeniu NSA zwrócił uwagę, że stwierdzenie naruszenia przez stronę wymogów obowiązujących przy wykonywaniu transportu drogowego, prowadzące do zastosowania sankcji w postaci kary pieniężnej, musi opierać się na wykazaniu tego naruszenia w sposób zgodny z prawem. W świetle art. 75 k.p.a. jako dowód można bowiem wprawdzie dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Sprzeczne z prawem pozyskiwanie materiału dowodowego przy rozstrzyganiu przez organy administracji publicznej, a za takie należy uznać zebranie materiału dowodowego w toku nieprawidłowo przeprowadzonej kontroli, wyklucza możliwość jego wykorzystania jako podstawy orzekania w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP). Nie może być zatem traktowane jako okoliczność, która nie wpływa na wynik sprawy. Zwrócił na to również uwagę NSA w wyroku z 12 czerwca 2008 r., II GSK 168/08 podkreślając, że sprzeczne z prawem przeprowadzenie kontroli nie może stanowić podstawy do wymiaru kary pieniężnej. Reasumując, w sprawie niniejszej doszło do sprzecznego z prawem pozyskania materiału dowodowego, który z tej przyczyny nie mógł stanowić podstawy do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, a dotyczących wyznaczonych przystanków, i naruszenie to miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe względy Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.