I OW 187/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J. G. o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Radą Gminy Przytoczna a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. G. o przejęcie na własność pojazdu marki [...] nr rejestracyjny [...] postanawia: oddalić wniosek. J. G. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Radą Gminy Przytoczna a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu w przedmiocie wskazania organu właściwego do orzeczenia o przejęciu na własność pojazdu marki [...] nr rej. [...]. W uzasadnieniu wniosku podał, iż jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą polegającą między innymi na transporcie i przechowywaniu pojazdów zatrzymanych w trybie art. 50a oraz 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 1997 r., Nr 105, poz. 908). Wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2005 r. powód otrzymał z Komisariatu Policji w S. dyspozycję usunięcia pojazdu marki [...] nr rej. [...] z drogi w kompleksie leśnym w miejscowości W., znajdującej się na terenie gminy Przytoczna. W treści dyspozycji nie wskazano, czy zlecenie usunięcia pojazdu nastąpiło na podstawie art. 130a czy też art. 50a ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 1997 r., Nr 98, poz. 602 ze zm.). Komisariat Policji w S. w piśmie z dnia [...] listopada 2005 r. poinformował gminę Przytoczna, iż zgodnie z art. 50a pkt 1 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym pojazd marki [...] nr rej. [...] po upływie 6-ciu miesięcy od dnia jego usunięcia przechodzi na własność gminy Przytoczna z mocy ustawy. Wnioskodawca wskazał, iż w dniu [...] listopada 2005 r. zwrócił się do gminy Przytoczna z prośbą o zajęcie stanowiska wobec upływu sześciomiesięcznego terminu do usunięcia pojazdu i faktu jego nieodebrania. Wójt gminy Przytoczna wystąpił do L. W. - osoby ujawnionej w dowodzie rejestracyjnym jako właściciel pojazdu z wezwaniem do odebrania pojazdu oraz poinformował Komisariat Policji w S., iż właściwym do zastosowania w sprawie jest art. 130a ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, a zatem organem właściwym do orzeczenia o przejęciu na własność pojazdu jest naczelnik właściwego urzędu skarbowego. Wobec powyższego Komendant Komisariatu Policji w S. poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu, iż usunięty przez wnioskodawcę pojazd przechodzi na własność urzędu skarbowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu w odpowiedzi na powyższe pismo wskazał, że jego zdaniem właściwym do orzeczenia o przejęciu pojazdu na własność jest Urząd Gminy w Przytocznej. W dalszej korespondencji, kierowanej do wnioskodawcy Wójt Gminy Przytoczna podtrzymał wcześniej zajęte stanowisko, iż orzeczenie o przejęciu na własność spornego pojazdu winien wydać nie organ gminy lecz organ, o którym mowa w art. 130a ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wnioskodawca pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. zwrócił się do Rady Gminy Przytoczna o podjęcie uchwały w przedmiocie przejęcia pojazdu marki [...], nr rej. [...] lub o wystąpienie do Naczelnego Sadu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. Jednakże Rada Gminy Przytoczna pismem z dnia [...] września 2008 r. poinformowała go, iż nie widzi podstaw do podjęcia stosownej uchwały w tej sprawie. W związku z powyższym, wnioskodawca pismem z dnia [...] września 2008 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu z wnioskiem o orzeczenie o przejęciu własności przedmiotowego pojazdu, przedkładając stanowisko Rady Gminy w Przytocznej. Równocześnie zasugerował, iż jeżeli nie znajduje on podstaw do wydania wnioskowanego orzeczenia, to winien wystąpić do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. Na wskazane wyżej pismo Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu nie zareagował. Ponadto, wnioskodawca wyjaśnił, iż usunął pojazd blisko [...] lata temu i w dalszym ciągu go przechowuje. Z tego tytułu ponosi określone koszty i nie wie w jaki sposób zadysponować mieniem bądź gminy Przytoczna bądź Skarbu Państwa. Wobec rażącej bierności organów zasadnym, jego zdaniem było wystąpienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego między Radą Gminy Przytoczna oraz Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu. Dodatkowo wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem sygn. akt II FW 2/06 w zbliżonym (aczkolwiek nie identycznym) stanie faktycznym w sporze kompetencyjnym między Radą Miasta Kostrzyn i Naczelnikiem Urzędu Skarbowego Łódź - Widzew wskazał organ reprezentujący Skarb Państwa jako właściwy do orzeczenia o przejęciu pojazdu na własność. Rada Gminy Przytoczna w odpowiedzi na wniosek wniosła o jego odrzucenie, ewentualnie o jego oddalenie bądź rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego poprzez wskazanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu jako organu właściwego do orzeczenia w sprawie przejęcia na własność pojazdu marki [...], nr rej. [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu Rada Gminy, reprezentowana przez pełnomocnika, wskazała, że sprawa nie jest sprawą administracyjną, bowiem nie było jakichkolwiek podstaw faktycznych do usunięcia pojazdu, nie tylko w trybie art. 50a ustawy Prawo o ruchu drogowym, ale także w trybie art. 130a tej ustawy. Zdaniem organu J. G. wykonał zlecenie Policji, która nie działała w ramach ustawowego upoważniania i z tego tytułu przysługują mu, ale na gruncie prawa cywilnego, określone roszczenia. Właścicielem pojazdu jest L. W., któremu z kolei przysługują, również na gruncie prawa cywilnego, określone roszczenia w stosunku do J. G. - o wydanie - oraz w stosunku do Policji - o zapłatę. W tym stanie rzeczy, na podstawie odpowiednio zastosowanego art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 i 64 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek powinien być odrzucony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OW 79/05). Ponadto, Rada Gminy stwierdziło, iż stroną postępowania o stwierdzenie przejścia na własność pojazdu usuniętego z drogi publicznej w trybie art. 50a lub 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym może być właściciel pojazdu, a nie jego przechowawca, zatem wniosek złożony przez osobę, która nie posiada przymiotu strony powinien zostać oddalony. Kolejną przesłanką do oddalenia wniosku jest, zdaniem Rady Gminy Przytoczna, brak formalnego postanowienia o stwierdzeniu swojej niewłaściwości przez organy i przekazaniu sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II OW 30/07) . Przeszkodą do rozstrzygnięcia wniosku jest także brak tożsamości materialno-prawnej. Naczelnik Urzędu Skarbowego mógłby rozstrzygać sprawę wyłącznie w oparciu o art. 130a, a Rada Gminy w oparciu o art. 50a ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Niezależnie od powyższego Rada Gminy podtrzymała swoje stanowisko, iż w niniejszej sprawie jedynie art. 130 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, może stanowić ewentualną podstawę prawną do usuwania pojazdów (w tym porzuconych) pozostawionych poza drogami publicznym w celu usunięcia zagrożenia dla bezpieczeństwa uczestników ruchu odbywającego się poza tymi drogami. Praktycznie wszystkie przypadki usuwania pojazdów w trybie tego przepisu można uznać za podejmowane w celu usunięcia zagrożenia dla uczestników ruchu drogowego obywającego się na drogach publicznych jak i poza nimi. Tym samym nawet jeżeli uznać, iż w sprawie będą miały zastosowanie przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym, to będzie to art. 130a ustawy w zw. z art. 1 ust. 2 i w konsekwencji właściwym organem będzie nie Rada Gminy, a Naczelnik Urzędu Skarbowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu w odpowiedzi na wniosek wniósł o jego oddalenie, ewentualnie o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Radą Gminy Przytoczna poprzez wskazanie tej Rady jako organu właściwego do przeprowadzenia postępowania w sprawie przejścia prawa własności samochodu osobowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] na rzecz Gminy Przytoczna oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu wskazał, iż wniosek został zgłoszony przez nieuprawniony podmiot, bowiem zgodnie z treścią art. 22 § 3 kpa z wnioskiem o rozpatrzenie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić strona lub organy administracji wskazane w tymże przepisie bądź Prokurator Generalny albo Rzecznik Praw Obywatelskich. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca nie jest żadnym z tych podmiotów, a zatem jego wniosek winien podlegać oddaleniu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2004 r. OW 19/04, LEX 158957). Ponadto, powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. akt OW 26/05 (publ. LEX 191972), podał, iż zgodnie z treścią art. 65 kpa jeśli organ administracji publicznej, do którego wniesiono podanie jest niewłaściwy w sprawie, winien niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu. Następuje to w formie postanowienia. Jeśli takie postanowienie nie zostało wydane, co ma miejsce również w niniejszej sprawie, to nie można przyjąć, że organ ten uznał się za niewłaściwy do rozpatrzenia wniosku. Można jedynie mówić o bezczynności organu. W niniejszej sprawie żaden z organów nie wydał postanowienia w trybie art. 65 kpa, zatem spór nie istnieje, co powoduje konieczność oddalenia wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., IIOW 30/07, LEX 36). Jednocześnie, w ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu, żaden z organów administracji nie dopuścił się bezczynności, albowiem przedmiotowy pojazd nie został usunięty z drogi publicznej, co wyklucza możliwość zastosowania procedury zarówno z art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym jak i z art. 130a tej ustawy, a tym samym żaden z organów administracji publicznej nie może zostać wskazany do jej załatwienia. Na wypadek nieuwzględnienia powyższej argumentacji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu wskazał, iż w jego ocenie merytoryczna przesłanka usunięcia pojazdu wynika z art. 50 a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przyczyną pozostawienia przedmiotowego pojazdu w kompleksie leśnym Wierzbno było bowiem - jak to wynika z dokumentów Policji - porzucenie uszkodzonego pojazdu po kolizji drogowej. Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu spełniona została przesłanka z art. 50a ustawy Prawo o ruchu drogowym mówiąca o pozostawieniu pojazdu, którego stan wskazuje na to, że nie jest używany. Niewątpliwie stan pojazdu, będącego po widocznej kolizji drogowej z uszkodzonym tyłem, a także fakt, że właściciel pozostawił go w lesie i nie zareagował na informację przekazaną przez Policję oraz wezwanie gminy z dnia [...] listopada 2005r. do odebrania pojazdu, wskazuje na zamiar właściciela pozostawienia (porzucenia) nie używanego przez niego pojazdu. W tej sytuacji, organem właściwym do przeprowadzenia postępowania w sprawie przejścia prawa własności samochodu osobowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] na rzecz Gminy Przytoczna jest jej Wójt. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem legalności, a więc zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 powołanej ustawy rozstrzyganie powyższych sporów należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z istoty sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego wynika, że musi on mieć miejsce pomiędzy co najmniej dwoma organami, które odmawiają załatwienia danej sprawy bądź uważają, że są właściwe jednocześnie do załatwienia tej sprawy. Postępowanie w sprawach sporów kompetencyjnych wszczynane jest na żądanie uprawnionego podmiotu. Zgodnie natomiast z art. 22 § 3 pkt 1 i 2 kpa, z wnioskiem o rozstrzyganie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić strona oraz organ jednostki samorządu terytorialnego lub inny organ administracji publicznej, pozostające w sporze. W przedmiotowej sprawie natomiast z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu wystąpił J. G., który nie posiada legitymacji prawnej do złożenia takiego wniosku, nie jest on bowiem stroną postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 28 kpa, w sprawie przejęcia pojazdu w trybie ustawy Prawo o ruchu drogowym. W myśl tego przepisu stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przy czym pod pojęciem "interes prawny" należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialno - prawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. W orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. W postępowaniu administracyjnym statusu strony nie może zatem uzyskać podmiot, który ma wyłącznie interes faktyczny w rozstrzygnięciu danej sprawy, niepoparty żadnymi przepisami prawa, mogącymi stanowić podstawę skierowania żądania w zakresie podjęcia przez organ administracji stosownych czynności w konkretnej sprawie. Podkreślić należy, iż o tym, czy jest się stroną danego postępowania, nie decyduje sama wola czy subiektywne przekonanie danej osoby lub organu, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Zatem w sprawie przejęcia pojazdu przymiot strony postępowania przysługuje wyłącznie właścicielowi pojazdu. Na powyższe wskazuje określony w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 191, poz. 1377), tryb postępowania w zakresie przejęcia pojazdu. W myśl § 8 powołanego przepisu, niezależnie od tego, czy pojazd ma być przejęty na rzecz Skarbu Państwa, w tym wypadku orzeka o tym właściwy miejscowo urząd skarbowy, czy też pojazd ma być przejęty na własność gminy, wówczas orzeka o tym rada gminy, przed wydaniem orzeczenia należy powiadomić właściciela pojazdu o wszczęciu postępowania w tym przedmiocie. Tym samym, mając na względzie treść art. 28 kpa, uznać należy, iż jedynie właściciel pojazdu posiada status strony takiego postępowania. Natomiast J. G., jako właściciel parkingu na którym jest przechowywany w/w pojazd, posiada jedynie interes faktyczny w sprawie, gdyż orzeczenie o przejęciu pojazdu umożliwi mu uzyskanie wynagrodzenia z tytułu jego przechowywania, co nie stanowi postawy do uznania go za stronę tego postępowania. Skoro zatem J. G. nie przysługuje przymiot strony postępowania, którego przedmiotem jest przejęcie pojazdu, to nie był on również uprawniony do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w niniejszej sprawie. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której zarówno Rada Gminy Przytoczna, jak i Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu uznali, iż nie są właściwi do jej rozpoznania. Tym samy organy te powinny zastosować się do treści art. 65 § 1 kpa. zgodnie z którym jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienie, na które służy zażalenie. Dopiero bowiem ostateczne postanowienie o przekazaniu sprawy według właściwości otwiera organowi, któremu sprawa została przekazana, drogę do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.