I SA/Rz 787/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Barbara Stukan-Pytlowany /spr./ Protokolant sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 24 marca 2009r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 787/08 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...].09.2004 roku o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku K. Z. z dnia [...] czerwca 2004 roku odmówił umorzenia należności wobec ZUS na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powołując w podstawie prawnej m.in. art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887ze zm. dalej u.s.u.s.). W treści uzasadnienia decyzji wskazał, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzą okoliczności umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...].11.2004 o nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podając jako uzasadnienie brak podstaw do umorzenia zaległości. Wyrokiem z dnia 27.04.2005r. o sygn. akt III SA/Wa 239/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].11.2004r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 1 Kpa bowiem właściwym na podstawie art. 17 Kpa w zw. z art. 66 ust. 2 u.s.u.s. organem do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek i wydania w tym przedmiocie decyzji w II instancji jest Minister Polityki Społecznej, jako organ sprawujący nadzór nad zgodnością działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z obowiązującymi przepisami prawa. Z uwagi na fakt, iż 24.08.2005r., zmianie uległa treść przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia 16 października 2006r., przekazał wniosek K. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu. Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia [...].02.2007r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek z dnia [...].09.2004r. w zakresie okresu i wysokości zaległości z tytułu nieopłaconych składek, a następnie decyzją z dnia [...].05.2007r. stwierdził nieważność swojej decyzji z dnia [...].02.2007r. z uwagi na wydanie jej z naruszeniem prawa tj. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Rozpatrując ponownie sprawę wszczętą wnioskiem K. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...].07.2007r. o nr [...] w pkt I uchylił decyzję z dnia [...].09.2004r. w części dotyczącej kwoty składek określonych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i orzekł w tym zakresie, zaś w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, podając jako uzasadnienie brak podstaw do umorzenia zaległości z uwagi na to, że skarżący osiąga wynagrodzenie z tytułu pracy a schorzenie jego córki nie wymaga sprawowania opieki pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13.03.2008r. sygn. akt V SA/Wa 2636/07, uchylił powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...].07.2007r. stwierdzając w uzasadnieniu, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wyczerpująco stanu faktycznego i niewłaściwie zinterpretował zgromadzony materiał dowodowy czym naruszył przepisy art. 7, 8 i 77 § 1 K.p.a. w stopniu który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z powyższym wyrokiem, Prezes ZUS ponownie rozpatrzył wniosek K. Z. i decyzją z dnia [...].09.2008r. Nr [...] uchylił decyzję z dnia [...].09.2004r. w części dotyczącej kwoty składek określonych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych świadczeń pracowniczych i orzekł w tym zakresie, zaś w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. W dalszej części uzasadnienia decyzji Prezes ZUS stwierdził, że K. Z. aktualnie jest zatrudniony przez PPUP Poczta Polska w charakterze listonosza na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu pobrał wynagrodzenie za 06.2008r. w kwocie : 1.101,52 zł netto, za 07.2008r. w kwocie : 1.811,93 zł brutto. Małżonka dłużnika H. Z. pracuje w Regionalnym Ośrodku Polityki Społecznej jako inspektor i pobiera wynagrodzenie 2.7.12,00 zł brutto. Na utrzymaniu małżonków pozostaje czwórka dzieci w wieku 19, 17, 14, 14 lat. K. Z. pobiera zasiłek rodzinny, który wg oświadczenia od 09.2008r. na 3 dzieci będzie wynosił ok. 400 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem dłużnik nie posiada oprócz wobec ZUS żadnych zobowiązań. Zobowiązany nie korzystał z pomocy społecznej. Do postępowania została dołączona dokumentacja medyczna z poradni ortopedycznej oraz oświadczenie dłużnika, w którym podaje, iż jego choroba (przepuklina międzykręgowa; ucisk osterofitu na rdzeń kręgowy) znacznie ogranicza sprawność. Leczący go lekarz dopuścił dłużnika do pracy tylko jako listonosz i uprzedził o możliwości dalszego pogarszania się stanu zdrowia i o groźbie stałego kalectwa. Ponadto zobowiązany przedstawił do postępowania zaświadczenie lekarskie informujące o leczeniu ortodontycznym córki oraz oświadczył, że leczenie to kosztuje ok. 300zł miesięcznie. Dłużnik oświadczył w toku postępowania, iż z powodu braku płynności finansowej posiada nie zapłacone rachunki za gaz, energię elektryczną i wodę (dołączył je do akt sprawy). Z danych w nich zawartych wynika, że termin płatności gaz minął z dniem 12.08.2008r., a za wodę mija dopiero z dniem 14.08.2008r. Stąd zdaniem organu trudno jednoznacznie uznać je jako dowody w sprawie posiadanych trudności finansowych. Jedynie faktura za energię elektryczną wskazuje na trudności finansowe w regulowaniu bieżących zobowiązań gdyż termin jej zapłaty minął z dniem 07.07.2008r.K. Z. w 2007r. osiągnął dochód w kwocie : 19.860,39 zł. Dłużnik jest właścicielem samochodu osobowego Opel Vectra rok produkcji 1989. Ponadto posiada dom w Matysówce i jest właścicielem wraz z żoną działek o powierzchni łącznej 56 arów. Reasumując Prezes ZUS stwierdził, że sytuacja rodzinna, finansowa i zdrowotna nie kwalifikuje zobowiązanego do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., bowiem skarżący obecnie osiąga wynagrodzenie z tytułu pracy, a leczenie ortodontyczne jego córki nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości, bowiem takie schorzenie nie wymaga sprawowania opieki pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Także dokumentacja medyczna z poradni ortodontycznej oraz oświadczenie zobowiązanego o grożącym mu kalectwie nie stanowi podstawy do umorzenia należności, bowiem zobowiązany sam w oświadczeniu stwierdził, że lekarz dopuścił go do wykonywania pracy więc nie cierpi on na chorobę uniemożliwiającą zarobkowanie. Ponadto zadłużenie nie zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym więc nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Prezes ZUS wyjaśnił także uznaniowy charakter decyzji w sprawie umarzania zaległych składek ubezpieczeniowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, K. Z. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z dnia [...].09.2008r. Zarzucił, że postępowanie przeprowadzone przez ZUS było poraz kolejny nierzetelne i miało charakter tendencyjny. Podniósł, że organ skupił się na badaniu czy skarżący opłaca rachunki bieżące a nie zbadał miesięcznych wydatków skarżącego przeznaczonych na utrzymanie domu i rodziny, nie przeanalizował sytuacji skarżącego jaka będzie gdy zacznie spłacać zadłużenie, czy pozwoli mu to utrzymać rodzinę. W jego ocenie zebrany materiał dowodowy jest źle zinterpretowany i nie uwzględnia kosztów leczenia jego córki. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Na wstępie podkreślić należy, że zaskarżona decyzja z dnia [...].09.2008r. została wydana przez Prezesa ZUS w wyniku ponownego rozpatrzenia po raz trzeci wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...].07.2007r. poprzedzająca wydanie zaskarżonej decyzji została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13.03.2008r. o sygn. akt V SA/Wa 2636/07. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu orzekającego poprzednio wprawdzie organ w uzasadnieniu decyzji, opisał sytuację rodzinną skarżącego, ustalił dochód jego gospodarstwa domowego ale pominął znaczące okoliczności podnoszone przez skarżącego a dotyczące sytuacji zdrowotnej jego rodziny, co spowodowało niewłaściwe zinterpretowanie zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd podniósł dalej, że organ odwoławczy nie ustalił wysokości miesięcznych dochodów skarżącego w zestawieniu z wydatkami związanymi z normalnym w warunkach skarżącego funkcjonowaniem rodziny, czy wydatkami związanymi z leczeniem ortodontycznym jego córki. Powołując się na powyższe okoliczności Sąd poprzednio orzekający przyjął, że organ nie wyjaśnił sprawy w sposób wymagany przez przepisy art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a. Sąd ten wskazał organowi by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, bez pominięcia oceny możliwości zarobkowych skarżącego przy braku rzeczowego majątku, rozważył, czy zachodzą możliwości umorzenia zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia MGPiPS z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie z dnia 31.07.2003r.). Zważyć należy, iż na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji publicznej. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uznał, iż skarga jest zasadna. Wykonując wskazania wspomnianego wyżej wyroku Prezes ZUS obowiązany był w celu wyjaśnienia stanu faktycznego ustalić wysokość miesięcznych dochodów skarżącego w zestawieniu z wydatkami na utrzymanie całej rodziny, w tym wydatkami na leczenie ortodontyczne córki skarżącego. Dopiero po ustaleniu wyczerpująco stanu faktycznego organ mógł dokonać oceny czy zachodzą przesłanki ustawowe czy przesłanki z rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. do zastosowania ulgi. Obowiązek ten nie został jednakże wykonany. Organ orzekający zgromadził szereg dowodów obrazujących stan rodzinny, zdrowotny, dochodowy i majątkowy skarżącego oraz obrazujący stan wydatków jednakże nie skonfrontował nawet dochodów skarżącego i wydatków koniecznych na utrzymanie skarżącego i jego 6-cio osobowej rodziny jak i wydatków na leczenie skarżącego i jego córki z wysokością zaległości. Nie ocenił też sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście możliwości spłaty zaległości wobec ZUS. Obecnie oceniana decyzja Prezesa ZUS z dnia [...].09.2008r. ogranicza się jedynie w uzasadnieniu do wzmianki o uchyleniu wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 13.03.2008r. poprzedniej decyzji w tej sprawie z dnia [...].07.2007r. a pomija kwestie poruszone w tym wyroku. Obecnie oceniana decyzja Prezesa ZUS z dnia [...].09.2008r. powtarza de facto argumenty decyzji z dnia [...].07.2007r., iż sytuacja rodzinna, finansowa i zdrowotna nie kwalifikuje skarżącego do umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., gdyż skarżący osiąga wynagrodzenie ze stosunku pracy co pozwala na uznanie, że opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby dłużnika i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy w tym miejscu zauważyć, że stwierdzenie powyższe, pomijając nawet jego nieostrość jest nieuprawnione w sytuacji gdy organ, co już Sąd wyżej stwierdził, nie skonfrontował dochodów i wydatków skarżącego i jego rodziny z wysokością zaległości. Sąd zauważa też, iż organ w zaskarżonej decyzji jak i poprzedniej uchylonej decyzji odnosząc się do stanu zdrowia córki skarżącego skoncentrował się na przesłance z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. uznając, iż leczenie ortodontyczne córki skarżącego nie stanowi podstawy do umorzenia, bowiem schorzenie nie wymaga sprawowania opieki pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu. Nie dokonał jednak ustaleń faktycznych czy i w jakim zakresie okoliczność powyższa obciąża budżet rodziny skarżącego tj. nie rozważył tej okoliczności w zakresie spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ nie zastosował się do art. 153 p.p.s.a. wskutek czego ponownie wbrew artykułowi 7, 8 i 77 K.p.a. nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzył we wszechstronny sposób zgromadzonego materiału dowodowego. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS powinien kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie poprzestając na wymienieniu występującego w aktach sprawy materiału dowodowego, przeprowadzić w uzasadnieniu decyzji jego rzetelną analizę zwłaszcza w oparciu o przesłanki umorzenia ujęte w przepisach rozporządzenia z 31.07.2003r. Uzasadnienie decyzji organu w tej części winno wskazywać na szczególnie wnikliwe wyjaśnienie przez organ w toku postępowania dowodowego aktualnej sytuacji majątkowej strony, jej zdolności płatniczych (dochodów i niezbędnych wydatków), a w konsekwencji ustalenie, czy zapłata zaległych należności rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącego i jego rodziny. Dopiero takie ustalenia są przydatne w sytuacji rozważania przesłanek wynikających z zastosowania wskazanych przepisów prawa materialnego. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno zaś być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Z powyższych względów należało na postawie art. 145 § 1, pkt 1c p.p.s.a. zaskarżoną decyzję uchylić, a na podstawie art. 152 p.p.s.a. wstrzymać wykonanie uchylonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.