II FZ 206/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 118/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 26 listopada 2008 r., nr (...) w przedmiocie oddalenia skargi z uwagi na uchybienie terminu postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 118/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), odmówił R. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W motywach orzeczenia Sąd I instancji podniósł, iż wnioskodawca pomimo wystosowania do niego dwóch wezwań do przedłożenia dokumentów i wyznaczenia terminów zgodnych z jego wnioskiem (14 dni), nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia dokumentów (w trybie art.255 p.p.s.a.), które umożliwiłyby ocenę sytuacji strony. Skarżący wskazał we wniosku i załączonych dokumentach, że uzyskuje stały dochód miesięczny z tytułu wykonywanej pracy (około 1.304,50 zł), posiada mieszkanie o pow. 60 m-, ponosi koszty utrzymania bezrobotnej córki (pokrywa te koszty w 70 %), przedstawił fakturę VAT za usługi telekomunikacyjne wystawioną w styczniu 2009 r. na kwotę 119, 30 zł oraz kopię rachunku z tytułu opłaty czynszowej za styczeń 2009 r. w kwocie 263 zł. Ponadto nie przedstawił dochodów małżonki - wskazując - iż pozostaje z nią w nieformalnej separacji. W zażaleniu skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przywrócenie terminu do rozpatrzenia sprawy. Skarżący wywodził, że pracując jako kierowca i przedstawiciel handlowy od godz. 6.30 - 20.30 nie jest w stanie zgromadzić dokumentów, o które wzywał Sąd. Nadto podkreślił, że dużo większym zaufaniem powinny się cieszyć oświadczenia strony złożone w toku postępowania, niż określone dokumenty. Wskazał także, że jego sytuacja finansowa i rodzinna nadal się nie zmieniła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył i orzekł, co następuje: Zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Treść przepisu art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni podzielić rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i argumentację przytoczoną na jego poparcie sprowadzającą się do twierdzenia, iż skarżący nie udokumentował w pełni swojej sytuacji materialnej i rodzinnej, a co za tym idzie nie udowodnił wystąpienia przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślić należy, że Sąd decydujący o przyznaniu bądź odmowie prawa pomocy, zanim podejmie jakiekolwiek rozstrzygnięcie, powinien zbadać nie tylko sytuację finansową osoby ubiegającej się o pomoc, ale również jej sytuację rodzinną. Dlatego też Sąd zdecydował się, nie mając na ten temat wystarczających danych w złożonym wniosku, wezwać skarżącego do przesłania dokumentów lub podania informacji o aktualnej jego kondycji finansowej oraz zaprezentowania sytuacji rodzinnej. O takiej możliwości przesądza art. 255 p.p.s.a, w którym przewidziano nałożony na stronę skarżącą obowiązek udzielenia, na wezwanie Sądu, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów, stanu rodzinnego. Skarżący nie wywiązał się z opisanego w art. 255 p.p.s.a. obowiązku nałożonego zresztą przez Sąd dwukrotnie. Wyjaśnienia skarżącego zawarte we wniosku na formularzu PPF, a także w zażaleniu, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, świadczą bowiem o tym, że skarżący prowadzi swoje sprawy w sposób niestaranny i nierzetelny. Strona nie może tłumaczyć się, że pracuje w godzinach od 6.30 - 20.30. i w związku z tym nie ma dostępu do odpowiednich urzędów i uzyskania potrzebnych kopii dokumentów. Ponadto niewiarygodne są twierdzenia skarżącego odnośnie niemożliwości przedstawienia zeznań podatkowych za 2007-2008 r. Po pierwsze jeżeli strona zagubiła zeznanie podatkowe za 2007 r. to zapewne nie spowodowałoby trudności wystąpienie do Urzędu Skarbowego o jego kopię. Natomiast powoływanie się z kolei, że za 2008 r. skarżący jeszcze nie złożył deklaracji świadczy raczej o braku chęci do zapoznania Sądu z zarobkami własnymi i żony. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji termin do złożenia zeznań za 2008 r. ubiegał 30 kwietnia a pismo o braku możliwości przedstawienia deklaracji skarżący wystosował 24 kwietnia 2009 r. Dalej należy zwrócić uwagę, że strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w kolejnych pismach skierowanych do Sądu wskazuje, że pomaga bezrobotnej córce oraz jej rodzinie, pokrywając 70 % kosztów utrzymania córki. Jednak i na tą okoliczność skarżący nie przedstawił stosownych zaświadczeń, rachunków, czy też zestawienia wydatków córki, które pokrywa. Załączył jedynie decyzje z Miejskiego Urzędu Pracy w O. orzekające o uznaniu za osoby bezrobotne córkę skarżącego i jej męża. Należy również wskazać, że Sąd I instancji miał prawo do dokonania analizy sytuacji finansowej skarżącego w oparciu również o dochody osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący pozostaje w separacji faktycznej ze swoją małżonką, gdyż separacja faktyczna nie znosi obowiązku alimentacyjnego. Tym samym, małżonkowie, w świetle przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - wskazywanego również przez Sąd pierwszej instancji - obowiązani są m.in. do wzajemnej pomocy. Sąd I instancji miał zatem prawo oczekiwać od strony, że ta udzieli informacji również o dochodach uzyskiwanych przez jego żonę. W tym kontekście, oświadczenia skarżącego Sąd I instancji miał również prawo uznać za niepełne i budzące wątpliwości. W świetle zaprezentowanych poglądów stwierdzić należy, że działania Sądu I instancji w niniejszej sprawie były prawidłowe, a wydane orzeczenie pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa dotyczącymi przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dodatkowo już tylko podnieść należy, że w tym postępowaniu nie może zostać urzeczywistniony wniosek o przywrócenie terminu do rozpatrzenia sprawy w postępowaniu egzekucyjnym. Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.