II SA/Bd 53/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2009r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od sum uposażeń wypłaconych po przywróceniu do służby 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. z dnia [...]maja 2008r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] na rzecz skarżącego kwotę 2417 (dwa tysiące czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (w skrócie: Dowódca POW) utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (w skrócie: Szefa WSzW) w B. z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...], którą Szef WSzW odmówił skarżącemu K. J wypłacenia: należności finansowych za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia [...] września 2006 r., skapitalizowanych odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. w kwocie [...] zł. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. (nr [...]) Dowódca POW wypowiedział skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego skarżący został zwolniony ze służby w dniu [...] stycznia 2003 r. (por. uzasadnienie zaskarżonej decyzji). W związku ze zwolnieniem skarżącemu wypłacone zostały należności w postaci odprawy, odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia oraz ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. W dniu [...] lipca marca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją Nr [...]. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r. (k. 2 akt administracyjnych). W następstwie tej decyzji oraz rozkazu personalnego Dowódcy POW nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w Ł. rozkazem dziennym z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] nakazał zaliczyć skarżącego z tymże dniem do stanu ewidencyjnego Komendy oraz "wszelkiego rodzaju zaopatrzenia". Rozkazem Nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego, stwierdzając jednocześnie, że zwolnienie ze służby nastąpi z dniem [...] stycznia 2007 r. (k. 13 akt administracyjnych). Z kolei rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Szef Sztabu Generalnego WP przeniósł skarżącego, do dnia zwolnienia, do dyspozycji Szefa Sztabu Wojskowego w B., z jednoczesnym pozostawieniem skarżącego na zaopatrzeniu w dotychczasowej jednostce wojskowej (k. 14 akt administracyjnych). Rozkazem dziennym z dnia [...] stycznia 2007 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej, nakazując skreślić go ze stanu ewidencyjnego z dniem [...] stycznia 2007 r. (k. 16 akt administracyjnych). Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r., nazwanym "Przedsądowe wezwanie do zapłaty" (k. 18 akt administracyjnych) skarżący zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B o wypłatę: kwoty [...] zł tytułem niewypłaconej (z powodu bezprawnego potrącenia) części należności finansowych dla skarżącego za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r., kwoty [...] zł tytułem skapitalizowanych odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. Skarżący podniósł, że wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego w okresie od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. pozostawał żołnierzem zawodowym. W konsekwencji za okres przysługują mu się wszelkie świadczenia należne żołnierzowi zawodowemu. Świadczenia te zostały skarżącemu wypłacone przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w B. jedynie częściowo tj. z potrąceniem świadczeń wypłaconych przy zwolnieniu w roku 2003. Takie potrącenie nie ma jednak podstawy prawnej. Żądanie odsetek od należności za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. ma natomiast oparcie w art. 75 ust. 3 w związku z art. 72 i art. 73 oraz art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892; zwanej dalej "ustawą pragmatyczną"). W odpowiedzi na ww. pismo, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. odmówił wypłacenia żądanych kwot. Organ pierwszej instancji wskazał, że skutkiem uznania, iż stosunek służbowy nie został przerwany w roku 2003 wypłacone wówczas świadczenia okazały się świadczeniami nienależnymi i jako takie, na podstawie art. 410 k.c., zostały potrącone. Natomiast roszczenie o wypłatę należnych odsetek od należności za okres pozostawania poza służbą stało się wymagalne nie wcześniej niż z dniem ostateczności decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lipca 2007 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW z 2002 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Obowiązek wypłaty należności powstał po przywróceniu skarżącego do służby i przystąpieniu przez niego do wykonywania obowiązków służbowych. Wypłata taka mogła nastąpić - i nastąpiła - po doręczeniu rozkazu dziennego Komendanta WKU w Łomży z dnia [...] sierpnia 2006 r. płatnikowi uposażenia - Szefowi WSzW w B. Wypłaty dokonano w dniu [...] września 2006 r. Zwłoka w wypłacie należności dotyczyła zatem jedynie okresu od [...] sierpnia 2006 r. do [...] września 2006 r., za który to okres skarżącemu wypłacono należne odsetki. Odwołując się skarżący podniósł, że w przedmiocie przyznania uposażenia żołnierzowi zawodowemu czy też należnych odsetek nie wydaje się decyzji administracyjnych; nie wydaje się także decyzji administracyjnych w przedmiocie wypłaty tych świadczeń. Wypłata należności finansowych z tytułu stosunku służbowego żołnierza zawodowego jest czynnością materialno - techniczną, podejmowaną przez właściwy organ. Skarżący podkreślił, że nie wnosił o wydanie decyzji administracyjnej, a jedynie zapowiedział, iż zamierza zgłosić do sądu cywilnego żądanie w zakresie potrąconych należności oraz odsetek ustawowych. Zdaniem skarżącego sprawa o wypłatę odsetek jest sprawą cywilną rozpatrywaną przez sądy powszechne. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] Dowódca POW utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/07) organ odwoławczy stwierdził, iż roszczenia żołnierzy zawodowych o wypłatę odsetek ustawowych na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693; z późn. zm.), a od [...] lipca 2004 r. na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem organu nie można przyjąć fikcji, iż w okresie skutecznego acz niezgodnego z prawem zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej (tj. w okresie od 1 lutego 2003 r. do uprawomocnienia się decyzji Dowódcy Wojsko Lądowych z dnia [...] lipca 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r.) pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał on co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia [...] lutego 2003 r. Obowiązek wypłaty miesięcznego wynagrodzenia powstał dopiero po przywróceniu skarżącego do służby i po przystąpieniu przez niego do wykonywania obowiązków służbowych. Wobec tego organ odwoławczy podzielił stanowisko Szefa WSzW, iż skarżącemu należą się odsetki wyłącznie za okres od [...] sierpnia 2006 r. do [...] września 2006 r. - które to odsetki zostały skarżącemu wypłacone. W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: art. 75 ust. 3 i art. 81 ust. 3 ustawy pragmatycznej oraz art. 156 k.p.a. i przepisów rozporządzeń wykonawczych do ustawy pragmatycznej, regulujących kwestię wypłaty poszczególnych składników uposażenia, polegające na przyjęciu że odsetki ustawowe stały się wymagalne dopiero od [...] sierpnia 2006 r.; art. 72 ust. 1 w związku z art. 74, art. 81 ust. 1, art. 83 ust. 1, art. 87 ust. 1,2 i 3, art. 95 pkt 2 i art. 120 ustawy pragmatycznej poprzez uznanie możliwości zaliczenia świadczeń pobranych po zwolnieniu w roku 2003 na poczet świadczeń należnych za okres od [...] lutego 2003 do [...] sierpnia 2006 r.; art. 77 ustawy pragmatycznej poprzez potraktowanie świadczeń wypłaconych w roku 2003 jako świadczeń nienależnych; art. 103 ustawy pragmatycznej w związku z art. 87 Kodeksu Pracy poprzez przekroczenie wskazanych przez te przepisy granic dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji z naruszeniem właściwości, art. 6 i art. 156 w związku z art. 138 k.p.a. poprzez brak oparcia działań organów na obowiązujących przepisach prawnych, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniu następstw prawnych; art. 7 i 77 k.p.a. w związku z art. 138 k.p.a. poprzez brak wystarczającego zbadania sprawy oraz brak dążenia do załatwienie sprawy w sposób praworządny i uwzględniający słuszny interes skarżącego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż organem właściwym do rozstrzygania sprawy należnych świadczeń w pierwszej instancji jest dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę tj. w przedmiotowej sprawie - Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. a nie Wojewódzki Sztab Wojskowy, który jest tylko płatnikiem świadczenia. Niezależnie od tego zarzutu skarżący podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w odwołaniu, iż rozstrzyganie w kwestii uposażenia żołnierza zawodowego, w tym o odsetkach, nie może być rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej, zwłaszcza wobec braku wyraźnego przepisu ustawy pragmatycznej, pozwalającej na wydanie decyzji w tej kwestii. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko jak też stanowisko organu pierwszej instancji co do możliwości potrącenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Biorąc pod uwagę, iż uznanie braku właściwości sądu administracyjnego skutkowałoby odrzuceniem skargi, w pierwszej kolejności należy odnieść się do twierdzeń skarżącego, iż sprawa związana z jego uposażeniem nie mogła być rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnych. Sąd w niniejszym składzie akceptuje pogląd wyrażony m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/0; opubl. w OSNC z 2008 r. Nr 12, poz. 134 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 319995), że należne funkcjonariuszowi służb mundurowych (w tym żołnierzowi zawodowemu) uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w stosunku służbowym (publicznoprawnym), ale przez to nie traci charakteru wierzytelności pieniężnej. Ten sam charakter mają odsetki od nieterminowo wypłaconego uposażenia. Fakt, iż sprawa należnych żołnierzowi świadczeń (w tym zaległych uposażeń i odsetek z tego zwłoki w wypłacie uposażeń) jest sprawą cywilną nie oznacza braku możliwości rozstrzygnięcia przez ustawodawcę, iż pomimo cywilnoprawnego charakteru sprawy rozstrzyganie w tym przedmiocie zostaje powierzone innym organom niż sądy powszechne. W tej kwestii Sąd w niniejszym składzie podziela zawartą w ww. uchwale Sądu Najwyższego interpretację art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którą przepis ten ustanawia sposób załatwiania spraw na drodze postępowania administracyjnego dla wszystkich kwestii uregulowanych w ustawie - a więc także w kwestii uposażeń, w tym uposażeń zaległych, a ponadto w kwestii odsetek od zaległych uposażeń. Jednocześnie należy zauważyć, iż art. 8 ust. 2 ww. ustawy pragmatycznej nie wyłączył możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji administracyjnych w powyższych sprawach. Za chybiony uważa Sąd także zarzut braku właściwości Szefa WSzW w B. w przedmiotowej sprawie. Jak wynika z rozkazu nr [...] Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] listopada 2006 r. skarżący z dniem [...] grudnia 2006 r., do dnia zwolnienia, został przeniesiony do dyspozycji Szefa WSzW w B. W konsekwencji skarżący podlegał temu dowódcy jednostki wojskowej, co oznacza, stosownie do art. 104 ust. 1 ustawy pragmatycznej, że właśnie ten dowódca jest organem właściwym do orzekania w sprawach związanych z uposażeniem skarżącego. Zasadne natomiast jest stanowisko skarżącego odnośnie żądania zwrotu kwoty stanowiącej równowartość dokonanego przez organ potrącenia jak też wypłaty odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sporu odnośnie wypłaty odsetek istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW w B. z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby. Niezasadne jest stanowisko Dowódcy POW, iż w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność ww. decyzji z [...] listopada 2002 r., uposażenia wraz z dodatkami za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r., stały się wymagalne dopiero po przywróceniu skarżącego do służby w roku 2006. Argumentacja organu byłaby prawidłowa, gdyby doszło do uchylenia (np. w następstwie wznowienia postępowania), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby. Decyzja uchylająca decyzję o wypowiedzeniu, prowadząca do uchylenia rozkazu o zwolnieniu, powodowałoby w konsekwencji reaktywowanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dniem, w którym uchylenie rozkazu personalnego nr Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r. stałoby się rozstrzygnięciem ostatecznym. Od dnia ponownego przystąpienia do wykonywania obowiązków, służyłoby żołnierzowi zawodowemu prawo do uposażenia i innych należności. Decyzja uchylająca wywiera bowiem skutki "ex nunc", czyli na przyszłość. Odmienne są natomiast skutki decyzji stwierdzającej nieważność wydanego rozstrzygnięcia organu administracji. Stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją z mocy prawa od dnia wydania tejże decyzji, to jest ze skutkiem " ex tunc". Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie. W świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc nie został on skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu [...] stycznia 2003 r. przez cały czas służby. Aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło). Powyższe w ocenie Sądu prowadzi do wniosku, że uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach począwszy od lutego 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy pragmatycznej). Data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu zwłoki w wypłacie. Odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Zasadne jest w tym miejscu przytoczenie fragmentu uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r. nr III AZP 27/92, w którym stwierdza się, iż "odsetki za opóźnienie świadczenia pieniężnego mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Z tego wynika, że obowiązek płacenia odsetek nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej, a gdy obowiązek ten już powstanie, to wówczas następstwem tego akcesoryjnego charakteru jest ścisłe powiązanie obowiązku płacenia odsetek z głównym obowiązkiem. Odsetki zawsze dzielą los tego obowiązku, jeśli coś innego nie wynika z umowy lub z przepisu ustawy. Jeżeli jednak należność już powstanie, odsetki uzyskują niezależny byt od długu głównego i mogą nawet istnieć po wygaśnięciu długu głównego, w razie jego zaspokojenia bez odsetek. Wówczas mogą być one dochodzone osobno przed sądem." Jeśli zatem zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej z winy organu, od momentu wydania, decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 75 ust 3 ustawy pragmatycznej - skarżący winien otrzymać odsetki ustawowe za czas od lutego 2003 r. liczone od momentów wymagalności poszczególnych należności, stosownie do art. 81 ustawy pragmatycznej. W kwestii żądania zwrotu równowartości świadczeń wypłaconych przy zwolnieniu w roku 2003, którą to kwotę organ potrącił skarżącemu przy wpłacie należności za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. zasadny jest zdaniem Sądu podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej. Stosownie do treści tego przepisu potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.). Przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Przepisy ustawy pragmatycznej nie dają podstawy, aby organy administracji wojskowej mogły dokonywać potrąceń z należnego żołnierzowi uposażenia w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego. Tym samym, skoro potrącenia dokonano bezprawnie, bo jak wynika z akt sprawy - nie dysponując zgodą skarżącego ani tytułem wykonawczym, zasadnie obecnie skarżący żąda wypłaty owej kwoty. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 75 ust. 3, art. 81 i art. 103 ustawy pragmatycznej, mającym wpływ na wynik sprawy - Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270; z późn. zm.; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") orzekł jak w pkt 1 sentencji. W ponownym postępowaniu organ administracji powinien wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącego żądań, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy pragmatycznej. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów Sąd orzekł stosownie do art. 200 p.p.s.a. oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; z późn. zm.), biorąc pod uwagę wysokość wartości przedmiotu sporu oraz wysokość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.