I GSK 132/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 62/09 o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi I. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 62/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi I.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 13 maja 2009 r. podjętym na rozprawie postępowanie w sprawie zostało zawieszone na zgodny wniosek stron na podstawie art. 126 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech lat od daty wydania tego postanowienia, stąd zaszła przesłanka umorzenia postępowania, o której mowa w art. 130 § 1 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej od postanowienia z dnia 3 grudnia 2012 r. I.Z. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B., a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 130 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że intencją stron było zawieszenie postępowania co do stosowania przepisów objętych pytaniem prawnym postawionym Trybunałowi Konstytucyjnemu przez skład orzekający NSA w sprawie o sygn. akt I FSK 817/07, podczas gdy skarga skarżącego z dnia 22 grudnia 2008 r. oparta była na innych podstawach. Wskazywane naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. umorzył postępowanie z uwagi na fakt, że strony nie wystąpiły z wnioskiem o jego podjęcie w ciągu trzech lat od jego zawieszenia. Z protokołu rozprawy, która odbyła się w dniu 13 maja 2009 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w B. wynika, iż pełnomocnik organu wniósł o zawieszenie postępowania sądowego z uwagi na pytanie prawne skierowane do Trybunału Konstytucyjnego przez skład orzekający NSA w sprawie o sygn. I FSK 817/07, dotyczące zgodności przepisów rozporządzeń wydanych przez Ministra Finansów w zakresie podatku akcyzowego z przepisem art. 2 Konstytucji RP. Pełnomocnik I.Z. zgodził się na zawieszenie postępowania sądowego. W postanowieniu, którym WSA w B., zawiesił postępowanie sądowe na podstawie art. 126 p.p.s.a., Sąd stwierdził jednocześnie, że zostało zadane pytanie prawne do trybunału (I FSK 817/07) o zgodność z art. 2 Konstytucji RP, rozporządzeń wydanych w zakresie podatku akcyzowego, które miały zastosowanie w sprawie. Powyższe okoliczności wskazują na to, że w istocie w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaszły przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu, zgodnie bowiem z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeśli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Dostrzegając zajście przesłanek zawieszenia postępowania z urzędu Sąd I instancji powinien był zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a nie art. 126 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14 września 1977 r., III CRN 194/74 (OSPiKA 1978, nr 4, poz. 80), zgodnie z którym w razie pokrywania się podstaw zawieszenia na zgodny wniosek stron i jednej z przesłanek zawieszenia postępowania z urzędu, pierwszeństwo ma przesłanka zawieszenia postępowania z urzędu (obligatoryjna lub fakultatywna). Na tle procedury sądowoadministracyjnej pogląd ten został podzielony np. w postanowieniu NSA z 17 listopada 2010 r., I OSK 1832/10 (por. też np. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 252; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2006, s. 284). Choć taka "preferencja" zawieszenia postępowania z urzędu nie wynika bezpośrednio z treści przepisów, jest ona uzasadniona innymi unormowaniami, które odnoszą się do wypadków zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron, a w zasadzie nie mają zastosowania do zawieszenia postępowania z urzędu. Dotyczy to przykładowo innych konsekwencji dla biegu terminów (por. 127 § 1 i 2 p.p.s.a.), wyznaczenia minimalnego okresu zawieszenia postępowania w przypadku zawieszenia na zgodny wniosek strony (3 miesiące – art. 129 p.p.s.a.), a przede wszystkim ujemnego skutku w postaci umorzenia postępowania w przypadku niezgłoszenia wniosku o jego podjęcie (zastosowany w sprawie art. 130 § 1 p.p.s.a.). Skoro zatem Sąd I instancji powinien był zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., niezasadne zastosowanie art. 126 p.p.s.a., a co za tym idzie, umorzenie postępowania na podstawie art. 130 § 1 p.p.s.a. doprowadziło do naruszenia konstytucyjnego prawa skarżącej do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Niezależnie od powyższego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji gdy strony, wnosząc zgodnie o zawieszenie postępowania określiły moment, w którym w ich ocenie ustanie przesłanka zawieszenia postępowania, sąd administracyjny powinien tak wskazany moment brać pod uwagę badając zasadność czy to podjęcia postępowania czy jego umorzenia. W przedmiotowej sprawie wniosek stron wskazywał, że postępowanie powinno być zawieszone jedynie do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy P 94/08. Uznać należy, że datą, w której – zgodnie z intencją stron ustały przesłanki zawieszenia postępowania sądowego (a więc datą, od której zasadne było podjęcie zawieszonego postępowania), był dzień wydania Dziennika Ustaw, w którym postanowienie Trybunału w sprawie P 94/08 zostało opublikowane, jest to bowiem data, z którą informacja o tym orzeczeniu była już powszechnie dostępna. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 94/08 został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 16 września 2010 r. Nawet w przypadku uznania, że swoista "data końcowa" zawieszenia postępowania wskazana przez strony we wniosku o to zawieszenie nie jest równoznaczna z wnioskiem o podjęcie takiego postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał podstaw do umorzenia postępowania, gdyż – mimo zawieszenia postępowania na podstawie art. 126 p.p.s.a. – na żadnym etapie postępowania nie pouczył strony, o tym, że właśnie do umorzenia postępowania doprowadzi niezgłoszenie w ciągu trzech lat (od daty postanowienia o zawieszeniu) wniosku o podjęcie postępowania przez żadną ze stron, co w konsekwencji uniemożliwi rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego waga konsekwencji grożących stronie w przypadku niezgłoszenia wniosku o podjęcie zawieszonego na zgodny wniosek stron postępowania zobowiązuje sąd do zastosowania w tym przypadku zasady udzielania informacji, o której mowa w art. 6 p.p.s.a. Brak pouczenia skarżącej o skutkach prawnych zaniedbania w omawianym zakresie świadczy o naruszeniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, brak było bowiem w takiej sytuacji podstaw dla zastosowania mającego represyjny charakter art. 130 § 1 p.p.s.a. Wszystkie wskazane wyżej przyczyny prowadzą do wniosku, że zaskarżone postanowienie narusza wskazany w petitum skargi kasacyjnej art. 130 § 1 p.p.s.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie zgodnie z art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSA i WSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, że przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego i dlatego nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego.