I SA/Ol 49/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.) Protokolant Anna Gradowska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 25 marca 2009 r. sprawy ze skargi F. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek Oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Prezes Zakładu Ubezpieczeń, w związku z wnioskiem F. B., z dnia 07 września 2007r.o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, na podstawie art.138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r.o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.), postanowił uchylić w części zaskarżoną decyzję z dnia "[...]"sierpnia 2007r. Nr "[...]" odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 09/1999r.- 02/2002r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2000 r.- 02/2002r., Fundusz Pracy za okres 01/2000 r.- 02/2002r. oraz umarzającą postępowanie w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09/1999r.- 02/2002r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2000 r.- 02/2002r. i orzekł w ten sposób, że na podstawie art. 83 ust. 4 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 § 1 pkt. 2 kpa uchylił w części decyzję z dnia "[...]"08.2007r., znak "[...]" odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, umorzył należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie § 3 ust. 1 pkt. 1,3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek jak niżej: składki na ubezpieczenia społeczne za okres 09/1999r.-02/2002r.w kwocie 10.698,12 zł. składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2000r.-02/2002r w kwocie 2.226,93 zł. składki na Fundusz Pracy za okres 01/2000r-02/2002r w kwocie 715,38 zł. odsetki za zwłokę wyliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie tj. 22.05.2007r. w kwocie 15.777,00 zł koszty upomnienia w kwocie 25,20 zł., w pozostałej części decyzję pozostawił bez zmian. Zobowiązany prowadził działalność gospodarczą w okresie od 15 marca 1989 roku do 28 lutego 2002r. Nie dopełnił on ustawowego obowiązku opłacania należnych składek i w konsekwencji doprowadził do powstania zadłużenia wobec ZUS za okres od września 1999r. do lutego 2002r. w wysokości 176.177,84 zł. To zadłużenie po doliczeniu odsetek na dzień 22.05 2007r. i innych kosztów wzrosło do kwoty 384.170,04 zł. W dniu 22.05.2007r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie zaległych składek, motywując go swoją sytuacją materialną i zdrowotną. Z powodu braku ustawowych przesłanek do umorzenia, decyzją z dnia "[...]"08.2007r.przedmiotowy wniosek rozpatrzono negatywnie. Tą samą decyzją, na podstawie art. 105 kpa oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r, Nr 11, poz. 74, ze zm.) zostało umorzone postępowanie wobec należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Następnie w dniu 12.09.2007r. w/w złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności. W trakcie tego postępowania, do wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: rachunek uproszczony nr "[...]" dot. sprzedaży samochodu F. o numerze rej. "[...]", a także kopia dokumentacji medycznej dot. stanu zdrowia dłużnika. Decyzją z dnia "[...]"12.2007r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]"08.2007r. znak "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązany nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]"12.2007r. Wyrokiem z dnia 28.05.2008r. sygn. akt V SAlWa 664/08 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W decyzji z dnia "[...]"08.2007 r. wskazano, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. W sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa powyżej, gdyż: Sąd nie oddalił wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika ani nie umorzył postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa wart. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.); zobowiązany jest współwłaścicielem (razem z małżonką) nieruchomości opisanych w KW"[...]", KW"[...]" oraz KW"[...]", a w związku z tym, iż Zakład prowadzi egzekucję z nieruchomości dłużnika, tym samym nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; prowadzone jest postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego, a zatem brak jest możliwości stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym zgromadzonych przez Zakład w trakcie prowadzonego postępowania jak również z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę, dłużnik: - otrzymuje emeryturę w wysokości 1.574,00 zł (wg decyzji Zakładu z dnia "[...]"03.2008r.). Z powyższego świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie 393,38 zł. (pismo Wydziału Zmiany Uprawnień Emerytalno-Rentowych z dnia 30.10.2008r.), małżonka B. B. otrzymuje emeryturę w wysokości 1.043,00 zł. brutto miesięcznie (decyzja z dnia "[...]"03.2008r.). - zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności, z dnia 07.05.2008 posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności ( do 30.04.2012r.) natomiast małżonka w/w zgodnie z orzeczeniem z dnia 20.03.2007r. ma stwierdzony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałego współudziału na co dzień drugiej osoby w procesie leczenia i rehabilitacji. Ponadto małżonka zobowiązanego otrzymuje z Urzędu Miejskiego Wydziału Świadczeń Rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne w wys. 153,00 zł. (wyciąg z rachunku z dnia 09.09.2008r.) -poza zadłużeniem wobec Zakładu, posiada także zobowiązania względem innych wierzycieli tj. "[...]" BANK w kwocie 36.871,20 zł należności głównej oraz z tytułu odsetek liczonych na dzień 05.06.2007r. w wysokości 68.514,05 zł. rata miesięczna w wysokości 200,00 zł miesięcznie, SKOK- rata 328,94 zł., kredyt konsumpcyjny w "[...]" rata w wys. 151,00 zł. (do 15.11.2011 r.) , "[...]" Bank S.A. w wys. 144,10 zł miesięcznie (do 07/2009r.) - jest współwłaścicielem razem z żoną nieruchomości dla których urządzone są księgi wieczyste nr KW "[...]", KW "[...]"oraz KW "[...]". Nieruchomości opisane w KW "[...]" i KW "[...]", a znajdujące się w miejscowości O., zabezpieczone są w 1 kolejności na rzecz "[...]" Bank z tytułu kredytu hipoteką zwykłą, a zabezpieczenie na rzecz ZUS znajduje się na dalszych pozycjach. Natomiast wobec nieruchomości opisanej w KW "[...]" w dniu 19.05,2008r. skierowano do Komornika Sądowego Rewiru "[...]" przy Sądzie Rejonowym wniosek o wszczęcie egzekucji z w/w nieruchomości oraz dokonanie opisu i oszacowania nieruchomości. Ustalono, iż zobowiązany nie korzysta z pomocy MOPS (pismo MOPS z dnia 01.1 0.2008r). Dodatkowo do wniosku dołączone zostały: skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia 22.10.2008r., zaświadczenia lekarskie z dnia 22.10.2008r., skierowanie do szpitala z dnia 22.10.2008r., karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 13.06.2008r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 06.02.2008r, potwierdzenia zapłaty dot. ubezpieczenia w "[...]" składka z 09/2008r w wys. 53,40 zł. oraz 33,00 zł, potwierdzenie zapłaty czynszu za miesiąc 09/2008r w wys. 380,00 zł, powiadomienie o zmianie opłat za lokal w Spółdzielni Mieszkaniowej" A" z 27.12.2007r., faktury VAT z apteki z dnia 03.01.2008r, 16.01.2008r., 11.02.2008r., 11.04.2008r, 07.05.2008r, 02.07.2008r., 25.08.2008r, 11.09.2008r., 30.09.2008r., postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia 30.03.2006r. o umorzeniu śledztwa. Po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy organ znalazł podstawy do zmiany decyzji odmawiającej umorzenia należności. Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 3a i 3b oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak ustalono jedynym źródłem utrzymania małż. B. są świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 2.185,09 zł netto miesięcznie. Określone przez zobowiązanego miesięczne wydatki wynoszą ogółem: około 1.760,00 zł., w tym: - opłata za czynsz od 02/2008r. - 390,00 zł.; - za energię elektryczną 60,00 zł.; - telefon 60,00 zł miesięcznie.; - raty kredytowe łącznie około 680,00 zł miesięcznie; - potrącenia ZUS 393,38 zł.; - lekarstwa 100,00 zł.; - ubezpieczenie na życie 86,00 zł (53,00 + 33,00); - komunikacja miejska 28,80 zł.; Zatem na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych, takich jak zakup żywności, odzieży środków czystości itp. małż. B. pozostaje kwota około 386,91 zł. Biorąc pod uwagę całokształt sprawy, a w szczególności sytuację finansową wnioskodawcy, stwierdzoną niepełnosprawność oraz znaczny stopień niepełnosprawności małżonki wymagający stałego współudziału na co dzień drugiej osoby w procesie leczenia i rehabilitacji jak również pogarszający się w dalszym ciągu stan zdrowia małż. B. (faktury VAT z apteki, zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia oraz skierowanie do szpitala do kliniki "[...]" małżonki B.) organ uznał, że zasadnym było umorzenie należności wskazanych w sentencji decyzji. Ponadto mając na uwadze stan zdrowia jak również podeszły wiek dłużnika i małżonki jak i kwotę dokonywanych potrąceń ze świadczenia emerytalnego oraz pozostałych zobowiązań ( zobowiązania kredytowe oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego) należy przypuszczać, iż dalsza egzekucja nie doprowadzi do wyegzekwowania całości zaległości. Skargę na powyższą decyzję wniósł F. B. W uzasadnieniu podniósł, że jest w takiej sytuacji osobistej i życiowej, że nie będzie mógł spłacić zadłużenia. Powołując się m.in. na dokonaną kradzież w lipcu 1999 r., co zmusiło go to zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, brakiem środków na bieżącą egzystencję, rosnące zadłużenie oraz stale pogarszający się stan zdrowia swojej żony. Wskazał on, że duży wpływ na powstanie zadłużenia miało zdarzenie z lipca 1999 r., to jest kradzież z włamaniem. W jego konsekwencji musiał on zlikwidować działalność gospodarczą. Jego zdaniem organ na podstawie art. 77 § 2 kpa powinie wnikliwiej i szczegółowiej rozpatrzyć materiał dowodowy i w konsekwencji umorzyć zaległości w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie naruszyła przepisów postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 138 § 1 kpa Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2)uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo3) umarza postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy wydający decyzję w części reformatoryjną nie jest obowiązany do zawarcia rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy pozostałej części zaskarżonej decyzji, a więc orzeczenia mieszczącego się w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjny w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., I OSK 822/07) W treści art. 138 § 1 k.p.a. zawarta jest alternatywa rozłączna, która oznacza, iż organ odwoławczy, orzekając w oparciu o ten przepis, musi podjąć tylko jedno z trzech rozstrzygnięć w nim określonych. Organ odwoławczy nie może w stosunku do tej samej decyzji podjąć rozstrzygnięcia, które znajdowałoby umocowanie w dwóch lub trzech punktach cytowanego przepisu. Wydanie decyzji reformatoryjnej w oparciu o pkt 2 cytowanego przepisu wyklucza możliwość podjęcia jednoczesnego rozstrzygnięcia w oparciu o pkt 1 przedmiotowego przepisu. Artykuł 138 § 1 pkt 2 k.p.a. dopuszcza możliwość częściowego uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy. Przepis ten określa wyczerpująco rodzaje rozstrzygnięć i nie zawiera dyspozycji nakazującej organowi odwoławczemu utrzymania decyzji w pozostałej części. Takiego obowiązku nie można tym bardziej wywodzić z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., skoro jak już ww. nie można go jednocześnie stosować z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W komentarzu do art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego pod redakcją A. Wróbla (Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II - baza Lex) wskazano, iż w przypadku gdy organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w części, może orzec co do istoty sprawy tylko w tej części. Organ odwoławczy nie jest natomiast obowiązany do stwierdzenia w sentencji decyzji, że w pozostałej części utrzymuje zaskarżoną decyzję w mocy. W konsekwencji należy stwierdzić, że sytuacja prawna strony jest określona decyzją organu odwoławczego w części, w której uchylił zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy oraz decyzją organu pierwszej instancji w części nieuchylonej przez organ odwoławczy. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 28 ust. 3 a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z którego wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia ( § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. art. 28 ust. 1,2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.07.11.74 j.t.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r.,GSK 141/07, LEX nr 368197). W art. 28 ust. 3b. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz.U.03.141.1365) z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Decyzje wydane w oparciu o ten przepis są decyzjami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, że ustalenie przez organy okoliczności stanowiących ważny interes osoby zobowiązanej uzasadniających umorzenie należności, stanowi konieczną przesłankę dla wydania decyzji, ale samo przez się nie zobowiązuje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. W zakresie uznaniowym decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego dokonano prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym i uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z art. 107 § 1 kpa. W toku postępowania administracyjnego organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, które nie zostały podważone w skardze. Nie można łączyć powstania zaległości wobec ZUS, za okres od września 1999r. do lutego 2002r., ze zdarzeniem wcześniejszym bo z lipca 1999r. Zobowiązany i jego żona otrzymują świadczenia emerytalne i są właścicielami nieruchomości. Stwierdzona choroba małżonki skarżącego nie pozbawia ich źródła otrzymania. Z tytułu niepełnosprawności otrzymuje ona świadczenie pielęgnacyjne. Nie korzystają oni z pomocy społecznej. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem Sądu organ nie przekroczył swobody uznania administracyjnego, gdyż toczy się postępowanie egzekucyjne i istnieje możliwość uregulowania należności. W rzeczywistości skarżący chce uwolnić się od dolegliwości wynikających z prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym wynika również, że skarżący reguluje zobowiązania wobec wierzycieli prywatnych. W takich okolicznościach organ, odmawiając umorzenia należności w pozostałym zakresie, nie naruszył art. 28 ust. 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z treścią art. 151 ustawy z 30.8.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.