I OSK 1037/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Kisiel (spr.) Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno del. WSA Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 73/09 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz J. C. kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., I SA/Wa 73/09, oddalił skargę J. C. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy: a) J. C. umową sporządzoną w dniu [...] lipca 1989 r. (akt notarialny Rep A nr [...]) sprzedała Skarbowi Państwa - [...] w G. działki oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...] i [...], objęte księgą wieczystą KW nr [...]. Następnie działki te ujawniono w księdze wieczystej KW nr [...]. b) Decyzją z dnia [...] października 1991 r., nr [...], na podstawie art.2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 79, poz.464, powoływana w dalszym ciągu niniejszego uzasadnienia jako "ustawa z 1990 r."), Wojewoda Gdański stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Stocznię Północną. im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku: (1) prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w Gdańsku przy ul. [...], obejmującego w szczególności działki: nr [...] o pow. 22462 m2, nr [...] o pow. 1056 m2, nr [...] o pow. 31 m2 i nr [...] o pow. 992 m2 w obrębie 22 oraz (2) nabycie prawa własności budynków i budowli znajdujących się na tym gruncie. c) Decyzjami z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] oraz z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] — Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji Wojewody Gdańskiego z 1991 r., w części odnoszącej się do działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...] i [...]. W dniu 5 grudnia 1990 r. wymienione cztery działki stanowiły już własność Skarbu Państwa oraz pozostawały w zarządzie jednostki uwłaszczonej. Tym samym zaistniały przesłanki uwłaszczenia Stoczni, określone w art.2 ustępy 1 i 2 ustawy z 1990 r. J. C. wniosła o zwrot powyższych działek w dniu 19 października 2007 r. czyli wiele lat po uwłaszczeniu Stoczni z dniem [...] października 1991 r. Dlatego w postępowaniu uwłaszczeniowym nie naruszono praw poprzedniej właścicielki, a wydana decyzja nie jest dotknięta żadna z wad wymienionych w art.156 § 1 K.p.a. Zarówno w postępowaniu uwłaszczeniowym, jak i w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, nie mogą być badane przesłanki dotyczące zwrotu nieruchomości; należą one bowiem do postępowania o zwrot nieruchomości. Skoro nie było wniosku o zwrot nieruchomości, to skarżąca nie mogła być też stroną postępowania uwłaszczeniowego, zakończonego w 1991 r. d) W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. C. zarzuciła, że decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Minister Infrastruktury naruszył art. 2 ust.1 ustawy z 1990 r. oraz artykuły 7, 8, 9 10, 28, 81, 77, 107 § 3 oraz art.156 § 1 pkt. 2 K.p.a. f) W dniu rozprawy (26 marca 2009 r.) wpłynął wniosek podpisany przez adwokata K. S. z substytucji adwokata R. N. (pełnomocnika skarżącej) o odroczenie terminu rozprawy. Ponieważ do wniosku nie została dołączona substytucja (w aktach sprawy też jej nie ma), dlatego też Sąd nie uwzględnił tego wniosku - jako złożonego przez osobę nieuprawnioną. 2. Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., I SA/Wa 73/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. C. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]. Ani w postępowaniu uwłaszczeniowym, ani w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, nie mogą być badane przesłanki dotyczące zwrotu nieruchomości, należą one bowiem do postępowania o zwrot nieruchomości. Prawo własności działek objętych wnioskiem J. C. Skarb Państwa uzyskał w drodze umowy sprzedaży tej nieruchomości z dnia [...] lipca 1987 r. Wniosek o wydanie decyzji uwłaszczającej z dnia 20 czerwca 1991 r. w pkt. 2 b) zawiera informację, że na nieruchomości stanowiącej działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] znajdują się: budynek hotelowy o stopniu zaawansowania 60%, budynek zaplecza budowy, budynek stacji transformatorowej, uzbrojenie terenu oraz wyposażenie placu budowy, 3. J. C. w skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie wyroku z dnia 26 marca 2009 r. w całości i przekazanie sprawy Sądowi I. instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania w sprawie według norm przypisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art.2 ust.1 ustawy z 1990 r. w zw. z art.151 P.p.s.a., art.156 § 1 pkt 2 i artykułów 7, 9, 10, 28 i 81 K.p.a., art.145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm. z 2002 r. powoływana w dalszym ciągu niniejszego uzasadnienia jako "P.p.s.a. "). Prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest prawem osoby trzeciej, chronionym przez art.2 ust.1 zd.2 ustawy z 1990 r. Powinno być ono uwzględnione w postępowaniu uwłaszczeniowym. Uprawnienie do udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym przysługuje byłemu właścicielowi niezależnie od tego, kiedy zgłosił on roszczenie o zwrot utraconej nieruchomości. Jeśli organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe stwierdzi, że wniosek o uwłaszczenie dotyczy nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w drodze wywłaszczenia, rozstrzygnięcie wniosku i wydanie decyzji kończącej postępowanie uwłaszczeniowe nie może nastąpić bez wcześniejszego ustalenia, czy nieruchomość ta została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W tego względu organ powinien poinformować poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego spadkobiercę o roszczeniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tymczasem w niniejszej sprawie zarówno Minister jak i Sąd nie doniósł się do podnoszonej kwestii rażącego naruszenia przez Wojewodę Gdańskiego art.28 K.p.a. w związku z brakiem udziału poprzedniej właścicielki w postępowaniu, art.10, 81 K.p.a. oraz art.7 K.p.a. ponieważ organ nie podjął jakichkolwiek starań w celu ustalenia stron postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: A. Skarga kasacyjna zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie art.49 § 1 w zw. z art.109 P.p.s.a. "polegające na nie odroczeniu terminu rozprawy, pomimo nieobecności pełnomocnika skarżącej, spowodowanej znaną sądowi przeszkodą". Uzasadniając nieuwzględnienie wniosku o odroczenie rozprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie napisał: "W dniu rozprawy - 26 marca 2009 r. - wpłynął wniosek podpisany przez adwokata K. S. z substytucji adwokata R. N. (pełnomocnika skarżącej) o odroczenie terminu rozprawy. Ponieważ do wniosku nie została dołączona substytucja (w aktach sprawy też jej nie ma), dlatego też Sąd nie uwzględnił tego wniosku - jako złożonego przez osobę nieuprawnioną." Kwestionując to stanowisko Sądu I.instancji skarga kasacyjna akcentuje, że do odroczenia rozprawy wystarczające było uzyskanie przez Sąd informacji o tym, iż nieobecność pełnomocnika jest spowodowana przeszkodą, której nie mógł on przezwyciężyć. Przepis prawa nie reguluje tego, w jaki sposób Sąd ma uzyskać informację o zaistniałej przeszkodzie, zatem nie sposób uznać, iż brak pełnomocnictwa substytucyjnego przy piśmie z dnia 26 marca 2009 r. powoduje, że Sąd może zignorować uzyskaną informację. Ten argument skargi kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie. Wniosek o odroczenie rozumiany jako oświadczenie woli pełnomocnika rzeczywiście nie był konieczny, skoro art.109 P.p.s.a. sformułowany jest kategorycznie "rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi" Trafnie skarga kasacyjna powołuje w tym miejscu postanowienie NSA z dnia 9 marca 2007 r., I FSK 58/07: "Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] posiadał wiedzę o wystąpieniu niemożliwej do przezwyciężenia przeszkody, która spowodowała nieobecność pełnomocnika strony na rozprawie [...] Odroczenie rozprawy nie zostało przez ustawodawcę pozostawione uznaniu sądu. Jeśli zaistniała okoliczność wymieniona w art.109 P.p.s.a., a pełnomocnik nie wniósł o rozpoznanie sprawy w jego nieobecności, na Sądzie ciążył obowiązek odroczenia rozprawy w tym postępowaniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] wystąpiła w niniejszej sprawie przesłanka nieważności postępowania wskazana w art.183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., tj. strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia." Wbrew stanowisku wyrażonemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie elementem rozstrzygającym w sprawie odroczenia nie był brak pełnomocnictwa substytucyjnego, ale informacja o nagłym zachorowaniu pełnomocnictwa. Sąd nie zakwestionował wiarygodności tej informacji, a mimo to nie odroczył rozprawy pomimo wyraźnego obowiązku odroczenia w każdym przypadku gdy sąd stwierdzi, że nieobecność pełnomocnika została wywołana przeszkodą znaną sądowi, której pełnomocnik nie mógł pokonać. Błąd wykładni art.109 P.p.s.a. polegał więc na powołaniu się na okoliczność nieistotną dla odroczenia rozprawy w trybie art.109 P.p.s.a. (brak pełnomocnictwa substytucyjnego), przy równoczesnym uznaniu za nieistotną przesłanki ustawowej (nagła przeszkoda, o której sąd otrzymał wiarygodną informację), z którą art.109 P.p.s.a. łączy bezwzględny obowiązek Sądu odroczenia rozprawy. Brak odroczenia rozprawy stanowił więc takie naruszenie procedury sądowej, która skutkuje nieważnością postępowania w I.instancji (art.183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. ). B. Z uwagi na nieważność postępowania przed Sądem I. instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie może szczegółowo analizować zarzutów merytorycznych. Dlatego w tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza się do stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie wyjaśniła należycie postawionego zarzutu naruszenia art.2 ust.1 ustawy z 1990 r., art.145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c P.p.s.a., artykułów 7...10, 28, 77 § 1, 81, 107 § 3, 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Zarzut ten oparty jest na założeniu, że J. C. została wywłaszczona z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...] i [...] położonych w G.. Do tego założenia odwołuje się interpretacja art.2 ust.1 zd.2 ustawy z 1990 r. ("Nie narusza to praw osób trzecich"), następnie zarzut nieważności decyzji uwłaszczającej Stocznię Północną im.Bohaterów Westerplatte w Gdańsku jaką Wojewoda Gdański wydał w dniu [...] października 1991 r., zarzut wadliwości obu decyzji Ministra Infrastruktury (z dnia [...] lipca 2008 r. i z dnia [...] listopada 2008 r.), a wreszcie – zarzut wadliwości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2009 r. Natomiast przemilczany został w skardze kasacyjnej fakt podpisania przez J. C., umowy w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1987 r., której § 3 stwierdzał: "J. C. sprzedaje Skarbowi Państwa z nieruchomości objętej księgą wieczystą KW [...] PBN w Gdańsku działki nr [...], [...], [...] i [...] [...], a K. W. D. i C. A. K. oświadczają, że nieruchomość tę [...] kupują w imieniu Stoczni Północnej im.Bohaterów Westerplatte w Gdańsku." C. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.185 § 1 w związku z art.183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. — uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi I.instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z § 18. ust.1. pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz.1348 ze zm.).