I SA/Go 122/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Alina Rzepecka Protokolant Sekretarz sądowy Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi E.B., Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego od nieruchomości za 2003 r. oddala skargę. E. i Z.B. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2008r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji wydanej w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego od nieruchomości oznaczonej numerem [...]za 2003 rok. W sprawie został ustalony następujący stan faktyczny. E. i Z.B. [...] marca 2007r. złożyli informację w sprawie podatku od nieruchomości, obowiązującej od [...] lutego 2007r., w której zadeklarowali do opodatkowania budynki usytuowane na działce nr [...] (po podziale nr [...]). Do informacji dołączono kserokopię umowy rozliczenia nakładów i wydania nieruchomości zawartą [...] lutego 2007r. pomiędzy nimi a W.W., R.W., M.W. i E.T.. Z przedłożonych dokumentów oraz uzasadnienia Sądu Rejonowego sporządzonego w sprawie IC 286/01 wynika, że zmarły S.W., którego następcami zostały osoby wskazane w umowie z [...] lutego 2007r., oraz P.B. (którego następcami są E. i Z.B.) byli członkami Zespołu Rolniczego. Członkowie zespołu wnieśli do niego swoje gruntu oraz środki pieniężne. Każdy z nich użytkował grunty rolne będące własnością innego członka zespołu, grunty traktowano jak wspólne. W dniu [...] listopada 1979r. celem rozliczenia się po rozwiązaniu zespołu jego członkowie zawarli zbiorową umowę w formie zwykłej pisemnej, która miała wiązać strony do czasu uregulowania w sposób formalny kwestii własności, zajmowanych przez nich gruntów. Mocą zawartej umowy P.B. oddał S.W. w dzierżawę zajmowaną przez niego działkę nr [...], za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 30.000 zł określając czas trwania dzierżawy na 90 lat. Członkowie zespołu mieli świadomość tego, że zawierane umowy dzierżawy nie regulują kwestii własności. W postępowaniu cywilnym ustalono, że przed zawarciem umowy z [...] listopada 1979r. na działce nr [...] wybudowane były: budynek, mieszkalny w którym mieszkał S.W., kurnik i dwa garaże, później dobudowano kotłownie i magazyn na paszę. Opisana powyżej umowa dzierżawy została skutecznie wypowiedziana z dniem [...] grudnia 2002r., nieruchomość w całości została wydana [...] lutego 2007r. Po zawarciu umowy dotyczącej rozliczenia poniesionych na nieruchomości nakładów, organ pierwszej instancji przesłuchał K.W., W.W., E.T. oraz E. i Z.B., na okoliczność ustalenia czy w okresie od [...] stycznia 2003r. do [...] lutego 2007r. hala produkcyjna położona na działce nr [...] była zajęta na prowadzenie działalności gospodarczej, przez kogo faktycznie użytkowane były poszczególne budynki. Organ ten z uwag na to, że przesłuchani świadkowie oraz strona nie potwierdzili faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, przyjął do opodatkowania powierzchnię hali produkcyjnej oraz pozostałych budynków gospodarczych, jak od budynków pozostałych oraz uznał, że E. i Z.B. są jako właściciele nieruchomości zobowiązani do uiszczenia podatku od nieruchomości za 2003 rok. Skarżący na decyzję organu pierwszej instancji wnieśli odwołanie. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie, nie uwzględnił go, podtrzymując w całości decyzję wydaną przez organ I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzając między innymi, że sporną w niniejszej sprawie pozostaje kwestia oceny prawnej, czy posiadanie przedmiotowej nieruchomości sprawowane przez S.W. i jego następców prawnych miało charakter posiadania zależnego, czy też posiadania samoistnego w rozumieniu przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego, mającego tu niewątpliwie zastosowanie, albowiem przepisy prawa podatkowego nie dysponują własną definicją posiadacza nieruchomości. Zdaniem organów, w żadnym razie w stanie faktycznym ustalonym w niniejszej sprawie przyjąć nie można, że Pan S.W. oraz jego następcy prawni mieli możność (byli uprawnieni) do władania przedmiotową nieruchomością bez potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innych osób, w tym przypadku Skarżących. Skarżący w okresie bezumownego korzystania z nieruchomości poprzez swoje działania faktyczne i prawne manifestowali, że to właśnie im jako prawowitym właścicielom przysługuje władztwo nad tą nieruchomością i czynili wszystko, aby owo faktyczne władztwo odzyskać. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego cywilnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 336 kodeksu cywilnego poprzez jego błędną interpretację polegającą na uznaniu, iż posiadanie przez S.W. i jego następców prawnych nieruchomości od dnia rozwiązania umowy dzierżawy do daty jej przekazania w dniu [...].02.2007r. było posiadaniem zależnym, podczas gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki do uznania tego posiadania za samoistne, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.06.121.844 z późn. zm.), poprzez przyjęcie, iż Skarżący są w niniejszej sprawie zobowiązanymi do ponoszenia podatku od nieruchomości za okres objęty decyzją, gdy tymczasem jak wynika z cytowanych przez Organy obu instancji wyroków Sądu Rejonowego z dnia [...].02.2003r. i Sądu Okręgowego z dnia [...].06.2003r., co najmniej od dnia [...].12.2002r. S.W. jak i jego następcy prawni byli posiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości aż do daty jej przekazania w dniu [...].02.2007r., albowiem na mocy tych wyroków nakazano wydać przedmiotową nieruchomość Odwołującym, co oznacza, iż straciła moc wcześniej obowiązująca umowa dzierżawy. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie był sporny, a meritum problemu dotyczyło ustalenia, na którym podmiocie ciążył obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości tj. na S.W. i następcach prawnych jako posiadaczach samoistnych czy na Państwu B. jako właścicielach przedmiotowej nieruchomości. Strona skarżąca nie zgadza się z twierdzeniem organów, że S.W. oraz jego następcy prawni po rozwiązaniu umowy dzierżawy z dnia [...] listopada 1979r., nie byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości. Podnosząc, że organy obu instancji niepotrzebnie skupiły się na charakterze posiadania istniejącego w czasie obowiązywania wiążącej strony umowy dzierżawy, podczas gdy nie uzasadniają należycie prezentowanego przez siebie stanowiska o posiadaniu zależnym istniejącym w czasie i po rozwiązaniu przedmiotowej umowy. Bezspornym jest, że z mocy prawa dzierżawca jest posiadaczem zależnym. Organy naruszyły regulację art. 336 Kodeksu cywilnego, z którego wynika, że posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Według panującego w doktrynie poglądu, posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą określonego jako corpus possesionis oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Szczególnie ten drugi element władztwa jest istotny, bowiem stwierdzając, że członkowie rodziny W. mieli zamiar władania nieruchomością dla siebie, zdaniem skarżących uznać należy ich za podatników podatku od nieruchomości. Skarżący podkreślili, że S.W. wiedział że właścicielem nieruchomości nie jest, jednak nadal dysponował nieruchomością, mimo tego, że był wyrok nakazujący wydanie nieruchomości. Ponadto dopuszczalne prawnie jest przekształcenie posiadania samoistnego na zależne i odwrotnie. Jeżeli zatem zależny posiadacz zacznie władać rzeczą jak właściciel, to wówczas przekształca się ono w samoistne posiadanie. O takim charakterze posiadania w tej sprawie wskazuje to, że na tej nieruchomości nadal prowadzono działalność gospodarczą, do której celów służyć miały wybudowane przez nich budynki a nadto poddzierżawienie tej działki bez zgody właściciela. Strona skarżąca zakwestionowała pogląd organu drugiej instancji, że osoba władająca rzeczą bez tytułu prawnego jest automatycznie posiadaczem zależnym, co zdaniem strony skarżącej jest sprzeczne z samą instytucja posiadania. Posiadacz nieruchomości Pan W. nie uiścił za okres bezumownego z niej korzystania żadnego odszkodowania, przeciwnie umową z dnia [...] lutego 2007r. to właściciel zobowiązał się zwrócić kwotę pieniędzy tytułem zwrotu nakładów na tę nieruchomość. Strona skarżąca uważa, że Pan W. i jego następcy prawni jako samoistni posiadacze, obowiązani są na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy o podatku i opłatach lokalnych, ponieść obowiązek podatkowy. Organ odwoławczy w udzielonej odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Spór pomiędzy stronami, w którym nie kwestionowano ustalonego przez organy stanu faktycznego, dotyczył rozstrzygnięcia na kim ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za 2003 r. Strona skarżąca uważa, że ten obowiązek podatkowy obciąża S.W. i jego następców prawnych, którzy w jej ocenie byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości. Natomiast organy stały na stanowisku, że S.W. i jego następcy prawni nie byli posiadaczami samoistnymi, zatem podatek obciąża właścicieli E. i Z.B.. Strona skarżąca słusznie zwróciła uwagę, że organy obu instancji zbyt dużą uwagę, przywiązywały do charakteru posiadania istniejącego w czasie obowiązywania wiążącej strony umowy dzierżawy, podczas gdy nie uzasadniły należycie prezentowanego przez siebie stanowiska o posiadaniu zależnym istniejącym po rozwiązaniu tej umowy. Bezspornym jest, że z mocy prawa dzierżawca jest posiadaczem zależnym. Jednak nie można podzielić poglądu organów, że posiadanie bez tytułu prawnego ma charakter posiadania zależnego a nie posiadania samoistnego. (str. 10 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego). Strona skarżąca ma rację, krytykując taki pogląd, albowiem posiadanie samoistne występuje często w sytuacji braku tytułu prawnego do rzeczy. A samo posiadanie dotyczy faktycznego władztwa nad rzeczą a nie tytułu prawnego do rzeczy, natomiast istotnym elementem posiadania jest animus – czyli element psychiczny rozumiany jako zamiar władania rzeczą. W tej sprawie kwestią istotną było to, czy nastawienie psychiczne S.W. uległo zmianie po rozwiązaniu umowy dzierżawy, czy też nie. Według strony skarżącej to nastawienie uległo zmianie, gdyż w dalszym ciągu prowadzono na nieruchomości działalność gospodarczą a nadto ją poddzierżawiono. Zebrany w toku postępowania materiał zaprzecza jednak takiemu twierdzeniu. Otóż organy ustaliły, że po rozwiązaniu umowy dzierżawy, co nastąpiła pod koniec 2002r., na tej nieruchomości nie była prowadzona działalność gospodarcza. To spowodowało, że organ pierwszej instancji zastosował obniżoną stawkę opodatkowania. Nie ustalono także aby nieruchomość została poddzierżawiona (chociaż nie jest to prawidłowe określenie w sytuacji gdy doszło do rozwiązania umowy dzierżawy). Sąd rozpoznający sprawę podzielił pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 września 2008 r. w sprawie I CSK 54/08 (publ. Program Lex 457865), że " rzeczywistą wolę posiadacza, która decyduje o charakterze samego posiadania ustala się na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą". W rozpoznawanej sprawie z zewnętrznych przejawów władania nieruchomością wynika, że nastawienie psychiczne animus S.W. i jego następców prawnych po rozwiązaniu umowy dzierżawy uległo zmniejszeniu a nie zwiększeniu, co przejawiało się w tym, że zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący Z.B. słuchany [...] kwietnia 2008 r. zeznał "iż w okresie od [...].01.2003r. do [...].10.2005r., nie wie czy była prowadzona działalność gospodarcza. Z obserwacji, ze względu na zamieszkanie w sąsiedztwie nie wynikało żeby w hali była prowadzona działalność gospodarcza". Podniesione w skardze twierdzenie o prowadzonej działalności, w konfrontacji ze złożonymi wcześniej przez samą stronę zeznaniami, należy uznać za sprzeczne ze wskazanymi przez nią faktami. Nie można także uznać, że brak wydania nieruchomości właścicielowi jest przejawem okazania na zewnątrz traktowania nieruchomości jako posiadania samoistnego. W tej sprawie należy przyjąć, że brak chęci wydania nieruchomości był spowodowany kwestiami dotyczącymi rozliczeń, za poniesione na nią nakłady, nieruchomość została wydana po zawarciu przez strony, w tym zakresie umowy z [...].02.2007 r., dokonującej właśnie takich rozliczeń. Organy prawidłowo uznały, że zobowiązanymi do poniesienia podatku od nieruchomości za 2003 r. na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych są właściciele E. i Z.B.. Mając więc na uwadze powyższe, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić. ( - ) Alina Rzepecka ( - ) Dariusz Skupień ( - ) Jacek Niedzielski