II OZ 363/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Wrocławiu z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II SAB/Wr 7/09 o odmowie przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na bezczynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II SAB/Wr 7/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż postanowieniem z dnia 21 maja 2009 r. Sąd odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt II OZ 614/09. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego, skarżący złożyli na urzędowym formularzu ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazali, iż łączny ich dochód wynosi [...]zł oraz, że są właścicielami działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2 w N. W piśmie z dnia 6 listopada 2009 r. D. W. oświadczyła, iż ponosi wydatki związane z opłatami za energię elektryczną - ok. 150 zł, gaz - ok. 50 zł oraz zakupem lekarstw "ratujących życie" - ok. 200 zł. Stwierdziła, że nie otrzymuje zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, mieszkaniowych, dodatków kombatanckich, alimentów ani innych świadczeń niepieniężnych. Wskazała nadto, iż z jednej emerytury pokrywane są wydatki związane z korespondencją z sądem i dojazdy do Sądu. Podniesiono także, że skarżący nie czerpią korzyści z reklam, a opisana w złożonym wniosku działka stanowi współwłasność całej rodziny. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Rozpatrując wniosek skarżących Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) i 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Sąd stwierdził, iż od chwili wydania postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy sytuacja majątkowa i finansowa skarżących nie uległa zmianie. Sąd podkreślił, że oceniając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, rozważa zarówno, czy doszło do zmiany sytuacji materialnej, jak i wziąć pod uwagę wysokość obciążeń finansowych jakie strona zobowiązana jest ponieść na danym etapie postępowania i w tym kontekście rozważyć ponoszenia przez stronę kosztów sądowych., Sąd podał, że skarżący posiadają stały miesięczny dochód w wysokości [...] zł, który pozwala na opłacenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł bez uszczerbku dla skarżących. W ocenie Sądu wniosek skarżących o ustanowienie adwokata jest nie uzasadniony. Ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny zobligowany jest do czuwania nad tym, aby stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. W., wnosząc o jego uchylenie i zmianę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zbadał przesłanki warunkujące przyznanie D. W. i M. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku. Należy wskazać, iż postanowieniem z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt II OZ 614/09 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 21 maja 2009 r. odmawiające przyznania prawa pomocy z uwagi na nie złożenie przez skarżących określonych dokumentów i oświadczeń, które uniemożliwiły dokonanie przez Sąd oceny czy spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiadają stały miesięczny dochód w kwocie [...] zł. Ponadto są właścicielami działek o powierzchni [...] m2 w N.. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skarżący, wezwani przez Sąd pierwszej instancji – zarządzeniem z dnia 2 października 2009 r. - do wykazania, iż od rozpoznania poprzedniego wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy zmieniła się (pogorszyła się) sytuacja finansowa i majątkowa skarżących w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, w szczególności przez udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych dochodów, decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej, faktu zadłużenia i jego wysokości, a także sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących miesięcznych wydatków ze wskazaniem źródła ich pokrycia – w odpowiedzi na zarządzenie Sądu D. W. w piśmie z dnia 6 listopada 2009 r. podała, że oprócz emerytury skarżący nie posiadają żadnych dochodów. Wskazała, iż nie korzystają z pomocy społecznej ani osób trzecich; pobrana pożyczka podlega spłacie, zaś z kredytu nie pozostały skarżącym żadne środki. Podniosła, że skarżący nie czerpią korzyści z reklam, natomiast działka [...] i [...]jest współwłasnością całej rodziny. D. W. wskazała, że jedną emeryturę skarżący przeznaczają na korespondencję z Sądem, zaś pozostałą kwotę wydatkuje na światło – około 150 zł, gaz – 50 zł oraz leki ratujące życie – 200 zł. Kwota, która pozostaje skarżącym, to minimum socjalne. Zdaniem skarżącej sytuacja materialna skarżących pogorszyła się. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żadnych dokumentów dotyczących miesięcznych wydatków na utrzymanie, czy utrzymanie domu. Jedynym dokumentem jaki przedstawiła D. W. są odcinki emerytury skarżącej oraz jej męża Należy stwierdzić, że działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem ponownego rozpatrzenia wniosku skarżących. D. i M. W. nie wykazali okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Opierając się na treści oświadczeń skarżących zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeniach D. W. zawartych w piśmie z dnia 6 października 2009 r. należy stwierdzić, że D. i M. W. nie spełniają warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Treść powyższych oświadczeń nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy także podkreślić, iż prowadzenie wielu postępowań sądowych oraz koszty związane z ich prowadzeniem nie stanowią samoistnej przesłanki warunkującej przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.