I SA/Go 125/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stefan Kowalczyk Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Baczuń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi E.B., Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego od nieruchomości za 2006 r. oddala skargę. E. i Z. małżonkowie B. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza wydaną w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego od nieruchomości oznaczonej numerem [...] za 2006 rok. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny: E. i Z. małżonkowie B. w dniu [...] marca 2007 r. złożyli informację w sprawie podatku od nieruchomości za 2007 r., wskazując jako datę jej nabycia [...] lutego 2007 r. W informacji zadeklarowali do opodatkowania budynki usytuowane na działce nr [...] (po podziale nr [...]). Do informacji dołączono kserokopię umowy rozliczenia nakładów i wydania nieruchomości zawartą [...] lutego 2007 r. pomiędzy nimi a W.W., R.W., M.W. i E.T.. Z przedłożonych dokumentów oraz uzasadnienia Sądu Rejonowego sporządzonego w sprawie I C 286/01 wynika, że zmarły S.W., którego następcami prawnymi zostały osoby wskazane w umowie z [...] lutego 2007 r. oraz P.B., którego następcami prawnymi są skarżący, byli członkami Zespołu Rolniczego. Członkowie zespołu wnieśli do niego swoje gruntu oraz środki pieniężne. Każdy z nich użytkował grunty rolne będące własnością innego członka zespołu, grunty traktowano jak wspólne. W dniu [...] listopada 1979 r., celem rozliczenia się po rozwiązaniu zespołu, jego członkowie zawarli zbiorową umowę w formie zwykłej pisemnej, która miała wiązać strony do czasu uregulowania w sposób formalny kwestii własności, zajmowanych przez nich gruntów. Mocą zawartej umowy P.B. oddał S.W. w dzierżawę zajmowaną przez niego działkę nr [...] za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 30.000 zł, określając czas trwania dzierżawy na 90 lat. Członkowie zespołu mieli świadomość tego, że zawierane umowy dzierżawy nie regulują kwestii własności. W postępowaniu cywilnym ustalono, że przed zawarciem umowy z [...] listopada 1979 r. na działce nr [...] wybudowane były: budynek mieszkalny, w którym mieszkał S.W., kurnik i dwa garaże. Później dobudowano kotłownię i magazyn na paszę. Opisana powyżej umowa dzierżawy została skutecznie wypowiedziana z dniem [...] grudnia 2002 r., a nieruchomość w całości została wydana dnia [...] lutego 2007 r. Po zawarciu umowy dotyczącej rozliczenia poniesionych na nieruchomości nakładów, organ pierwszej instancji przesłuchał K.W., W.W., E.T. oraz skarżących, na okoliczność ustalenia czy w okresie od [...] stycznia 2003 r. do [...] lutego 2007 r. hala produkcyjna położona na działce nr [...] była zajęta na prowadzenie działalności gospodarczej i przez kogo faktycznie użytkowane były poszczególne budynki. Decyzją z [...] września 2008 r. Burmistrz, z uwagi na to, że przesłuchani świadkowie oraz strona nie potwierdzili faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, przyjął do opodatkowania powierzchnię hali produkcyjnej oraz pozostałych budynków gospodarczych, jak od budynków pozostałych oraz uznał, że skarżący są, jako właściciele nieruchomości, zobowiązani do uiszczenia podatku od nieruchomości za 2006 rok. Skarżący od decyzji organu pierwszej instancji złożyli odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje orzeczenie organ odwoławczy stwierdził, że sporną w niniejszej sprawie pozostaje kwestia oceny prawnej, czy posiadanie przedmiotowej nieruchomości sprawowane przez S.W. i jego następców prawnych miało charakter posiadania zależnego, czy też posiadania samoistnego w rozumieniu przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego, mającego tu zastosowanie, albowiem przepisy prawa podatkowego nie dysponują własną definicją posiadacza nieruchomości. Zdaniem SKO, w żadnym razie w stanie faktycznym ustalonym w niniejszej sprawie przyjąć nie można, iż S.W. oraz jego następcy prawni mieli możność (byli uprawnieni) do władania przedmiotową nieruchomością bez potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innych osób, w tym przypadku skarżących. Skarżący w okresie bezumownego korzystania z nieruchomości przez swoje działania faktyczne i prawne manifestowali, że to właśnie im jako prawowitym właścicielom przysługuje władztwo nad tą nieruchomością i czynili wszystko, aby owo faktyczne władztwo odzyskać. Powyższą decyzję małżonkowie B. zaskarżyli do tut. Sądu, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy: art. 336 kc przez jego błędną interpretację polegającą na uznaniu, iż posiadanie przez S.W. i jego następców prawnych nieruchomości od dnia rozwiązania umowy dzierżawy do daty jej przekazania w dniu [...] lutego 2007 r. było posiadaniem zależnym, podczas gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki do uznania tego posiadania za samoistne, a także naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych przez przyjęcie, iż skarżący są w niniejszej sprawie zobowiązanymi do ponoszenia podatku od nieruchomości za okres objęty decyzją, gdy tymczasem jak wynika z wyroków: Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2003 r. i Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2003 r., co najmniej od dnia [...] grudnia 2002 r. S.W., jak i jego następcy prawni, byli posiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości aż do daty jej przekazania w dniu [...] lutego 2007 r., albowiem na mocy tych wyroków nakazano wydać przedmiotową nieruchomość skarżącym, co oznacza, iż straciła moc wcześniej obowiązująca umowa dzierżawy. Jednocześnie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie był sporny, a meritum problemu dotyczyło ustalenia, na którym podmiocie ciążył obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości tj. na S.W. i jego następcach prawnych jako posiadaczach samoistnych czy na skarżących jako właścicielach przedmiotowej nieruchomości. Skarżący nie zgodzili się z twierdzeniem organów, że S.W. oraz jego następcy prawni po rozwiązaniu umowy dzierżawy z dnia [...] listopada 1979 r., nie byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości. Podnieśli, że organy obu instancji niepotrzebnie skupiły się na charakterze posiadania istniejącego w czasie obowiązywania wiążącej strony umowy dzierżawy, podczas gdy nie uzasadniły należycie prezentowanego przez siebie stanowiska o posiadaniu zależnym istniejącym w czasie i po rozwiązaniu przedmiotowej umowy. Bezspornym jest, że z mocy prawa dzierżawca jest posiadaczem zależnym. Tym samym organy naruszyły regulację art. 336 kc, z której wynika, że posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Według panującego w doktrynie poglądu, posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą określonego jako corpus possesionis oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Szczególnie ten drugi element władztwa jest istotny, bowiem stwierdzając, że członkowie rodziny W. mieli zamiar władania nieruchomością dla siebie, zdaniem skarżących uznać należy ich za podatników podatku od nieruchomości. Skarżący podkreślili, że S.W. wiedział, że właścicielem nieruchomości nie jest, jednak nadal dysponował nieruchomością, mimo tego, że był wyrok nakazujący wydanie nieruchomości. Ponadto dopuszczalne prawnie jest przekształcenie posiadania samoistnego na zależne i odwrotnie. Jeżeli zatem zależny posiadacz zacznie władać rzeczą jak właściciel, to wówczas przekształca się ono w samoistne posiadanie. Na taki charakter posiadania w niniejszej sprawie wskazuje to, że na nieruchomości nadal prowadzono działalność gospodarczą, do której celów służyć miały wybudowane przez posiadaczy budynki, a nadto poddzierżawienie tej działki bez zgody właściciela. Skarżący zakwestionowali także pogląd organu odwoławczego, że osoba władająca rzeczą bez tytułu prawnego jest automatycznie posiadaczem zależnym, co ich zdaniem jest sprzeczne z samą instytucja posiadania. Posiadacz nieruchomości S.W. nie uiścił za okres bezumownego z niej korzystania żadnego odszkodowania, przeciwnie - umową z dnia [...] lutego 2007 r. to właściciel zobowiązał się zwrócić kwotę pieniędzy tytułem zwrotu nakładów na przedmiotową nieruchomość. Wskazali również, że S.W. i jego następcy prawni, jako samoistni posiadacze, obowiązani są na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy o podatku i opłatach lokalnych, ponieść obowiązek podatkowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie. Sąd zważył: Skarga nie jest zasadna. Spór pomiędzy stronami, w którym nie kwestionowano ustalonego przez organy stanu faktycznego, dotyczył rozstrzygnięcia na kim ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za 2006 r. Z przepisu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) – obowiązującego w 2006 r. - wynika, iż podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne będące właścicielami nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 3. Zastrzeżenie to stanowi, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Skarżący uważają, iż obowiązek ten obciąża S.W. i jego następców prawnych, którzy w ocenie małżonków B. byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości. Natomiast organy stoją na stanowisku, że S.W. i jego następcy prawni nie byli posiadaczami samoistnymi, zatem podatek obciąża właścicieli nieruchomości, którymi są skarżący. Małżonkowie B. słusznie zwrócili uwagę, że organy obu instancji zbyt dużą uwagę przywiązywały do charakteru posiadania istniejącego w czasie obowiązywania wiążącej strony umowy dzierżawy, podczas gdy nie uzasadniły należycie prezentowanego przez siebie stanowiska o posiadaniu zależnym istniejącym po rozwiązaniu tej umowy. Bezspornym jest, że z mocy prawa dzierżawca jest posiadaczem zależnym. Jednak nie można podzielić poglądu organów, że posiadanie bez tytułu prawnego ma charakter posiadania zależnego a nie posiadania samoistnego. Skarżący mają rację krytykując taki pogląd, albowiem posiadanie samoistne występuje często w sytuacji braku tytułu prawnego do rzeczy. Samo posiadanie dotyczy faktycznego władztwa nad rzeczą a nie tytułu prawnego do rzeczy, natomiast istotnym elementem posiadania jest animus – czyli element psychiczny rozumiany jako zamiar władania rzeczą. W tej sprawie kwestią istotną było to, czy nastawienie psychiczne S.W. uległo zmianie po rozwiązaniu umowy dzierżawy, czy też nie. Według strony skarżącej to nastawienie uległo zmianie, gdyż w dalszym ciągu prowadzono na nieruchomości działalność gospodarczą a nadto ją poddzierżawiono. Zebrany w toku postępowania materiał zaprzecza jednak takiemu twierdzeniu. Otóż organy ustaliły, że po rozwiązaniu umowy dzierżawy (co nastąpiła pod koniec 2002 r.) na nieruchomości nie była prowadzona działalność gospodarcza. To spowodowało, że organ pierwszej instancji zastosował obniżoną stawkę opodatkowania. Nie ustalono także, aby nieruchomość została poddzierżawiona (chociaż nie jest to prawidłowe określenie w sytuacji gdy doszło do rozwiązania umowy dzierżawy). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 września 2008 r. w sprawie I CSK 54/08 (publ. Program Lex 457865), że "rzeczywistą wolę posiadacza, która decyduje o charakterze samego posiadania ustala się na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą". W rozpoznawanej sprawie z zewnętrznych przejawów władania nieruchomością wynika, że nastawienie psychiczne - animus S.W. i jego następców prawnych po rozwiązaniu umowy dzierżawy uległo zmniejszeniu a nie zwiększeniu, co przejawiało się w tym, że zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący Z.B. w dniu [...] kwietnia 2008 r. zeznał, iż "w okresie od [...] stycznia 2003 r. do [...] października 2005 r., nie wie czy była prowadzona działalność gospodarcza. Z obserwacji, ze względu na zamieszkanie w sąsiedztwie, nie wynikało żeby w hali była prowadzona działalność gospodarcza". Podniesione w skardze twierdzenie o prowadzonej działalności, w konfrontacji ze złożonymi wcześniej przez samą stronę zeznaniami, należy uznać za sprzeczne ze wskazanymi przez nią faktami. Nie można także uznać, że brak wydania nieruchomości właścicielowi jest przejawem okazania na zewnątrz władztwa nad nieruchomością jako posiadania samoistnego. W tej sprawie należy przyjąć, że brak chęci wydania nieruchomości był spowodowany kwestiami dotyczącymi rozliczeń za poniesione na nią nakłady. Nieruchomość została wydana po zawarciu przez strony w tym zakresie umowy z [...] lutego 2007 r., dokonującej właśnie takich rozliczeń. Organy prawidłowo uznały, że zobowiązanymi do poniesienia podatku od nieruchomości za 2003 r. na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych są jej właściciele E. i Z. małżonkowie B.. Zważywszy powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę jako niezasadną oddalił. ( - ) Barbara Rennert ( - ) Stefan Kowalczyk ( - ) Anna Juszczyk - Wiśniewska