II OSK 1615/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser ( spr.) Sędziowie sędzia NSA Leszek Leszczyński sędzia del. WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 19 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 2118/08 w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako: WSA) wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2009 r., VI SA/Wa 2118/08 oddalił skargę w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że Komendant Główny Policji (dalej jako: KGP) decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Komendanta Stołecznego Policji z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] o cofnięciu W. D. pozwolenia na broń palną myśliwską. U podstaw podjętego w sprawie rozstrzygnięcia legło ustalenie, że skarżący został skazany prawomocnym od 16 kwietnia 2007 r. wyrokiem za przestępstwo z art. 178a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., nr 88, poz. 553 ze zmianami - dalej jako: kk), tj. za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości. Organ podkreślił, że skarżący kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości przekraczającym dwukrotnie próg stanu nietrzeźwości określony w art. 115 § 16 kk. W ocenie organu, skarżący dopuszczając się popełnienia powyższego przestępstwa należy do grona osób, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zdaniem organu czyn strony świadczy o braku wyobraźni co do ewentualnych skutków swojego postępowania w warunkach ograniczonej lub zniesionej alkoholem samokontroli, a więc o takiej cesze charakteru, która wyklucza możliwość dysponowania tak niebezpiecznym narzędziem jak broń palna. Wskazana okoliczność nie pozwala, zdaniem organu, zachować stronie pozwolenia na broń, niezależnie od pozytywnej opinii, jaką cieszy się skarżący w miejscu zamieszkania, pracy oraz środowisku łowieckim. W ocenie organu, zachowaniu przedmiotowego prawa sprzeciwia się interes społeczny przejawiający się w tym, aby broń mogły posiadać jedynie osoby, dające swą postawą rękojmię bezpiecznego i zgodnego z prawem dysponowania nią, co jak wyżej podniesiono, nie odnosi się do skarżącego. Reasumując organ stwierdził, że rodzaj oraz okoliczności popełnionego przez skarżącego przestępstwa pozwalają uznać go za osobę, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., nr 52, poz. 525 ze zm. - dalej jako: ubia) i tym samym przyjąć, iż została spełniona dyspozycja art. 18 ust 1 pkt 2 tej ustawy, który to ma charakter obligatoryjny, a więc determinujący sposób rozstrzygnięcia sprawy. W skardze na powyższą decyzję W. D. zarzucił organowi Policji błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż zebrany materiał dowodowy, świadczący o pozytywnych cechach osobowości skarżącego, nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyjęcie, iż nie mógłby skarżący użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Nadto zarzucił naruszenie art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 18 ust.1 pkt 6 ubia polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu poprzez nieuprawnione przyjęcie, że popełnienie przestępstwa innego niż przeciwko zdrowiu, życiu lub mieniu stanowi wystarczającą przesłankę do cofnięcia pozwolenia na broń, a także przyjęcie, iż w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniona obawa, że skarżący może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. W odpowiedzi na skargę KGP podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wnosząc jednocześnie o oddalenie skargi. W zaskarżonym wyroku WSA wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena dowodów nie jest dowolna i znajduje oparcie w przepisach prawa stanowiących podstawę materialnoprawną przedmiotowego rozstrzygnięcia tj. art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia, organ zebrał i ocenił materiał dowodowy zgodnie z art. 7, 77, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zmianami - dalej jako: kpa), a swoją decyzję uzasadnił stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 3 kpa. WSA nie dopatrzył się również z urzędu innych wad zaskarżonego rozstrzygnięcia, które stanowiłyby podstawę do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Strona skarżąca wniosła do NSA skargę kasacyjną od powyższego wyroku i zaskarżając go w całości zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia poprzez przyjęcie, iż w odniesieniu do skarżącego, z uwagi na skazanie za przestępstwo określone w przepisie art. 178a § 1 kk, istnieje przesłanka cofnięcia pozwolenia na broń określona w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia, tj. uzasadniona obawa, że może on użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku prawnego, podczas gdy postawa skarżącego, fakt jego nienagannego trybu życia i pozytywna opinia dają rękojmię prawidłowego i ostrożnego przechowywania i posługiwania się bronią. Wskazując na powyższe podstawy, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji Komendanta Stołecznego Policji z dnia [...] kwietnia 2008 roku, ewentualnie uchylenie zaskarżanego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz dopuszczenie dowodu z orzeczenia psychologicznego nr 168-08/2009 z dnia 10 czerwca 2009 r., potwierdzającego, iż skarżący W. D. nie należy do osób wymienionych w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ubia i może dysponować bronią. W uzasadnieniu wskazano, że WSA przy ustalaniu podstaw uzasadniających cofnięcie pozwolenia na broń skupił się jedynie na fakcie skazania skarżącego, zupełnie pominął zaś inne istotne dla sprawy właściwości i warunki osobiste skarżącego, uzasadniające przyjęcie, iż nie będzie on naruszał porządku prawnego, a tym bardziej postępował sprzecznie z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Strona skarżąca zakwestionowała także to, że WSA uznał, iż rozstrzygnięcie organu administracji nie opiera się jedynie na samym fakcie skazania W. D. za przestępstwo z art. 178a § 1 kk, ale te okoliczności nie uzasadniają przyjęcia, iż takie zachowanie skarżącego jest cechą jego osobowości i będzie powtarzało się w przyszłości. Autor skargi kasacyjnej nie zgodził się także z przyjęciem, iż organ wykazał, że istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy popełnieniem przestępstwa a uzasadnioną obawą użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. Skazanie za określone przestępstwo nie może świadczyć wprost o tym, że osoba skazana nie będzie przestrzegała przepisów ubia a każdą sprawę należy rozpoznawać indywidualnie z uwzględnieniem całokształtu okoliczności. Ani zaś organ administracyjny, ani WSA nie wskazali konkretnych cech charakteru skarżącego, które uzasadniałyby przyjęcie istnienia tego adekwatnego związku przyczynowego. W ocenie pełnomocnika skarżącego, analiza zapadłego rozstrzygnięcia prowadzi do konkluzji, iż organy administracji i Sąd I instancji dokonały błędnej wykładni, a następnie niewłaściwie zastosowały, ewentualnie uznały za prawidłowe niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia do stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. KGP podniósł, iż ustawodawca poprzez zastosowanie w art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia zwrotu "w szczególności" jedynie przykładowo określił okoliczności, które mogą wzbudzać uzasadnioną obawę użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Ustawodawca przyjął zatem otwarty katalog tych przesłanek i dlatego też mogą to być inne okoliczności, w tym także innego rodzaju czyny karalne, wymierzone przeciwko innym dobrom prawnie chronionym. Fakt, że posiadacz pozwolenia na broń został skazany za przestępstwo godzące w inne dobro prawne niż wymienione w art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia, w tym przypadku za przestępstwo skierowane przeciwko bezpieczeństwu ruchu drogowego, nie wyłącza w świetle tego przepisu możliwości cofnięcia mu pozwolenia na broń na powyższej podstawie. Dla zastosowania tej normy istotna jest okoliczność, czy skazanie za określony czyn zabroniony daje podstawę do przyjęcia, że istnieje uzasadniona obawa, iż posiadacz broni może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Sąd zasadnie przyjął, że uznanie skarżącego winnym popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 kk wskazuje na zaistnienie obawy, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia. Na rozprawie przed NSA pełnomocnik organu złożył wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W kolejnych pismach procesowych strony postępowania podtrzymały swoją dotychczasową argumentację. W piśmie procesowym skarżącego z dnia 6 października 2010 r. jego pełnomocnik wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia [...] czerwca 2010 r., [...],[...] ustalono, że wobec W. D. nastąpiło zatarcie skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 kk, które stało się podstawą cofnięcia mu pozwolenia na broń myśliwską. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zmianami - dalej jako: ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W tej sprawie jej przesłanki nie wystąpiły. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera także usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Stosownie do art. 18 ust. 1 pkt 2 ubia właściwy organ cofa pozwolenie na broń, jeżeli osoba, której takie pozwolenie wydano należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 - 6 tej ustawy. Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 18 ust. 1 ustawy "cofa pozwolenie na broń" oznacza, iż decyzja w sprawie cofnięcia pozwolenia na broń nie jest decyzją wydawaną w granicach uznania administracyjnego - ma charakter decyzji związanej. Przepis ten nakłada na organ Policji obowiązek wydania decyzji o cofnięciu pozwolenia na broń w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 15 ust. 1 pkt 2 - 6 ubia. Przepis art. 18 ust. 1 ubia nie pozostawia zatem organom Policji swobody przy podejmowaniu decyzji. Jak wynika z art. 16 ust. 1 pkt 6 pozwolenia na broń nie wydaje się osobom, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, w szczególności skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw. Przepis ten ustanawia negatywne przesłanki, tj. takie, które wyłączają możliwość wydania pozwolenia na broń a odwołanie się przez ustawodawcę w art. 18 ust. 1 pkt 2 ubia do art. 15 ust. 1 pkt 6 oznacza, że organ obligatoryjnie orzeka o cofnięciu pozwolenia na broń wydanego osobie, o której mowa w tym przepisie. Z literalnego brzmienia art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia wynika, że ma on przede wszystkim zastosowanie do osób skazanych za którekolwiek z przestępstw w nim wymienionych. Jak trafnie wskazał NSA w uchwale z dnia 18 listopada 2009 r., II OPS 4/09 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) osoba skazana prawomocnym orzeczeniem Sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu jest osobą, co do której istnieje uzasadniona obawa, że może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, co uzasadnia cofnięcie pozwolenia na broń takiej osobie, na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 6 i art. 18 ust. 1 pkt 2 ubia. Oznacza to, że sam fakt popełnienia takiego przestępstwa uzasadnia cofnięcie pozwolenia na posiadanie broni. Możliwe jest także cofnięcie pozwolenia na broń osobie podejrzanej (oskarżonej) bądź skazanej za przestępstwo innego rodzaju, niż określone w powyższym przepisie. W takim jednak przypadku cofnięcia pozwolenia na broń nie uzasadnia sam fakt skazania za jakiekolwiek przestępstwo, bądź też przedstawienie zarzutów popełnienia jakiekolwiek przestępstwa. Konieczne jest stwierdzenie, że posiadacz broni zalicza się do kategorii osób, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. A zatem, w przypadku skazania danej osoby bądź prowadzenia przeciwko niej postępowania karnego o popełnienie innego przestępstwa niż przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu niezbędne jest wykazanie zaistnienia przesłanki z art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia dotyczącej przewidywanych zachowań posiadacza broni. Taką ocenę może uzasadniać dotychczasowe postępowanie tej osoby (np. uprzednia karalność, nadużywanie alkoholu, stosowanie przemocy, popełnianie czynów nagannych), jak również cechy osobowe sprawcy (np. konfliktowość, brak opanowania, porywczość). W takiej sytuacji nie jest wystarczające powołanie się na skazanie prawomocnym wyrokiem bądź prowadzenie postępowania karnego wobec danej osoby, gdyż warunkiem cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego przez organy administracji związku przyczynowego pomiędzy popełnieniem przez skarżącego danego przestępstwa, a uzasadnioną obawą użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Jak podkreślił NSA w wyroku z 21 sierpnia 2008 r., II OSK 938/07, chodzi tu o tzw. adekwatny związek przyczynowy, tzn. taki, który pozwala na uznanie prawnej doniosłości tych następstw, które są dla ustalonych w toku postępowania wyjaśniającego okoliczności faktycznych zwykłe (typowe, normalne), a na odrzuceniu takich, które należy ocenić jako niezwykłe, nietypowe, nienormalne. A zatem, dla oceny spełnienia tej przesłanki, warunkującej cofnięcie pozwolenia na posiadanie broni, niezbędne jest wzięcie pod uwagę nie tylko faktu popełnienia przestępstwa przez skarżącego, ale także innych okoliczności faktycznych występujących w sprawie. Popełnione przez skarżącego przestępstwo opisane w art. 178a kk ma charakter typów abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo. Przepis ten zawarty jest w Rozdział XXI kk pt. "Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji", a więc przestępstwo stypizowane w art. 178a kk nie jest sensu stricte przestępstwem przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Należy jednak mocno podkreślić, przedmiotem jego ochrony są także życie, zdrowie i mienie. Wskazano już wyżej, że przepis art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia może stanowić podstawę cofnięcia pozwolenia na broń także osobie skazanej prawomocnym orzeczeniem Sądu za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 kk, albo wobec której toczy się postępowanie karne o popełnienie takiego przestępstwa, jednak pod warunkiem zaistnienia przesłanki uzasadnionej obawy, o jakiej mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia. Przesłanka ustanowiona w art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ubia stwarzająca po stronie organu administracji publicznej obowiązek cofnięcia pozwolenia na broń, ma charakter typu abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo. Oznacza to, że do wydania decyzji cofającej pozwolenie na broń nie jest konieczne stwierdzenie użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, lecz wystarczy uzasadniona obawa takiego użycia broni. Takie unormowanie prawne ma przede wszystkim chronić obywateli i zapobiegać przestępstwom przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, nie zaś stanowić reakcję na dokonane już naruszenie tych dóbr. Tym samym, popełnienie przez osobę posiadającą pozwolenie na broń przestępstwa z art. 178a § 1 kk może w konkretnych okolicznościach sprawy uzasadniać stanowisko, iż osoba taka nie daje gwarancji, że nie będzie nosić i nie użyje broni w stanie nietrzeźwości. W takiej sytuacji zachodzić będzie uzasadniona obawa, że osoba ta może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. W sprawie dotyczącej cofnięcia pozwolenia na broń osobie skazanej prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo inne niż przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo wobec której toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstwa innego niż przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu dopuszczenie i ocena dowodów dotyczących cech osobowych sprawcy, dotychczasowego postępowania tej osoby czy też okoliczności faktycznych popełnienia czynu stanowi ocenę zaistnienia jednej z istotnych przesłanek cofnięcia pozwolenia na broń, tj. zaistnienia przesłanki uzasadnionej obawy, że dana osoba może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Należy wyraźnie wskazać, że ocena takich dowodów jak opinia środowiskowa, opinia z koła łowieckiego oraz orzeczenie psychologiczne stanowi istotny element orzekania, ale nie ma decydującego znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia organu i sądu. Nie ulega wątpliwości, że osoba, która prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości - jak zasadnie podkreślił Sąd I instancji - wykazuje lekceważący stosunek do prawa, i takie nawet jednorazowe nieodpowiedzialne zachowanie osoby posiadającej pozwolenie na broń rodzić może uzasadnioną obawę użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zdaniem NSA przeprowadzone postępowanie administracyjne i wydane decyzje, jak to uznał Sąd I instancji uwzględniały obowiązek rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Dla okoliczności rozpoznawanej sprawy nie ma znaczenia wykazywane przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną zatarcie skazania. Przypomnieć należy, że sądy administracyjne dokonują oceny legalności decyzji administracyjnej z chwili jej wydania. Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie w chwili wydawania decyzji administracyjnych fakt zatarcia skazania nie miał miejsca. W świetle powyższych rozważań zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego nie znajdują uzasadnienia. Odnośnie zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przeprowadzenie dowodu z orzeczenia psychologicznego nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., potwierdzającego, iż skarżący W. D. nie należy do osób wymienionych w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 2 - 4 ubia i może dysponować bronią, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 106 § 3 ppsa (w związku z art. 193 ppsa, jeśli chodzi o postępowanie przed NSA) przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki: 1) jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, 2) nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z przepisu tego wynika więc, że dopuszczenie takiego nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu. Jak trafnie wskazuje B. Dauter "przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości." (B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006 r., s. 244). Biorąc powyższe pod uwagę, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy NSA nie miał wątpliwości co do podjętego rozstrzygnięcia a wnioskowany przez stronę skarżącą dowód nie jest niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, bo Sąd nie posiadał nie tylko istotnych, ale żadnych wątpliwości. Wobec tego NSA oddalił wniosek dowodowy strony skarżącej. Mając powyższe na uwadze, NSA uznał, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o przepis art. 184 ppsa podlega oddaleniu. Odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego znajduje swoje podstawy w art. 207 § 2 ppsa. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia NSA wskazuje w szczególności na wielość podobnych spraw rozstrzyganych przez Sąd i wynikający stąd niewielki nakład pracy w przygotowanie stanowiska organu.