II SA/Bd 131/09

Dnia 28 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2009 roku sprawy ze skargi J. M. na czynność Kierownika Biura Powiatowego Agencji [...] w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wykreślenia z ewidencji producentów i anulowania numeru ewidencyjnego 1. stwierdza bezskuteczność wykreślenia skarżącej J. M. z ewidencji producentów oraz anulowania numeru ewidencyjnego [...], 2. stwierdza, że zaskarżona czynność nie może być wykonana. II SA/Bd 131/09 Uzasadnienie Kierownik Biura Powiatowego w B. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) [...] Oddziału Regionalnego pismem z dnia [...] zawiadomił skarżącą J. M. o wykreśleniu z ewidencji producentów oraz o anulowaniu nadanego Jej numeru ewidencyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że wskutek złożonego przez skarżącą w dniu [...] wniosku, została ona w dniu [...] wpisana do ewidencji producentów. W toku jednak prowadzonego postępowania stwierdzono, że w ewidencji producentów figuruje M. F. M. pozostający w związku małżeńskim ze skarżącą i że skarżąca wyraziła zgodę na wpis małżonka do ewidencji. Zgodnie zaś z przepisem art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. Nr 10, poz. 76; z późn. zm.), w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny, temu z małżonków, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę. Ustawa nie dopuszcza odmiennego traktowania małżonków w zależności od istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej lub jej braku przy wpisie do ewidencji. Podkreślono, że dokonane na rzecz skarżącej darowizny gruntów przez męża, a także późniejsze nabycie do majątku odrębnego innych nieruchomości gruntowych nie ma wpływu na powstanie uprawnienia do uzyskania odrębnego od męża numeru identyfikacyjnego. Wskazano także, że skoro wpis do ewidencji nie nastąpił w wyniku wydania decyzji administracyjnej, bo jest tylko czynnością materialno- techniczną, to i wykreślenie z tego rejestru jest taką samą czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień wynikających z przepisów prawa. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe, w trybie art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwaną "ustawą p.p.s.a.", wezwała ARiMR do usunięcia naruszenia prawa polegającego na wykreśleniu Jej z ewidencji, twierdząc iż stanowisko organu jest błędne. Stwierdziła, że przepis art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie producentów ... (cyt. na wstępie) nie ma zastosowania w Jej sprawie, gdzie małżonkowie są posiadaczami odrębnych gospodarstw. Zarzuciła organowi błędną interpretację przepisów ustawy, w oderwaniu od przepisów Unii Europejskiej, do których ustawa ta odsyła. Wskazała, że zgodnie z art. 3 pkt 4 ustawy producent rolny jest osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej ... Zdaniem skarżącej powyższe przepisy nie wykluczają uznania za odrębnego producenta rolnego każdego z małżonków, jeżeli posiadają oni odrębne gospodarstwa rolne pod względem statusu własnościowego, faktycznego posiadania, wyodrębniania organizacyjnego i gospodarczego oraz umiejscowienia gruntów. Niesłusznie zatem organ ewidencyjny przyjmuje, że małżonkowie są ograniczeni w możliwości prowadzenia odrębnych gospodarstw i korzystania każdy z osobna z systemu pomocowego w ramach wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa ARiMR podtrzymała stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...]. Organ uznał, że jest związany przepisami ustawy o krajowym systemie producentów (...), a zwłaszcza art. 12 ust. 4, w którym zawarto ograniczenie w nadawaniu numerów identyfikacyjnych poprzez zapis, iż w przypadku małżonków oraz współposiadaczy gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Podkreślono, że zapis ustawowy nie nakłada na organ obowiązku ustalania istnienia odrębnych gospodarstw rolnych pod względem statusu własnościowego, faktycznego posiadania, wyodrębnienia organizacyjnego i gospodarczego oraz umiejscowienia gruntów. Wobec czego podnoszone przez skarżącą kwestie nie mają znaczenia dla sprawy. W ocenie organu dokonane na rzecz skarżącej przez męża darowizny nieruchomości gruntowych, a także późniejsze nabycie do majątku odrębnego innych nieruchomości gruntowych nie ma wpływu na powstanie uprawnienia do uzyskania odrębnego od męża numeru identyfikacyjnego. Ponadto organ powątpiewa w prowadzenie przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy zamieszkuje ona wraz z małoletnim dzieckiem w B., a budynki gospodarcze są w miejscowości W. i wykazana jest tylko jedna maszyna rolnicza. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca zarzuciła ARiMR naruszenie prawa materialnego, to jest art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że zakaz nadawania małżonkom dwóch numerów ewidencyjnych znajduje zastosowanie również w sytuacji, gdy małżonkowie nie są współposiadaczami wspólnego gospodarstwa rolnego, a prowadzą odrębne gospodarstwa rolne pod względem statusu własnościowego, faktycznego posiadania, wyodrębnienia organizacyjnego i gospodarczego oraz umiejscowienia gruntów. Zarzuciła także naruszenie art. 3 pkt 3 tej ustawy i art. 2 lit. a rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. poprzez niezastosowanie powyższych przepisów i nie uznanie za odrębnych producentów małżonków, z których każde włada odrębnym gospodarstwem. Uzasadniając skargę skarżąca powieliła wszystkie argumenty zawarte w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, które powyżej zostały przytoczone. Ponadto wskazała na treść art. 2 lit. a rozporządzenia Rady, gdzie rolnik oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą. Gospodarstwo natomiast oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika, które znajdują się na terytorium tego samego Państwa Członkowskiego. Powyższe, zdaniem skarżącej, nie wyklucza uznania za odrębnego producenta rolnego każdego z małżonków, jeżeli posiadają oni odrębne gospodarstwa rolne pod względem statusu własnościowego, faktycznego posiadania, wyodrębnienia organizacyjnego i gospodarczego oraz umiejscowienia gruntów. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że kiedyś prowadziła z mężem wspólne gospodarstwo rolne o jednym numerze w ewidencji producentów, ale w dniu [...], aktem notarialnym ustanowiona została rozdzielność majątkowa między nimi i skarżąca stała się wyłączną właścicielką nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych nr [...],[...], [...], a w dniu [...] zakupiła na własność nieruchomość o powierzchni [...] ha oraz wygrała przetarg na dzierżawę gruntu o powierzchni [...] ha od Agencji Nieruchomości Rolnych. W niedalekiej przyszłości stanie się następcą gospodarstwa rolnego swoich rodziców położonego w W. Podkreśliła, że jest odrębnym podatnikiem podatku rolnego od gruntów będących jej własnością, prowadzi odrębny rachunek bankowy dla swojego gospodarstwa oraz dokonuje na własny rachunek obowiązkowych ubezpieczeń rolniczych. Posiada także przygotowanie i kwalifikacje do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i podkreślając, iż zgodnie z ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów, w przypadku małżeństw, numer identyfikacyjny nadawany jest tylko jednemu małżonkowi, bez względu na to, czy między małżonkami istnieje wspólność majątkowa – gospodarstwo stanowi współwłasność małżonków, czy też w związku z rozdzielnością majątkową gospodarstwa rolne pozostają odrębną własnością małżonków. Dla potrzeb ewidencji gospodarstw rolnych, w rozumieniu tej ustawy, gospodarstwo rolne stanowiące odrębną własność współmałżonków traktuje się jako jedno gospodarstwo rolne, co wynika z art. 8 w związku z art. 12 ust. 4 ustawy. Organ podniósł ponadto, że wskazane przez skarżącą przepisy prawa zawierają definicję "producenta rolnego" - art. 3 pkt 3 ustawy i "rolnika" - art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE), oraz że zarówno skarżąca, jak i jej małżonek niewątpliwie spełniają kryteria zawarte w powyższych definicjach, jednakże w przypadku numeru ewidencyjnego nadawanego współmałżonkom, zastosowanie ma art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja, lub tak jak w niniejszej sprawie – czynność z zakresu administracji publicznej, nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Badając pod tym kontem zaskarżoną czynność z zakresu administracji publicznej Sąd uznał, że narusza ona prawo i to zarówno przepisy prawa materialnego jaki i prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zwrócić uwagę na to, że podjęcie zaskarżonej czynności poprzedzone zostało wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. postanowienia z dnia [...], nr [...] o wznowieniu z urzędu na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 150 § 1 kpa, postępowania w przedmiocie wydania p. J. M. zaświadczenia o nadaniu numeru identyfikacyjnego. Stwierdzić należy, że postanowienie to wydane zostało bez podstawy prawnej. Przywołane bowiem w tym postanowieniu artykuły Kodeksu postępowania administracyjnego mogą mieć zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy sprawa administracyjna zakończona została decyzją administracyjną i to ostateczną (art. 145 § 1 k.p.a.) lub postanowieniem, od którego przysługuje zażalenie (art. 126 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie nie doszło do wydania decyzji administracyjnej ani postanowienia. Została ona zakończona poprzez wykonanie czynności o charakterze materialno - technicznym, polegającej na dokonaniu wpisu skarżącej do ewidencji producentów i nadaniu jej stosownego numeru ewidencyjnego. W takiej sytuacji tryby nadzwyczajne takie jak wznowienie postępowania (art. 145-152 k.p.a.), uchylenie, zmiana oraz stwierdzenie nieważności decyzji (art. 154-162 k.p.a.) nie mają zastosowania. Organ administracji chcąc wyjaśnić sytuację do jakiej doszło - wpisanie do ewidencji producentów i nadanie numeru ewidencyjnego każdemu z małżonków osobna - winien był wszcząć postępowanie administracyjne zwykłe, uprzedzając strony tego postępowania, iż ma ono na celu wykreślenie p. J. M. z ewidencji. W toku tego postępowania organ powinien badać, czy w sprawie spełnione zostały przesłanki wpisania skarżącej do ewidencji, dopuszczając jako dowód w sprawie wszelkie dokumenty przedkładane przez skarżącą, a służące jej zdaniem pozostawieniu jej w ewidencji, które to dowody poddane powinny być następnie ocenie zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7, 8, 9, 10, a także zgodnie z art. 75 i 77 k.p.a. Wskazać w tym miejscu należy, że podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej czynności materialno – technicznej jest ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76; z późn. zm.), zwana dalej ustawą o ewidencji producentów. Zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 6 tej ustawy, w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny i to temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. W tym też przypadku do wniosku o wpis do ewidencji producentów dołącza się pisemną zgodę odpowiednio współmałżonka albo współposiadacza gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych wyraźnie zarysowuje się pogląd, że od wynikającej z powyżej zacytowanego przepisu reguły są wyjątki. Wiążą się one z pojęciem gospodarstwa rolnego i jego definicją zawartą w Załączniku I do Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktur gospodarstw rolnych (Dz. Urz. UE. L. 2002.216.1). W punkcie I tego Załącznika gospodarstwo rolne określono jako samodzielnie zarządzaną oraz technicznie i ekonomicznie samodzielną jednostkę wytwarzającą produkty rolne, które może także dodatkowo dostarczać inne nierolnicze produkty i usługi. W pkt II Załącznika wyszczególniono kryteria definiujące gospodarstwo rolne. Są to: produkcje produktów rolnych; samodzielne zarządzanie, które uznaje się za samodzielne, nawet jeśli jest prowadzone przez działające wspólnie dwie osoby lub więcej; samodzielność techniczna i ekonomiczna, której ogólnym przejawem jest wspólne użytkowanie siły roboczej i środków produkcji (maszyn, budynków lub ziemi itd.). W pkt II 2.1 objaśniono, że za jedno samodzielne gospodarstwo uważane jest gospodarstwo nawet podzielone między dwie lub więcej osób ze względów podatkowych lub innych, ale ciągle posiadające jeden zarząd (jednego wspólnego zarządcę) i które z tego względu można uważać za jedną jednostkę ekonomiczną. Wskazano, że dwa lub więcej oddzielnych i uprzednio niezależnych gospodarstw, zintegrowanych w rękach jednego posiadacza, uważa się za jednego gospodarstwo, jeśli mają obecnie wspólnego zarządcę lub też wykorzystują tę samą siłę roboczą i urządzenia. Wyjaśniono również (pkt B/1a), że małżonków lub bliskich członków rodziny wspólnie posiadających lub dzierżawiących gospodarstwo należy normalnie uważać za posiadaczy jednego niezależnego gospodarstwa zarządzanego przez jednego posiadacza. Z powyżej przytoczonych przepisów objaśniających można, zdaniem Sądu, wyprowadzić tezę, że małżonkom można nadać osobne numery identyfikacyjne, jeżeli: - istnieje między nimi rozdzielność majątkowa w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i w ramach tej rozdzielność małżonkowie prowadzą dwa odrębne gospodarstwa rolne, przy czym każde z nich jest samodzielne pod względem technicznym i ekonomicznym, - prowadzą odrębne gospodarstwa rolne, stanowiące majątek odrębny każdego z małżonków. Organ rozstrzygający niniejszą sprawę żadnych ustaleń w zakresie powyższych okoliczności nie poczynił, pomimo tego że skarżąca w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa z dnia [...] wyraźnie wskazała na odrębność pod względem własnościowym, fizycznym, organizacyjnym, geograficznym i gospodarczym jej gospodarstwa rolnego. Nie rozpatrzone zostały także dokumenty, które skarżąca załączyła do sprawy, takie jak umowa notarialna o rozdzielności majątkowej małżeńskiej z dnia [...], czy umowa kupna gruntów rolnych przez skarżącą z dnia [...], protokół przetargu na dzierżawę nieruchomości rolnej z dnia [...]. W tym miejscu warto też wskazać na definicję gospodarstwa rolnego zawartą w art. 553 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93; z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że pogląd organu, co do tego że w każdym przypadku, niezależnie od istniejących stosunków majątkowych i faktycznego prowadzenia odrębnych gospodarstw rolnych, małżonkom nadaje się jeden numer identyfikacyjny, nie jest trafny. Świadczy o tym zarówno treść przytoczonych definicji gospodarstwa rolnego jak i przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące stosunków majątkowych między małżonkami, które pozwalają na zachowanie pełnej samodzielności co do zarządu majątkiem odrębnym. Reasumując stwierdzić należy, że ARiMR ponownie rozpoznając sprawę powinien ustalić w oparciu o przedłożone przez skarżącą dokumenty, a także inne dowody dopuszczalne w toku postępowania administracyjnego (art. 75 i 77 k.p.a.), czy składniki majątków odrębnych małżonków M. można uznać za odrębne gospodarstwa rolne w rozumieniu przytoczonych powyżej definicji. Jeżeli ustalenia byłby pozytywne w tym zakresie organ powinien pozostawić wpis skarżącej w ewidencji producentów. Mając na uwadze powyższe orzeczono na podstawie art. 146 § 1 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.), jak w sentencji wyroku.