II SA/Wa 1746/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.), , Protokolant Agnieszka Bieniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi L.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] października 2008 r. odmawiającą przyznania L.M. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, powinny być spełnione łącznie wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Zdaniem Prezesa ZUS, renta nie może być przyznana, bowiem nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych, źródłem utrzymania L.M. są środki z tytułu prowadzonej przez jej małżonka działalności gospodarczej. Z deklaracji rozliczeniowej ZUS z dnia [...] sierpnia 2008 r. wynika zaś, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe małżonka wnioskującej wynosi 1790,31 zł. Tak więc, kwota dochodu na osobę w rodzinie wynosi 895,19 zł, co przekracza kwotę brutto najniższej emerytury, która jest wyznacznikiem braku niezbędnych środków utrzymania. W ocenie Prezesa ZUS brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy, bowiem ww. przepis uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspokajać wszystkich życiowych potrzeb wnioskującej, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi L.M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że nie może zgodzić się ze sposobem obliczenia przez ZUS dochodu przypadającego na osobę. Według niej organ niezasadnie wziął pod uwagę kwotę 1790,31 zł wynikającą z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z deklaracji rozliczeniowej z dnia [...] sierpnia 2008 r., bowiem jest to kwota, której jej małżonek prowadzący działalność gospodarczą faktycznie nie zarobił. Podniosła, że średni dochód jej małżonka z okresu 3 miesięcy, tj. od czerwca do sierpnia 2008 r. wyniósł brutto 1 383 zł, co daje dochód na jednego członka rodziny 691,50 zł. Nadto, zdaniem skarżącej, organ powinien wziąć pod uwagę kwotę netto, a nie kwotę brutto. Wywiodła, że dochód netto jej małżonka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ([...]), po odliczeniu składek ZUS i należnego podatku, zgodnie z jej wyliczeniami, wynosi 441,88 zł, co daje dochód na jedną osobę w rodzinie w kwocie 220,94 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Organ podniósł, że wysokość najniższej emerytury podawana jest zawsze w kwocie brutto i obecnie wynosi 636,29 zł, a dochody małżonka skarżącej dają dochód brutto na jedną osobę wynoszący 895 zł. W piśmie procesowym z dnia 30 marca 2009 r. L.M. podniosła, że w swoim wniosku o przyznanie świadczenia napisała, iż jej córka po ukończeniu studiów licencjackich podjęła pracę. Powodem podjęcia pracy przez córkę było uznanie przez skarżącą i jej małżonka, że nie będą w stanie sfinansować wydatków związanych z dalszą jej nauką. Faktycznie zaś, w okresie od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. na utrzymaniu skarżącej i jej małżonka nadal pozostawała pracująca córka, która zarobione przez siebie pieniądze przeznaczała na opłatę zaocznych studiów uzupełniających oraz wydatki związane ze studiami ( dojazdy, noclegi ). Następnie, od [...] września 2008 r. do [...] marca 2009 r. córka pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Wskazała, że "skoro córka nie dokładała na życie, nie mogłam zaliczyć jej wynagrodzenia do dochodu rodziny". Do swojego pisma procesowego skarżąca dołączyła zaświadczenie wystawione przez Dyrektora Zespołu Szkół Zawodowych Nr [...] im. [...] w D. z dnia [...] września 2009 r., z którego to wynika, że córka skarżącej – M.M. będąc zatrudnioną jako [...] w ww. szkole, osiągnęła następujące dochody brutto : w czerwcu 2008 r. - 1.398,60 zł, lipcu 2008 r. - 1408,74 zł, sierpniu 2008 r. - 1.408,74 zł. Z załączonych kserokopii dokumentów wynika, że córka skarżącej studiuje na [...] w L. - Wydział [...], kierunek [...] (niestacjonarne II stopnia), a w terminie do dnia [...] marca 2009 r. powinna uiścić czesne za studia zaoczne (sem. let. 2008/2009) w wysokości [...] zł. Nadto, skarżąca dołączyła do swojego pisma kserokopie decyzji wydanych z up. Starosty o uznaniu M.M. za bezrobotną i przyznaniu jej prawa do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł na okres 6 miesięcy od dnia [...] września 2008 r. oraz o utracie przez nią prawa do tego świadczenia od dnia [...] marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast, zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpoznawana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, decyzji tej nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego, bowiem organ słusznie wykazał, że skarżąca nie spełnia jednej z przesłanek uprawniających ją do uzyskania świadczenia, mianowicie "braku niezbędnych środków utrzymania". Ta niezbędność jest oceniana zarówno przez organ rentowy jak i sądy administracyjne wedle kryterium dochodu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium, należy posiadane przez skarżącą środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2148/06 oraz z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt. II SA/Wa 23/07 ). Jak zaś wynika z akt sprawy, źródłem utrzymania skarżącej jest dochód z prowadzonej przez jej małżonka – L.M. działalności gospodarczej. Z deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA z miesiąca sierpnia 2008 r. wynika, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzenia tej działalności stanowi kwota 1790,31 zł, co w przeliczeniu na dwuosobową rodzinę wynosi 895,19 zł na jedną osobę. Należy również zauważyć, że przyjmując nawet kwotę 1383 zł, jaką wskazuje skarżąca, tj. faktycznego dochodu brutto osiąganego przez jej małżonka, trzeba stwierdzić, że w przeliczeniu na dwuosobową rodzinę, również przekracza ona wartość najniższej emerytury stanowiącej wyznacznik braku niezbędnych środków utrzymania. Tym samym, Sąd podziela pogląd organu w zakresie niespełnienia przez skarżącą przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co wyklucza L.M. z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia. Kwota 691,50 zł brutto, przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie, wynikająca z podzielenia kwoty 1383 zł na dwie osoby, wprawdzie nieznacznie, ale przekracza kwotę najniższej emerytury, której wysokość od dnia 1 marca 2008 r. wynosi 636,29 zł. W związku z powyższym, nie może być uznana za brak niezbędnych środków utrzymania. Sytuacja skarżącej może być uznana za bardzo trudną, a środki, jakimi dysponuje za niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb, jednakże z pewnością – przy uwzględnieniu, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury – organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w powołanym przez organ w decyzji wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/2001, zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. Sytuacja materialna skarżącej nie stanowi więc przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, uzależnionym wyłącznie od statusu finansowego strony skarżącej. Również podnoszona dopiero na etapie postępowania sądowego w piśmie procesowym z dnia 30 marca 2009 r. okoliczność faktycznego pozostawania na utrzymaniu skarżącej i jej małżonka, studiującej w systemie zaocznym córki, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie miałaby znaczenia dla rozstrzygnięcia zapadłego w niniejszej sprawie przed organem administracji. Należy bowiem zauważyć, że w okresie od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r., córka skarżącej była zatrudniona jako [...], z którego tytułu w okresie od czerwca do sierpnia 2008 r. osiągała comiesięczne dochody wynoszące około 1400 zł brutto. Skarżąca w swoim wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wykazując dochody swojego małżonka wynoszące średnio 1383 zł brutto, pominęła jednak ww. dochody córki. Dochody te niewątpliwie po zsumowaniu z tymi, które osiągał w okresie od czerwca do sierpnia 2008 r. małżonek skarżącej i podzieleniu na trzyosobową rodzinę, również przekraczałaby wysokość najniższej emerytury. Dochód na jedną osobę wynosiłby bowiem ponad 900 zł brutto. Fakt, że dorosła córka skarżącej, studiująca w systemie zaocznym, ponosiła dodatkowe koszty wynikające z kontynuowania nauki, nie może skutkować przyznaniem dla L.M. renty z tytułu niezdolności do pracy w postaci świadczenia w drodze wyjątku. Fakt zaś, że od września 2008 r. do marca 2009 r. córka skarżącej była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł, wobec nieujawnienia tej okoliczności we wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z dnia 15 września 2008 r., którego treść była wiążąca dla organu przy wydawaniu decyzji administracyjnej, nie może również podlegać ocenie Sądu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.