I SA/Po 293/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie NSA Jerzy Małecki NSA Stanisław Małek Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi "H." Spółka z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zapoznania się z dokumentami oddala skargę /-/ J.Małecki /-/ K.Nikodem /-/ S.Małek Postanowieniem nr [...] z dniu 22 października 2008r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu, na podstawie art. 216 i art. 179 Ordynacji podatkowej odmówił stronie - osobie upoważnionej do reprezentowania spółki z o.o. [A] zapoznania się z dokumentami otrzymanymi z Zarządu CBŚ KGP w P.: kserokopii protokołu przesłuchania w charakterze świadka A. S. z dnia [...] 2006 r. oraz kserokopii protokołów przesłuchania podejrzanej K. P. z dnia [...] 2007 r. Z uzasadnienia postanowienia oraz akt sprawy wynika, że w związku z postępowaniem kontrolnym prowadzonym w spółce z o.o. [A] w K. w zakresie prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób prawnych i podatku VAT za lata 2003-2004 postanowieniem z dnia 1 października 2008 r. włączono do akt sprawy kopie protokołów: zeznania świadka A.S. i podejrzanej K. P., otrzymanych z Zarządu Centralnego Biura Śledczego w P. Przekazując dokumenty Naczelnik Wydziału do Zwalczania Zorganizowanej Przestępczości Ekonomicznej Zarządu w P. Centralnego Biura Śledczego KGP w piśmie z dnia [...] 2008 r. zastrzegł konieczność zastosowania art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, z uwagi ważny interes publiczny toczącego się postępowania karnego. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu w dniu odmowy umożliwienia pełnomocnikowi strony zapoznania się z wymienionymi w postanowieniu dokumentami wydał postanowienie Nr [...], w którym na podstawie art. 216 i art. 179 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy z dnia 28 września 1991r. o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 8, poz. 65 ze zm.) wyłączył z akt kontroli skarbowej spółki z o.o. [A] w K. dowody: kserokopię protokołu przesłuchania w charakterze świadka A. S. z dnia [...]2008 r., kserokopię protokołów przesłuchania podejrzanej K. P. z dnia [...]2007 r. Strona złożyła zażalenie na postanowienie w sprawie odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z aktami sprawy. W zażaleniu wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podnosząc, że instytucja przewidziana w art. 179 Ordynacji podatkowej ogranicza prawo podatnika do czynnego udziału w postępowaniu. Dlatego też, aby można było odmówić stronie zapoznania się z aktami sprawy winny być spełnione łącznie dwie przesłanki: dokumenty muszą być wyłączone z akt, a odmowa udostępnienia dokumentów stronie musi być uzasadniona ważnym interesem publicznym. Dyrektor UKS nie przedstawił żadnego uzasadnienia wydanego postanowienia. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2008r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu Ośrodek Zamiejscowy w Kaliszu po rozpoznaniu zażalenia [A ]sp. z o.o. z dnia 10 listopada 2008r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że zgodnie z art. 178 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy w każdym stadium postępowania obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek, przy czym, zgodnie z art. 179 § 1 tej ustawy powyższego przepisu nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zdaniem organu z uwagi na ważny interes publiczny toczącego się postępowania karnego należało odmówić stronie zapoznania się ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami w postaci protokołów przesłuchań świadka A. S. i podejrzanej K. P., tym bardziej, iż Zarząd w P. CBŚ KGP przesyłając w/w dokumenty organowi kontroli skarbowej do służbowego wykorzystania w prowadzonym postępowaniu podatkowym, zawarł w swym piśmie z dnia [...]2008r. wyraźne zastrzeżenie zastosowania trybu art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Organ odwoławczy wskazuje, że w tym samym dniu Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wydał dwa postanowienia: postanowienie o wyłączeniu dowodów z akt sprawy oraz postanowienie o odmowie udostępnienia dowodów. Dlatego też uznał, że przepis art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej nie został naruszony. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka z o.o. [A] wniosła o uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenia od strony przeciwnej kosztów procesu wg norm przepisanych. Zdaniem skarżącej zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu naruszają podstawowe prawa strony w postępowaniu podatkowym, w szczególności prawo do zapoznania się z aktami sprawy, które zapewnia chociażby art. 178 ustawy Ordynacja podatkowa. Zdaniem Skarżącego organy nie wykazały, aby w niniejszej sprawie istniał ważny interes publiczny, uzasadniający odmowę udostępnienia wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Ponadto organy nie skonkretyzowały na czym owy interes publiczny miałby polegać. Według skarżącego niewystarczające jest wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że zeznania świadka A. S. i podejrzanej K.P. w części dotyczącej innych podmiotów gospodarczych nie powinny być znane osobom nieuprawnionym. Skarżący powołał wyrok NSA wydany w sprawie I SA/Gd 2143/2000, w którym Sąd uznał, że jeżeli organy podatkowe w postępowaniu dowodowym wykorzystują informacje dotyczące dodatkowo i innych podatników nie związanych bezpośrednio, a jedynie pośrednio z przedmiotową sprawą, mają obowiązek utrzymać w tajemnicy tylko te cechy, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację. Nadto Skarżący zarzucił, iż do odmowy udostępnienia dokumentów doszło bez uprzedniego wydania stosownego postanowienia w tym zakresie, co zarzucano także w zażaleniu na postanowienie, a który to zarzut nie został przez organ rozpoznany. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni. Zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie, w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. W ocenie Sądu skarga jest nieuzasadniona. Przepis art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej ustanawia ogólną zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, stanowiąc, że organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada ta ma szczególne znaczenie na etapie zbierania materiału dowodowego, ponieważ zapewnia stronie wpływ na ustalenie stanu faktycznego, ale również istotne znaczenie ma przed wydaniem decyzji poprzez zapewnienie stronie prawa zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym , w celu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu realizuje się poprzez przyznanie stronie określonych uprawnień. Jednym z takich uprawnień jest prawo strony do wglądu do akt sprawy. Przepis art. 178 Ordynacji podatkowej stanowi, że w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów. Przepis art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej ogranicza prawo strony wglądu do akt sprawy. Ograniczenie to jednak obwarowane jest określonymi warunkami: gdy określone dokumenty objęte są ochroną tajemnicy państwowej bądź gdy organ podatkowy wyłączy z akt sprawy dokumenty ze względu na interes publiczny. W niniejszej sprawie organ zaskarżonym postanowieniem ograniczył prawo wglądu do części akt sprawy ze względu na interes publiczny, jakim jest dobro toczącego się postępowania karnego. Sąd dokonując oceny legalności wydanego rozstrzygnięcia zobowiązany jest do zbadania, czy organ podatkowy ustalił przesłankę wyłączenia prawa wglądu do akt (określonych dokumentów) oraz czy z uzasadnienia wynika, czym organ się kierował podejmując decyzję o ograniczeniu prawa wglądu do akt sprawy. Bezsporne jest, że organ kontroli wyłączył z akt sprawy dokumenty i odmówił stronie zapoznania się z ich treścią zebrane w toku niezakończonego jeszcze postępowania karnego. Tryb zastosowany przez organ również nie narusza obowiązującego prawa. W aktach administracyjnych znajduje się protokół przeglądania akt, z którego wynika, że w dniu 22 października 2008 r. inspektor kontroli skarbowej umożliwił prezesowi zarządu spółki M. Ł. przeglądanie akt sprawy dotyczących postępowania kontrolnego wobec spółki z o.o. [A], z wyłączeniem dokumentów otrzymanych z Centralnego Biura Śledczego. Inspektor kontroli skarbowej poinformował stronę, że w piśmie z dnia [...] 2008 r. Zarząd w P. CBŚ KGP wskazał na konieczność zamknięcia stronie dostępu do przekazanych dokumentów na podstawie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej ze względu na dobro toczącego się postępowania karnego, co mieści się w pojęciu dobra publicznego. W tym samym dniu Dyrektor Urzędu Skarbowego w Poznaniu wydał postanowienie o wyłączeniu wskazanych dokumentów z akt sprawy oraz postanowienie o odmowie umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, wskazując na motywy podjętej decyzji. Z art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej nie wynika, że odmowa umożliwienia zapoznania się z dokumentami może nastąpić wyłącznie po wyłączeniu tych dokumentów z akt sprawy. Słusznie organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca w powołanym przepisie słowo "wyłączy" nie użył w czasie przeszłym. Sąd nie podziela również zarzutu skargi, że w uzasadnieniu postanowienia organy nie wskazały, jaki konkretny interes publiczny przemawia za wyłączeniem dokumentów z akt sprawy. W ocenie Sądu, organ podatkowy wskazując, że prawo dostępu do dokumentów zostało wyłączone z uwagi na dobro toczącego się postępowania karnego prowadzonego przez organ państwa, który przekazując dowody zebrane w postępowaniu karnym wskazał na konieczność zastosowania trybu art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, uzasadnił zgodnie z zasadą jawności motywy rozstrzygnięcia tej kwestii procesowej. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że ochroną objęta jest nie tylko treść wyłączonych dokumentów, ale również inne dane (takie chociażby jak wskazanie danych osoby podejrzanej, czy zakresu toczącego się postępowania), których ujawnienie mogłoby zakłócić prawidłowy bieg postępowania karnego. Skoro Zarząd w Poznaniu Centralnego Biura Śledczego Komendy Głównej Policji prowadzi postępowanie, w toku którego zebrano wskazane dowody, a przekazując dokumenty Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w Poznaniu zastrzegł konieczność zastosowania instytucji przewidzianej w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, to w ocenie Sądu, organ kontroli był zobligowany do wyłączenia z akt sprawy przekazanych dowodów. Zarzut naruszenia przez organy podatkowe prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu strona może podnosić ewentualnie w postępowaniu po wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie, wskazując jaki wpływ na treść decyzji miały dokumenty, co do których odmówiono stronie dostępu. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ J. Małecki /-/ K. Nikodem /-/ S. Małek