IV SA/Po 154/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi G.R. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Poznaniu nr [...] z dnia 01 sierpnia 2008 r. /-/ I. Kucznerowicz /-/ J. Stankowski /-/ B. Popowska IV SA/Po 154/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 1 sierpnia 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w Poznaniu, działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: K.p.a.), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.; dalej: u.s.w.ż.z.) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.; dalej jako: u.p.o.o.) i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz. U. z 2004 r. Nr 66, poz. 613, ze zm.; dalej jako: "rozporządzenie"), odmówił G.R. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu wskazano, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował między innymi stanowisko służbowe skarżącego. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, którego nie przyjął. W konsekwencji Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej jako: "POW") wydał decyzję o wypowiedzeniu G.R. zawodowej służby wojskowej a następnie rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Decyzją z dnia 12 lipca 2006 r. nr [...]. Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Skarżący stawił się do miejsca pełnienia służby wojskowej i został przyjęty na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko (nie istniało ono od dnia 1 listopada 2003 r.). Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano G.R. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń G.R. wystąpił z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. Wniosek ten załatwiono zgodnie pismem z dnia 22 stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, w którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej, skierowanym przez Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej do terenowych organów administracji wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ pierwszej instancji przywołał art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z., który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki, o której mowa w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej: K.c), w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 K.c.) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Zdaniem organu nie budziło wątpliwości, że w spornym okresie G.R. nie pełnił służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywał od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Zatem ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego skarżący domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał mu pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się świadczeniem nienależnym. Organ wyjaśnił, że po przywróceniu do służby skarżący odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Można było je naliczać dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna. W odwołaniu G.R. podniósł, że nie zgadza się z tą decyzją, gdyż organ dokonał potrącenia z przysługujących mu świadczeń, mimo braku takiego uprawnienia na mocy u.s.w.ż.z. Powołał się na art. 95 u.s.w.ż.z., na podstawie którego otrzymał on prawo do należności pieniężnych przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Ponadto wskazał na art. 103 u.s.w.ż.z., zgodnie z którym potrąceń dokonuje się na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, oraz na art. 87 Kodeksu pracy, który wskazuje w jakich przypadkach i w jakiej wysokości można dokonywać potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Jego zdaniem potrącenie dokonane przez Wojskowe Biuro Emerytalne nie mieści się w zakresie dopuszczalnych potrąceń, a ponadto jego wysokość przekracza granice wyznaczone tym przepisem. Wnioskodawca podniósł również fakt przedawnienia się roszczenia o zwrot wypłaconej mu w 2003 r. kwoty [...] zł. Jego zdaniem okres przedawnienia w odniesieniu do tego typu świadczeń wynosi 3 lata, natomiast potrącenie zostało dokonane po upływie 4 lat. Skarżący wskazał, że w przypadku wypłaty należnego mu świadczenia jest skłonny zrezygnować z odsetek. Decyzją z dnia 26 sierpnia 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 104 ust. 1 u.s.w.ż.z. oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 u.p.o.o. i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz. U. z 2004 r. Nr 66, poz. 613, ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzył argumenty organu pierwszej instancji wskazując jednocześnie, że zasadnie wydano decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. W skardze G.R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu. Podkreślił przy tym, że organ pierwszej instancji nie podał podstawy prawnej uzasadniającej dokonanie potrącenia oraz, że on sam nie wyraził nigdy zgody na dokonanie potrącenia. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo podniósł, że skarżący wadliwie określił przedmiot zaskarżonej decyzji jako potrącenie dwunastomiesięcznej odprawy dokonanej przez Wojskowe Biuro Emerytalne, mimo iż skarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca rozstrzygały o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego (ekwiwalenty za urlop, odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia). Organ wskazał, że w sprawie podnoszonej przez skarżącego Wojskowy Komendant Uzupełnień w Poznaniu wydał inną decyzję (z dnia 3 września 2007 r. nr [...]), potwierdzającą posiadanie przez skarżącego prawa do uposażenia przez okres 1 roku po zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta nie została przez niego zaskarżona. Organ podkreślił, że skarżona decyzja nie dotyczy dwunastomiesięcznej odprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1999 r., nr 50, poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od dnia 1 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. W art. 8 ust. 1 wskazano sposób załatwiania wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 u.s.w.ż.z., który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt 1 - 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z., należą do drogi administracyjnej. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 3/06 (publ. ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz. 69), jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (publ. Lex nr 319935) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (m. in.: II PK 8/08 z dnia 2 lipca 2008 r., II PK 55/08). Postępowanie w niniejszej sprawie powinno więc toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z. Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek - odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 12 lipca 2006 r. cechę kształtującą. Wprawdzie spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, jednakże z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 u.s.w.ż.z.). W związku z tym na organach rozstrzygających sprawę ciąży obowiązek rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z. stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej - G.R. wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. W związku ze stwierdzeniem przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji, należy uznać, że wadliwość obarczała ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty, a w konsekwencji, że skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby. Art. 81 ust. 1 u.s.w.ż.z. stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei zgodnie z art. 81 ust. 2 dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Analizując powołany przepis w związku z art. 75 ust. 3 ustawy należy stwierdzić, że organy zobowiązane do wypłaty skarżącemu świadczeń pozostawały w zwłoce. Odmowa przez nie przyznania odsetek od wypłaconego uposażenia świadczy o tym, że ich uwadze uszły konsekwencje wiążące się ze stwierdzeniem nieważności decyzji, wskazane wyżej. Oprócz tego, że Skarżący otrzymał zaległe należności bez ustawowych odsetek za zwłokę, przy ich wypłacie dokonano potrącenia. Odnośnie jego zgodności z prawem Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 ust. 1 u.s.w.ż.z., z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepis ten odsyła więc do zasad określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Z art. 87 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne. W braku takiego tytułu wykonawczego potrącenie jest możliwe tylko wtedy, gdy pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wyraził takiej zgody, co oznacza, że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Poznaniu zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1-3, art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z. w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 Kodeksu pracy, które miało wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę te naruszenia prawa materialnego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/I. Kucznerowicz /-/ J. Stankowski /-/ B. Popowska