II SA/Bd 200/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 maja 2009r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...]stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu odliczonych od uposażeń kwot odprawy z tytułu zwolnienia ze służby, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa [...] Sztabu Wojskowego w S. z dnia [...] listopada 2008r. nr [...] 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...], działając na podstawie art. 8 ust. 1, art. 74 ust. 1, art. 94, art. 95 i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892) orzekł o braku obowiązku wyrównania S. K. uposażenia za okres od 1 kwietnia 2003 r. do 31 lipca 2006 r. poprzez wypłatę zaliczonej na poczet tego uposażenia kwoty odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia w łącznej kwocie 31.519,70 zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie orzekający organ wskazał, że na skutek wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego w [...],S. K. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 marca 2003 r. w związku z czym Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...] wypłacił mu: odprawę w kwocie 13.238,29 zł, ekwiwalent za niewykorzystany urlop w kwocie 3.151,97 zł, odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia w wysokości 15.129,44 zł – co w łącznej kwocie stanowił 31.519,70 zł. Następnie organ zwrócił uwagę, że Dowódca [...] w [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] r. stwierdził nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] r. wydanej przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego w przedmiocie wypowiedzenia S. K. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Na skutek powyższej decyzji oraz rozkazu Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] Nr [...] z dnia [...] r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] r. przyjął wymienionego podoficera na stan ewidencyjny Komendy od 1 kwietnia 2003 r. oraz stwierdził, że przysługują mu należności pieniężne wynikające z tytułu zawodowej służby za okres nieskutecznego zwolnienia z tej służby. Odmawiając wyrównania S. K. uposażenia za okres od 1 kwietnia 2003 r. do 31 lipca 2006 r. poprzez wypłatę zaliczonej na poczet tego uposażenia kwoty odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] stwierdził, że S. K. nie został ostatecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 marca 2003 r., a wypłacone mu odprawa z tytułu zwolnienia z tej służby i ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy okazały się świadczeniami nienależnie pobranymi, ponieważ świadczeń tych nie może otrzymać żołnierz, który nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. W ocenie organu żaden przepis prawa nie przewiduje uprawnienia do zachowania przez żołnierza zawodowego otrzymanych wcześniej świadczeń z tytułu zwolnienia z zawodowej służby w razie późniejszego stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu, przy czym użyte przez ustawodawcę w art. 77 ustawy pragmatycznej sformułowanie "uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 pobrane przez żołnierza zawodowego ... nie podlegają zwrotowi" nie oznacza, że nie można ich zaliczyć, potrącić, ustalając ponownie ich wysokość. Ponadto zdaniem organu I instancji okres za który wypłacone zostało jednorazowe odszkodowanie traktowany jest jako równorzędny ze służbą wojskową co oznacza, że jednorazowe odszkodowanie stanowiło uposażenie żołnierza przysługujące mu w okresie wypowiedzenia, a jedynie wypłacone zostało jednorazowo w formie odszkodowania za cały okres skróconego okresu wypowiedzenia. W odwołaniu od powyższej decyzji S. K. wniósł o jej zmianę i zwrot potrąconych należności finansowych w kwocie 31.519,70 złotych brutto wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 października 2006 r. tj. od dnia potrącenia w/w kwoty. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, iż z przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie wynika możliwość bezpośredniego bądź też pośredniego potrącenia nienależnie pobranego świadczenia. Dodatkowo odwołujący powołał również przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy dotyczące potrąceń ze świadczeń pracowniczych, które w jego ocenie również nie mogą uzasadniać stanowiska organu l instancji. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego podstawę wypłaty świadczeń w postaci odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop stanowią powołane w decyzji przepisy art. 94 i 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, że są to świadczenia przysługujące żołnierzowi w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, natomiast jak podkreślono, odwołujący się nie został zwolniony ze służby wojskowej. Także zarzut naruszenia art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jest w ocenie organu chybiony, ponieważ o ile przepis ten stanowi o uposażeniu i należnościach przysługujących w dniu zwolnienia ze służby to w przypadku S. K. do takiego zwolnienia nie doszło. W ocenie organu, stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia S. K. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej wywołało skutek ex tunc, usuwając skutki nieważnej decyzji od początku, tym samym żołnierz nie nabył prawa do odprawy, ani do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, a brak skutecznego zwolnienia ze służby oznaczał, że wypłacone należności stanowią świadczenia nienależne (art. 410 § 2 K.c.), do których stosuje się przepisy art. 405 - 409 K.c. o bezpodstawnym wzbogaceniu. Ostatecznie organ odwoławczy stwierdził więc, że w przypadku, gdy wypłacone kwoty nie zostały, do dnia ponownego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, zwrócone przez żołnierza, zasadna była wypłata wyłącznie różnicy wynikającej ze wzajemnego potrącenia w związku z czym odwołujący się nie nabył prawa do należności głównej w postaci odprawy, ani ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, nie nabył również prawa do odsetek i w świetle tych okoliczności potrącenie dokonane przez organ I instancji mające na celu przywrócenie równowagi majątkowej było jak najbardziej uprawnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy S. K. wyraził swoje niezadowolenie z treści zapadłych w jej sprawie rozstrzygnięć, podnosząc argumentację analogiczną jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji organu odwoławczego i nakazanie w trybie egzekucyjnym organowi I instancji zwrotu potrąconych należności finansowych w kwocie 31.519,70 zł brutto wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 października 2006 r. tj. dnia potrącenia w/w kwoty. Skarżący podniósł, iż w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, pod rządem której wszczęto postępowanie dotyczące należności pieniężnych, pozostających w związku z decyzją Dowódcy [...] z dnia [...] r., brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio, bądź pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W ocenie skarżącego, dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego w wyniku wniesionego w tym zakresie pozwu. W odpowiedzi na skargę Dowódca [...] Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem odmowa wypłacenia skarżącemu wyrównania uposażenia za okres od 1 kwietnia 2003 r. do 31 lipca 2006 r. poprzez wypłatę zaliczonej na poczet tego uposażenia kwoty odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia w łącznej kwocie 31.519,70 zł, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Na wstępie wydaje się być zasadnym wyjaśnienie skarżącemu, iż Sąd nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania sprawy albowiem kompetencje sądu administracyjnego sprowadzają się do oceny zgodności z prawem procesowym i materialnym rozstrzygnięć wydanych przez organy administracji. Tak więc wniosek zawarty w skardze o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia wraz z odsetkami nie może zostać uwzględniony. Zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U Nr 179, poz. 1750 ze zm.), w przepisach art. 71 - 104 (Rozdział 5 ustawy). Zgodnie z art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 cyt. ustawy żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74), a organami właściwymi w tych w sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104). Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, że decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Dowódca [...] w [...] stwierdził nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] r. wydanej przez Dowódcę Okręgu Wojskowego w przedmiocie wypowiedzenia S. K. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, a nie orzekł o jej uchyleniu. Stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją z mocy prawa od dnia wydania, to jest ze skutkiem ex tunc. Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 kpa korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie, to mające charakter deklaratoryjny, posiada moc wsteczną – eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla zatem skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Została zatem wykreowana nowa sytuacja prawna pozbawiająca wadliwą decyzję o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Usunięcie tej decyzji z obrotu prawnego nie tylko przywróciło stan poprzedni, lecz również zniosło jej skutki prawne. W następstwie powyższego stosunek zawodowej służby wojskowej skarżącego został reaktywowany. W tej sytuacji została spełniona przesłanka wymagana do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z art. 71 ust. 1 omawianej ustawy. Zatem stwierdzenie nieważności decyzji, której następstwem było ustanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oznacza, że skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po 31 marca 2003 r. (data zwolnienia za służby) przez cały czas służby. Aktualne stało się tym samym prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia. Odnosząc się do kwestii potrącenia wskazać należy, iż słusznie skarżący zwrócił uwagę na regulację zawartą w art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z tym artykułem uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, tj. ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, zaś z art. 87 § 1 pkt 2 KP wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 §1 KP). Zatem jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty - a takowego oświadczenia skarżącego w aktach nie ma - to potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa (art. 103 ust. 1 - 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 KP). Wskazać również należy, iż skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego jest przyjęcie, iż do zwolnienia w ogóle nie doszło. Natomiast uznanie, że istnieje kontynuacja nawiązanego stosunku służbowego wywołuje dwojakie skutki. Z jednej strony stwarzało podstawę do wypłacenia skarżącemu zaległego uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługującymi skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło), z drugiej zaś spowodowało, iż skarżący nie nabył prawa do odprawy i ekwiwalentu, które mu wypłacono, a więc świadczenia te mu nie przysługiwały. Należności te stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 KC. Nienależne świadczenia jako szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 405 i następnych Kodeksu cywilnego (art. 410 § 1 KC). W uchwale nr III CzP 46/95 z dnia 27 kwietnia 1995 r. (OSNC 1995/7-8/114 ) Sąd Najwyższy wskazał, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować m.in. wtedy, gdy nie ma innego środka prawnego, przy wykorzystaniu którego możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej naruszonej bez prawnego uzasadnienia. W ocenie Sądu w ustawie o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania wyroku sądu powszechnego uwzględniającego wniesione w tym zakresie powództwo. Tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego, w sytuacji gdy na takie potrącenie nie wyraża zgody. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu sprawy doszło do nieprawidłowej interpretacji przepisów prawnych mających tu zastosowanie, w związku z czym zaskarżone orzeczenie, jak i poprzedzające je orzeczenie organu l instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wskazania do ponownego rozpatrzenia sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.