I FZ 314/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 50/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 listopada 2008 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 22 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 50/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek "P." sp. z o.o. w Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 13 listopada 2008 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że spółka wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych w odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Strona podniosła, że jej konta bankowe, mienie ruchome i nieruchomości zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o szereg dokumentów, które potwierdzałyby jej sytuację majątkową, jednak tego nie uczyniła, co oznaczało zdaniem WSA, że nie wykazała, że zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Sądu pierwszej instancji skoro wezwanie o dostarczenie stosownej dokumentacji wynika z wątpliwości, jakie budzą oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy lub z niewystarczającego do rzetelnej oceny wniosku zakresu informacji o sytuacji strony, to wniosek ten nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy, a zatem niezastosowanie się do wezwania nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie jej z kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona podniosła, że przedłożone przez nią postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność jest najbardziej wiarygodnym dokumentem potwierdzającymi jej sytuację finansową i majątkową. W zakresie swoich możliwości płatniczych skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Dodatkowo strona wskazała, że o wadliwości skarżonego postanowienia świadczy także fakt, że w czternastu sprawach z kilkudziesięciu zawisłych przed WSA, na podstawie tych samych dowodów i argumentów przyznano jej prawo pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie spełniła jednak wezwania Sądu, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Co prawda Sąd pierwszej instancji oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie odniósł swej oceny bezpośrednio do treści wniosku, a jedynie skupił się na konsekwencjach uchylania się strony od przedłożenia dokumentów potwierdzających dane w nim zawarte, jednak waga tego uchybienia w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma wpływu na zasadność rozstrzygnięcia. Nie można się jednak zgodzić z poglądem, jakoby wynikiem niewypełnienia wezwania sądu o przedłożenie stosownych dokumentów na podstawie art. 255 p.p.s.a. miało być pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, bowiem – co podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – wezwanie strony do przedłożenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym nie może być traktowane jako wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, a co się z tym wiąże bierność strony w tym zakresie nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku (vide postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006/1/13). Samo jednak wezwanie spółki o przedłożenie stosownych dokumentów zostało obarczone rygorem w zasadzie równoznacznym z oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a mianowicie możliwością potraktowania niezastosowania się do wezwania WSA w wyznaczonym terminie jako braku należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Należy wskazać zatem, że ani na etapie postępowania przed Sadem pierwszej instancji, ani zresztą na etapie zażalenia strona nie wskazała w istocie na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę w zażaleniu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczy egzekucji z ruchomości ze stwierdzeniem braku nieruchomości, podczas gdy strona we wniosku wskazywała, że nie tylko jej majątek ruchomy, ale i nieruchomości stanowią przedmiot postępowania egzekucyjnego. Brak jest także – poza oświadczeniem strony – udokumentowanej informacji co do prowadzenia działalności gospodarczej, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Podnoszona przez spółkę okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy strony wobec wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji oraz jej deklaracji, że mimo trudności finansowych jest w stanie uzyskać pewne środki pieniężne od jednego z wierzycieli, trafne było rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.