I FZ 300/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "P." Spółki z o. o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 51/09 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "P." Spółki z o. o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek "P." Sp. z o.o. w Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 listopada 2008 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu wskazanego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Spółka nie wykonała wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, co nie może być uznane za usprawiedliwione. Wskazano, że spółka wielokrotnie była bezskutecznie wzywana o te same dokumenty, których nie przedłożyła obecnie w niniejszej sprawie, mimo iż obowiązek taki wynika z art. 255 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji z przepisu tego wynika, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Niezastosowanie się do wezwania nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zwolnienie z kosztów sądowych. W treści uzasadnienia podniesiono, iż okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały udokumentowane "najbardziej wiarygodnym" dokumentem w postaci postanowienia Komornika Sądowego z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu jako bezskutecznej prowadzonej przeciwko spółce egzekucji. Podano, iż działalność spółki została "zablokowana (...) przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Jednocześnie wskazano, iż spółka funkcjonuje wyłącznie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Nadto strona zaznaczyła, iż w kilku sprawach prowadzonych przez WSA w Gliwicach, w tych samych okolicznościach i w oparciu o te same dowody, zwolniono spółkę z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie spełniła jednak wezwania Sądu, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Co prawda Sąd I instancji, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie odniósł swej oceny bezpośrednio do treści wniosku, a jedynie skupił się na konsekwencjach uchylania się strony od przedłożenia dokumentów potwierdzających dane w nim zawarte, jednak waga tego uchybienia w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma wpływu na zasadność rozstrzygnięcia. Nie można się jednak zgodzić z poglądem, jakoby wynikiem niewypełnienia wezwania sądu o przedłożenie stosownych dokumentów na podstawie art. 255 p.p.s.a. miało być pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, bowiem – co podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – wezwanie strony do przedłożenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym nie może być traktowane jako wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, a co się z tym wiąże bierność strony w tym zakresie nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku (vide postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006/1/13). Samo jednak wezwanie spółki o przedłożenie stosownych dokumentów zostało obarczone rygorem w zasadzie równoznacznym z oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a mianowicie możliwością potraktowania niezastosowania się do wezwania WSA w wyznaczonym terminie jako braku należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Należy wskazać zatem, że ani na etapie postępowania przed Sadem I instancji, ani zresztą na etapie zażalenia strona nie wskazała w istocie na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę w zażaleniu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczy egzekucji z ruchomości ze stwierdzeniem braku nieruchomości, podczas gdy strona we wniosku wskazywała, że nie tylko jej majątek ruchomy, ale i nieruchomości stanowią przedmiot postępowania egzekucyjnego. Brak jest także – poza oświadczeniem strony – udokumentowanej informacji co do prowadzenia działalności gospodarczej, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Podnoszona przez spółkę okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy strony wobec wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji oraz jej deklaracji, że mimo trudności finansowych jest w stanie uzyskać pewne środki pieniężne od jednego z wierzycieli, trafne było rozstrzygnięcie Sądu I instancji, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.