I SA/Sz 102/09
WyrokWSA w Szczecinie2009-05-07
Skład orzekający: Kazimierz Maczewski, Marzena Kowalewska, Alicja Polańska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania podatkowego, w tym zasadę zaufania, poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli podatkowej i czynności sprawdzających, co skutkowało wadliwym ustaleniem dodatkowego zobowiązania podatkowego w VAT?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania, w tym zasadę zaufania (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej), poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli podatkowej i czynności sprawdzających. W szczególności, organ pierwszej instancji włączył do akt dokumenty z czynności sprawdzających dokonanych po terminie zakończenia kontroli, co stanowi naruszenie art. 284b § 3 Ordynacji podatkowej. Ponadto, organy uniemożliwiły stronie skuteczne złożenie korekty deklaracji VAT, co skutkowało ustaleniem dodatkowego zobowiązania podatkowego. W związku z tym, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały uchylone.Stan faktyczny
Spółka "R." Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą podatku od towarów i usług za luty 2006 r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego. Organ pierwszej instancji zakwestionował prawo Spółki do odliczenia podatku naliczonego z faktur otrzymanych w lutym 2006 r., uznając, że wpłynęły one w marcu. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym sprzeczność z dyrektywami UE. Organ odwoławczy częściowo uwzględnił odwołanie, uznając prawo do odliczenia podatku z części faktur, ale utrzymał dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Spółka wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i dyrektyw UE.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 maja 2009 r. sprawy ze skargi "R." Spółki z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2006 r. oraz ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu koszów postępowania.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego określił Spółce z o.o. "R z siedzibą w S. w podatku od towarów i usług za luty 2006 r. kwotę zwrotu podatku na rachunek bankowy w wysokości [...] oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za luty 2006 r. w wysokości [...].
Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że podstawą jej wydania były ustalenia kontroli podatkowej, której przedmiotem było sprawdzenie w Spółce prawidłowości naliczania i deklarowania należności podatkowych w podatku od towarów i usług za luty 2006 r. Ustalono, że Spółka w rejestrze zakupu prowadzonym dla potrzeb podatku od towarów i usług za okres 01.02.2006 r. - 28.02.2006 r. ujęła faktury VAT wystawione przez "T" Spółka z o. o. z siedzibą w W., których daty wpływu oznaczono na dzień 28 lutego 2006 r. Łączna kwota podatku naliczonego wynikająca z tych faktur wyniosła [...]. Ustalono również, że z zapisów umowy o współpracy w zakresie usług spedycyjnych zawartej pomiędzy Spółką "T’, a zleceniodawcą - Spółką "R" wynika, iż spedytor przesyła oryginał faktury pocztą na adres zleceniodawcy. Wobec tego, Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z wnioskiem o dokonanie czynności sprawdzających mających na celu ustalenie faktycznego sposobu i daty przekazania ww. faktur VAT. W wyniku podjętych czynności sprawdzających ustalono, że faktury wystawione w dniu 27 lutego 2006 r. zostały wysłane listem poleconym w dniu 27 lutego 2006 r., natomiast faktury z dnia 28 lutego 2006 r. zostały wysłane listem poleconym w dniu
3 marca 2006 r. Wobec takich ustaleń, organ podatkowy uznał, że faktury wystawie w dniach 27 i 28 lutego 2006 r. przez Spółkę "T" nie mogły wpłynąć do Spółki w dniu 28 lutego 2006 r., pomimo iż z taką datą zostały zaewidencjonowane w dzienniku korespondencyjnym Spółki i taka data wpływu widnieje na tych fakturach. Ustalono również, że w rejestrze zakupu prowadzonym dla potrzeb podatku od towarów i usług za okres 01.02.2006 r. - 28.02.2006 r. ujęto fakturę VAT z dnia
28 lutego 2006 r. wystawioną przez "P" Spółkę z o. o. z siedzibą w G., której datę wpływu do Spółki oznaczono na dzień 28 lutego 2006 r., a z pisma Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego wynika, że ta faktura została osobiście odebrana przez przedstawiciela Spółki "R" w dniu
1 marca 2006 r. w siedzibie Spółki "P", czego potwierdzeniem jest oświadczenie księgowej tej Spółki oraz adnotacja na kopii faktury będącej
w posiadaniu Spółki "P", wobec tego organ uznał, że Spółka nie otrzymała tych faktur w lutym 2006 r., lecz dopiero w marcu 2006 r., a zatem - zgodnie
z przepisem art. 86 ust. 10 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług - nie nabyła prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z nich wynikający w rozliczeniu za luty 2006 r., co spowodowało zawyżenie podatku naliczonego do odliczenia w kwocie [...].
Ponadto, organ wskazał, że w dniu 28 marca 2006 r. wpłynęła do Urzędu Skarbowego deklaracja Spółki VAT-7 za luty 2006 r., w której Spółka wykazała kwotę do zwrotu na rachunek bankowy podatnika w wysokości [...], zaś w dniu 16 maja 2006 r. Spółka złożyła korektę tej deklaracji, w której zmniejszyła wartość podatku z tytułu nabycia towarów i usług pozostałych oraz kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy o kwotę [...] oraz zmieniła kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy z kwoty [...] na kwotę [...]. Spółka wyjaśniła, że nowy pracownik pomyłkowo przyjął faktury z datą ich wystawienia w ostatnim dniu miesiąca stemplem tego samego dnia, co nie było zamierzone.
Odwołując się do uregulowania przepisu art. 81b § 3 Ordynacji podatkowej, organ wskazał, że złożenie korekty przez Spółkę nie wywołało skutków prawnych, gdyż została ona złożona po zakończeniu kontroli podatkowej.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Spółka wniosła od niej odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej, w którym zarzuciła naruszenie:
- art. 86 ust. 10 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, poprzez zakwestionowanie prawa do pomniejszenia w rozliczeniu za luty 2006 r. podatku należnego o podatek naliczony, w łącznej wysokości [...], wynikającego z faktur otrzymanych przez Spółkę w lutym 2006 r.,
- art. 109 ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego w odniesieniu do tej części zadeklarowanej przez Spółki kwoty zwrotu podatku za luty 2006 r., która została bezpodstawnie zakwestionowana w zaskarżonej decyzji,
- art. 2, art. 10 ust. 1 lit. a i art. 10 ust. 2 Szóstej Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej; ujednolicona podstawa wymiaru podatku w związku z art. 53 Traktatu Ateńskiego z dnia 16 kwietnia 2003 r., poprzez ustalenie kwoty dodatkowego zobowiązania od zakwestionowanej przez Urząd Skarbowy części zwrotu podatku na podstawie przepisu art. 109 ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług, który to przepis pozostaje w sprzeczności z ww. postanowieniami Szóstej Dyrektywy,
- art. 122 Ordynacji podatkowej, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia faktycznego stanu rozpatrywanej sprawy.
W odwołaniu Spółka wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w części dotyczącej ustalenia całości dodatkowego zobowiązania podatkowego oraz uchylenie decyzji w części określającej zwrot podatku za luty 2006 r. w wysokości niższej od kwoty [...] bądź, z ostrożności procesowej, o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, celem wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, jeśli, zdaniem organu odwoławczego, nie będzie możliwe merytoryczne rozpatrzenie sprawy w świetle już zebranego materiału.
W uzasadnieniu odwołania Spółka wskazała, że treść pisma Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 25 maja 2006 r. nie potwierdziła stanowiska organu I instancji odnośnie do faktur wystawionych
w dniu 27 lutego 2006 r. przez "T’, że faktury te zostały wysłane pocztą, a tym samym poddała w wątpliwość twierdzenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, że nie mogły one wpłynąć do Spółki w dniu
28 lutego 2006 r. Brakiem potwierdzenia zajętego w tej kwestii stanowiska było - według Spółki - niezbadanie, czy postanowienia § 7 ust. 2 umowy z dnia 22 lutego 2006 r. zawartej pomiędzy Spółką, a Spółką "T" w zakresie zakwestionowanych faktur z dnia 27 lutego 2006 r. zostały wykonane.
W dalszej części odwołania Spółka stwierdziła, że faktury z dnia 27 lutego 2006 r. zostały odebrane w biurze Spółki "T" w dniu ich wystawienia, osobiście przez Prezesa Zarządu Spółki, na udokumentowanie czego dołączyła polecenie wyjazdu służbowego, wydruk elektronicznego potwierdzenia rezerwacji lotniczej stanowiący bilet lotniczy, fakturę za bilety oraz oświadczenie wystawcy faktur o osobistym odbiorze faktur w dniu 27 lutego 2006 r. Według Spółki, faktury te zostały dostarczone do Spółki w dniu następnym, tj. 28 lutego 2006 r.
W konsekwencji powyższych zarzutów Spółka podniosła, że nieprawidłowo została także ustalona wysokość dodatkowego zobowiązania podatkowego, tj. zawyżona o kwotę [...].
Ponadto, Spółka obszernie dowodziła, iż w związku z treścią przepisu art. 53 Traktatu o przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, obowiązujące Polskę przepisy Dyrektywy Rady UE wydane przed dniem 1 maja 2004 r. uniemożliwiają opodatkowanie zdarzeń określonych w art. 109 ust. 4 i 5 ustawy o podatku od towarów i usług.
Dodatkowo, Spółka zarzuciła, że organ podatkowy błędnie przyjął, iż skoro faktury zostały wystawione w przedostatnim dniu miesiąca i powinny były (tak jak kontrahenci uzgodnili w umowie) zostać wysłane pocztą, to adresat faktur nie mógł ich otrzymać w miesiącu wystawienia, ale dopiero w miesiącu następnym oraz, że słuszności tego założenia nie zweryfikował mimo, iż w trakcie kontroli Spółka informowała, iż faktury zostały odebrane osobiście z biura wystawcy przez Prezesa Zarządu Spółki. Spółka wskazała, że faktury wystawione w dniu 27 lutego 2006 r., które pierwotnie zostały przygotowane również do wysyłki drogą pocztową, wyjątkowo, zostały przekazane osobiście Prezesowi Zarządu Spółki. Z całej obszernej korespondencji przygotowanej do wysyłki przez "T" Prezes Spółki "R" odebrał jedynie faktury wystawione w dniu 27 lutego 2006 r., aby zagwarantować możliwość odliczenia podatku naliczonego zawartego
w tych fakturach jeszcze w deklaracji za luty 2006 r. Ponadto, Spółka wskazała, że
w protokole z czynności sprawdzających brak jest stwierdzeń, które wykluczałyby doręczenie faktur wystawionych w dniu 27 lutego 2006 r. jeszcze w lutym 2006 r.
Ponadto, według Spółki, brak zastrzeżeń lub uwag ze strony "T" do protokółu kontroli wynikał z zapomnienia o osobistym odbiorze tych faktur przez Prezesa Zarządu Spółki, które było wyjątkiem od generalnie stosowanej zasady wysyłania korespondencji drogą pocztową.
W piśmie z dnia 3 stycznia 2007 r., Spółka wyjaśniła, że przyczyną dla której nie wnosiła żadnych uwag do protokołu kontroli, czy protokołu z czynności sprawdzających było to, że z dokumentów tych nie wynikało, aby organy podatkowe stwierdziły nieprawidłowości w rozliczeniu podatku od towarów i usług za luty 2006 r. oraz faktu dokonania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zwrotu całości zadeklarowanej przez Spółkę kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym.
W wyniku rozpoznania odwołania Spółki, Dyrektor Izby Skarbowej
decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił decyzję organu I instancji w części i w podatku od towarów i usług za luty 2006 r. określił kwotę zwrotu na rachunek bankowy podatnika w wysokości [...] oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe w kwocie [...].
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podjęte w sprawie, organ odwoławczy - odwołując się do treści przepisów art.15, art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a, ust. 3-7, art. 86 ust. 10 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustaleń poczynionych przez organ I instancji - wskazał, że Spółka, wnosząc odwołanie, dołączyła jednak nowe dowody w sprawie w postaci polecenia wyjazdu służbowego, wydruku elektronicznego potwierdzenia rezerwacji lotniczej stanowiącego bilet lotniczy, faktury za bilety oraz oświadczenia wystawcy faktur o osobistym odbiorze tych faktur przez przedstawiciela Spółki w dniu 27 lutego 2006 r. Oświadczenie Spółki "T" zostało sporządzone po wydaniu decyzji organu podatkowego I instancji, a zatem jego treść nie była znana temu organowi i nie mogła być uwzględniona w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji, jednakże organ ten nie zbadał, kiedy przesyłka nadana w dniu 27 lutego 2006 r. przez Spółkę "T" została odebrana przez Spółkę "R". Wobec tego, za wiarygodny uznał organ odwoławczy dowód
w postaci oświadczenia Spółki "T" z dnia 16 listopada 2006 r. i przyjął, że miało miejsce odebranie przez Spółkę w dniu 27 lutego 2006 r. faktur wystawionych przez Spółkę "T" w tymże dniu, co także skutkowało tym, że organ odwoławczy uwzględnił w całości żądanie Spółki w tym zakresie i uznał prawo Spółki do obniżenia w lutym 2006 r. podatku należnego o podatek naliczony w kwocie [...] zawarty w tych fakturach.
W tej sytuacji, organ ten dokonał rozliczenia podatku od towarów i usług za luty 2006 r. następująco:
-podatek należny - [...]
- podatek naliczony do odliczenia - [...]
- kwota do zwrotu na rachunek bankowy podatnika - [...].
Ponadto, stwierdzone zawyżenie kwoty podatku do zwrotu w kwocie [...] stało się podstawą do ustalenia – na podstawie przepisu art. 109 ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług – dodatkowego zobowiązania podatkowego
w wysokości [...]. ([...] x 30%).
Odnosząc się do kwestii zwrotu Spółce przez organ podatkowy I instancji całości zadeklarowanej kwoty zwrotu, po zakończeniu czynności kontrolnych, organ odwoławczy wskazał, że - zgodnie z przepisem art. 87 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług - naczelnik urzędu skarbowego może przedłużyć termin zwrotu podatku, do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego, jeżeli zasadność tego zwrotu wymaga dodatkowego sprawdzenia, a w tej sprawie protokół kontroli został podpisany w dniu 4 maja 2006 r. i opisano w nim wyczerpująco stan faktyczny, tak więc podjęcie dodatkowych czynności wyjaśniających nie było konieczne. Wobec tego, nie zaistniały przesłanki do przedłużenia terminu do dokonania zwrotu. Ponadto, organ ten dokonał zwrotu nadwyżki w obowiązującym terminie,
w wysokości wynikającej ze złożonej przez Spółkę w dniu 27 marca 2006 r. deklaracji, a następnie - po uznaniu, że zachodzi konieczność badania zasadności tego zwrotu - wszczął postępowanie podatkowe.
Zaskarżając decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Spółka wniosła o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z powodu naruszenia tymi decyzjami prawa w zakresie, w jakim ustalają one dodatkowe zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług oraz z uwagi na naruszenie przez te decyzje przepisów prawa materialnego i procesowego, mające wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, Spółka wniosła o rozważenie przez Dyrektora Izby Skarbowej możliwości uwzględnienia skargi w całości, do dnia rozpoczęcia rozprawy.
Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie przepisów:
- art. 2 ust. 2 Pierwszej Dyrektywy Rady Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich w zakresie podatków obrotowych w związku z art. 2, art. 10 ust. 1 lit . a i art. 10 ust. 2 Szóstej Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, poprzez ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług,
- naruszenie zasady neutralności podatku VAT (art. 2 ust. 1 Pierwszej Dyrektywy), poprzez faktyczne obciążenie tym podatkiem podatnika, a nie konsumenta,
- naruszenie przedmiotowego zakresu opodatkowania podatkiem VAT (art. 2 Szóstej Dyrektywy), poprzez uznanie, iż zdarzenie niebędące dostawą towarów, importem towarów lub świadczeniem usług podlega opodatkowaniu,
- naruszenie art. 10 ust. 1 Szóstej Dyrektywy poprzez uznanie, iż wykazanie przez podatnika w deklaracji podatkowej nieprawidłowej kwoty zwrotu różnicy podatku stanowi "zdarzenie podlegające opodatkowaniu".
Ponadto, Spółka zarzuciła naruszenie:
- art. 27 Szóstej Dyrektywy, poprzez ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego, które może zostać uznane za środek specjalny w rozumieniu art. 27 ust. 1 Szóstej Dyrektywy, bez uzyskania upoważnienia Rady Unii Europejskiej do stosowania tego rodzaju środka specjalnego mającego na celu zapobieżenie pewnym rodzajom uchylania się lub unikania opodatkowania,
- art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Skarbowego wydanej z naruszeniem przepisów prawa,
- art. 121 Ordynacji, poprzez aprobatę działania organu I instancji naruszającego zasadę postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, co skutkowało bezpodstawnym określeniem przez Dyrektora Izby Skarbowej dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług za luty 2006 r. w wysokości [...].
Według Spółki, zaskarżona decyzja narusza ww. przepisy prawa, gdyż została wydana w oparciu o regulacje polskiego prawa wewnętrznego, pozostające w sprzeczności z postanowieniami Pierwszej i Szóstej Dyrektywy VAT. Spółka szeroko uzasadniła naruszenie przepisów wspólnotowych, a ponadto podniosła, że zwrot podatku został dokonany w sytuacji, gdy organ I instancji posiadał już informacje o nieprawidłowym zadeklarowaniu wysokości tego zwrotu, tylko po to, aby następnie zażądać od Spółki ponownej wpłaty części tego zwrotu wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, co – według Spółki – narusza zasadę zaufania określoną w art. 121 Ordynacji podatkowej.
Także, według Spółki, nie do przyjęcia jest interpretacja organów podatkowych przepisu art. 87 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie
z którą, jeżeli zasadność zwrotu nie wymaga dodatkowego sprawdzenia, gdyż organ podatkowy już przed dokonaniem zwrotu przekonany jest o jego nieprawidłowości, to organ ten nie może przedłużyć terminu dokonania zwrotu i jest zobligowany do dokonania tego zwrotu w nieprawidłowej wysokości, albowiem taka interpretacja kłóci się z zasadami logiki.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił zasadności zarzutów skargi i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności zaś z naruszeniem przepisów art. 284b § 3, art. 291 § 1 i § 2 i art. 274c § 1 oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
Pierwszy z ww. przepisów przewiduje, że dokumenty dotyczące czynności kontrolnych dokonanych po upływie terminu do zakończenia kontroli nie stanowią dowodu w postępowaniu podatkowym, chyba że został wskazany nowy termin zakończenia kontroli, a przepisy § 1 i § 2 art. 291 stanowią, że kontrolowany, który nie zgadza się z ustaleniami protokołu, może w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedstawić zastrzeżenia lub wyjaśnienia, wskazując równocześnie stosowne wnioski dowodowe (§ 1), a kontrolujący jest obowiązany rozpatrzyć zastrzeżenia, o których mowa w § 1, i w terminie 14 dni od dnia ich otrzymania zawiadomić kontrolowanego o sposobie ich załatwienia oraz wskazać na możliwość skorygowania deklaracji (§2) - w brzmieniu obowiązującym w dacie prowadzenia kontroli podatkowej. Natomiast w przepisie art. 274c Ordynacji podatkowej przewidziano, że organ podatkowy, w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym lub kontrolą podatkową, może zażądać od kontrahentów podatnika wykonujących działalność gospodarczą przedstawienia dokumentów, w zakresie objętym kontrolą u podatnika, w celu sprawdzenia ich prawidłowości i rzetelności. Przepis zaś art. 121 § 1 tej Ordynacji reguluje zasadę zaufania, zgodnie z którą postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Jak wynika z akt sprawy, a wbrew temu, co stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji Naczelnik Urzędu Skarbowego, kontrola podatkowa w skarżącej Spółce nie miała za przedmiot sprawdzenie prawidłowości naliczania i deklarowania należności podatkowych w podatku od towarów i usług za luty 2006 r., lecz - co wynika z zakresu kontroli wskazanego w imiennym upoważnieniu do jej przeprowadzenia z dnia 24 kwietnia 2006 r. - sprawdzenie zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu za okres od 1 do 28 lutego 2006 r. Kontrola ta rozpoczęła się w dniu 25 marca 2006 r., a zakończyła w dniu doręczenia Spółce protokołu z tej kontroli, tj. w dniu 4 maja 2006 r., zgodnie z przepisem art. 291 § 4 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w dacie prowadzenia tej kontroli).
W protokole z kontroli wskazano na ustalenia poczynione co do momentu zaksięgowania podatku naliczonego w rejestrze zakupu VAT za okres od 1 do 28 lutego 2006 r. oraz co do daty wpływu poszczególnych faktur. Ponadto, w końcówce tego protokołu zamieszczono informację, że w dniu 28 kwietnia 2006 r. wystąpiono do właściwych miejscowo urzędów skarbowych o dokonanie czynności sprawdzających w firmach "T" oraz "P", od których Spółka otrzymała faktury w ostatnich dniach lutego 2006 r.
Następnie, już po zakończeniu postępowania kontrolnego, do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęły dokumenty z czynności sprawdzających przeprowadzonych na podstawie przepisu art. 274c Ordynacji podatkowej od Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w dniu 29 maja 2006 r., z protokołem z czynności sprawdzających sporządzonym w dniu 25 maja 2006 r., wraz z kserokopiami dokumentów w postaci: kart pocztowej książki nadawczej i kserokopią pełnomocnictwa udzielonego zastępcy głównego księgowego Spółki "T" oraz od Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w dniu 25 maja 2006 r., z protokołem z czynności sprawdzających, wraz z kserokopiami dokumentów w postaci: faktur dla nabywcy – Spółki "R" i kserokopią oświadczenia księgowej Spółki "P", iż w miesiącu lutym 2006 r. nie dokonywano zakupów od Spółki "R" oraz, że faktura nr [...] została odebrana przez przedstawiciela Spółki "R" w siedzibie Spółki "P" w dniu 1 marca 2006 r. W dniu natomiast 13 czerwca 2006 r. doręczono Spółce postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego w sprawie prawidłowości rozliczeń z tytułu podatku od towarów i usług za luty 2006r., do którego to postępowania w dniu 23 czerwca 2006 r. postanowieniem włączono jako dowody dokumenty otrzymane z ww. czynności sprawdzających.
Ponadto, z akt sprawy wynika, że w dniu 16 maja 2006 r. Spółka złożyła korektę deklaracji VAT-7 za luty 2006 r., obniżając w niej wysokość podatku naliczonego z kwoty [...] do kwoty [...], która to korekta nie została przez organ podatkowy uwzględniona i w dniu 30 maja 2006 r. na rachunek bankowy Spółki urząd skarbowy dokonał zwrotu podatku w wysokości pierwotnie zadeklarowanej przez Spółkę, czyli w kwocie [...].
Mając na uwadze tak wskazane okoliczności, skład orzekający w sprawie uznał, że uzasadniony jest zarzut skarżącej Spółki, iż organy podatkowe w tej sprawie, z naruszeniem zasady zaufania, określonej w przepisie art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej przeprowadziły w sprawie postępowanie kontrolne, które nie osiągnęło założonego celu, tj. nie sprawdzono zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu oraz organy te nie przedłużyły, pomimo oczywistej konieczności, czasu trwania kontroli podatkowej jak też odstąpiły od zastosowania trybu określonego w art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r.
o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w okresie dokonywania kontroli podatkowej, a stanowiącego, że jeżeli zasadność zwrotu różnicy podatku wymaga dodatkowego sprawdzenia, naczelnik urzędu skarbowego może przedłużyć termin 60-dniowy zwrotu do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego, a jeżeli przeprowadzone postępowanie wykaże zasadność zwrotu, urząd skarbowy wypłaca podatnikowi należną kwotę wraz z odsetkami w wysokości odpowiadającej opłacie prolongacyjnej stosowanej
w przypadku odroczenia płatności podatku lub jego rozłożenia na raty, co skutkowało pozbawieniem przez organy podatkowe skarżącej Spółki możliwości skutecznego złożenia korekty deklaracji VAT-7 za miesiąc luty 2006 r. w dniu 16 maja 2006 r., co także w konsekwencji spowodowało ustalenie Spółce sankcji w postaci dodatkowego zobowiązania podatkowego na postawie przepisu art. 109 ust. 5 ustawy z dnia
11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, podczas gdy prawidłowe przeprowadzenie uzasadnionych w tej sprawie czynności sprawdzających albo pełnej kontroli podatkowej sprawdzającej zasadność zwrotu tego podatku, mogłoby skutkować tym, że Spółka skutecznie złożyłaby korektę deklaracji i nie ustalono by jej dodatkowego zobowiązania podatkowego lub, że to organ podatkowy winien był wypłacić Spółce należną kwotę wraz z odsetkami za przedłużenie terminu tego zwrotu ponad 60 dni.
Powyższa ocena wynika z faktu, że organy podatkowe przed osiągnięciem założonego celu tej kontroli, w protokole kontroli (kończącym kontrolę) nie zawarły tych ustaleń faktycznych, które poczyniły już po jej zakończeniu w wyniku uzyskania protokołów z czynności sprawdzających od kontrahentów skarżącej Spółki, co uniemożliwiło Spółce przedstawienie zastrzeżeń lub wyjaśnień z równoczesnym wskazaniem stosownych wniosków dowodowych (art. 291 § 1 Ordynacji podatkowej), a w konsekwencji nie rozpatrzono tych zastrzeżeń i wyjaśnień, których Spółka nie mogła złożyć, i w rezultacie nie wskazano Spółce na możliwość skorygowania deklaracji (art. 291 § 2 Ordynacji podatkowej).
W tej sytuacji, nieuzasadnione było także odwołanie się w sprawie przez organy podatkowe do treści przepisu art. 81b § 3 Ordynacji podatkowej, stanowiącego, że uprawnienie podatnika do skorygowania deklaracji nie przysługuje po zakończeniu kontroli podatkowej w zakresie podatku od towarów i usług
(w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 września 2005 r. do 1 grudnia 2008 r.), skoro to uprawnienie ustawodawca zagwarantował podatnikowi na wcześniejszym etapie kontroli podatkowej, na podstawie przepisu art. 291 § 2 Ordynacji podatkowej, a organy podatkowe w tej sprawie uniemożliwiły Spółce skorzystanie z tego uprawnienia.
Niezależnie od ww. nieprawidłowości, skład orzekający w sprawie uznał, że organ podatkowy I instancji, z naruszeniem przepisu art. 284b § 3 Ordynacji podatkowej, włączył do akt postępowania podatkowego dokumenty z czynności sprawdzających przeprowadzonych u kontrahentów Spółki, dotyczące czynności kontrolnych dokonanych po upływie terminu zakończenia kontroli, które - na podstawie tego uregulowania - nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu podatkowym. Rozstrzygnięcia zaś organów podatkowych obu instancji w sprawie oparte zostały głównie na ustaleniach poczynionych w toku tych czynności sprawdzających. Bez tych ustaleń, organy podatkowe nie miałyby podstawy do wydania decyzji w sprawie, którą także ustalono Spółce sankcyjne dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Ponadto, do tych akt postępowania organ podatkowy
I instancji załączył także oświadczenie pisemne księgowej Spółki "P", iż
w miesiącu lutym 2006 r. nie dokonywano zakupów od Spółki "R" oraz, że faktura nr [...] została odebrana przez przedstawiciela Spółki "R"
w siedzibie Spółki "P" w dniu 1 marca 2006 r., uzyskane od niej w toku czynności sprawdzających, co stanowi o naruszeniu przepisu art. 274c § 1 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że organ podatkowy, w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym lub kontrolą podatkową, może zażądać od kontrahentów podatnika wykonujących działalność gospodarczą przedstawienia dokumentów, w zakresie objętym kontrolą u podatnika, w celu sprawdzenia ich prawidłowości i rzetelności. A zatem, z czynności sprawdzających prowadzonych
u kontrahenta kontrolowanego podatnika organ podatkowy może do akt postępowania załączyć tylko dokumenty, a nie oświadczenia jakichkolwiek osób.
Dla pełnego wywodu w sprawie należy także odwołać się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 października 2008 r., sygn. akt K 16/07 (pub.
w Lex poz. 471631), w którym Trybunał, aczkolwiek nie podzielił zasadności wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o niekonstytucyjności przepisu art. 87 ust. 2 ustawy
z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, to jednak - odwołując się do orzecznictwa polskich sądów administracyjnych oraz orzecznictwa ETS - wskazał, że wprawdzie wybór trybu zwrotu podatnikowi nadwyżki podatku od towarów i usług pozostawiono organom podatkowym, które mogą tego dokonać tak w trybie czynności sprawdzających - na podstawie przepisów art. 274 b Ordynacji podatkowej w związku z art. 87 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług - jak też w trybie kontroli podatkowej, czy wdrożonego postępowania podatkowego, gdyż te tryby nie są względem siebie konkurencyjne, to jednak w żadnym przypadku, przyjęta przez te organy metoda zwrotu podatku, nie może wiązać się z jakimkolwiek ryzykiem finansowym dla podatnika (vide: orzeczenie ETS z dnia 25 października 2001 r., sygn. akt C-78/00), jak też naruszać zasady zaufania podatnika do organów podatkowych (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej).
Oceniając zatem przyjęty w sprawie przez organy podatkowe tryb zwrotu podatku na rzecz skarżącej Spółki, skład orzekający w sprawie uznał, że ten tryb spowodował negatywne dla podatnika skutki w postaci odmowy uznania za skuteczną złożonej przez Spółkę korekty deklaracji w dniu 16 maja 2006 r., a także ujemne konsekwencje finansowe w postaci ustalenia Spółce dodatkowego zobowiązania podatkowego, czy naruszono wskazane wyżej przepisy postępowania podatkowego, a także naruszono zasadę zaufania, skoro przyjęta metoda zwrotu podatku wywołała w podatniku przekonanie, że zwrot podatku na konto bankowe Spółki (w dniu 30 maja 2006 r.) nastąpił w momencie, gdy organ podatkowy posiadał już wiedzę z otrzymanych dokumentów z kontroli sprawdzających u kontrahentów podatnika (w dniach 25 i 29 maja 2006 r.), że podatnik odliczył przedwcześnie podatek naliczony wynikający z niektórych faktur otrzymanych w ostatnich dniach lutego 2006 r., tj. w rozliczeniu za miesiąc luty 2006 r., zamiast w rozliczeniu za miesiąc marzec 2006 r.
Odnosząc się dalej do zarzutu i argumentacji Spółki w kwestii zgodności ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego, na podstawie uregulowania zawartego w przepisie art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, z przepisami Pierwszej Dyrektywy Rady z dnia z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych (Dz.U.UE L z dnia 14 kwietnia 1967 r.) oraz Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U.UE.L z dnia
13 czerwca 1977 r.), wskazać należy, że w tej kwestii wypowiedział się już ETS
w wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt C-502/07 (publ. w Lex, poz. 469620)
i potwierdził prawną dopuszczalność stosowania dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, uznając je za sankcję administracyjną,
a nie za środek specjalny.
Mając zatem na uwadze podniesione wyżej okoliczności, wobec tego, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów Ordynacji podatkowej, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - należało ją uchylić. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 152 tej ustawy, a o kosztach postępowania - na podstawie przepisu art. 200 ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło