II OSK 394/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 177/09 w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżony wyrok i przekazuję sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 177/09 oddalił skargę J. L. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Od powyższego wyroku J. L. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, skargę kasacyjną opierając na podstawie naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. : a) art. 67 § 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez niedoręczenie ustanowionemu w sprawie w ramach prawa pomocy pełnomocnikowi zawiadomienia o terminie rozprawy w dniu 7.10.2009 r., po zamknięciu której Sąd ogłosił zaskarżony wyrok b) art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), poprzez pozbawienie skarżącej obrony swych praw, powodujące nieważność postępowania. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżony wyrok. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r. ustanowiony został dla skarżącej, w ramach prawa pomocy, pełnomocnik - radca prawny. Pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu procedura jego imiennego wyznaczenia trwała do 19 stycznia 2010 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 253 p.p.s.a o wyznaczenie radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej rady okręgowej izby radców prawnych. W niniejszej sprawie radca prawny został zawiadomiony o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie, pismem OIRP w Szczecinie z 22.12.2009 r. doręczonym pełnomocnikowi 28.12.2009 r., a do ustanowienia, zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a , imiennie wyznaczonego pełnomocnika doszło w sprawie bez winy skarżącej 19.01.2010 r. Po ustanowieniu dla skarżącej, w dniu 02.09.2009 r., pełnomocnika w ramach prawa pomocy, ale przed jego wyznaczeniem przez OIRP w Szczecinie, do którego doszło w dniu 28.12.2009 r. i przed imiennym udzieleniem pełnomocnictwa przez skarżącą, w dniu 19.01.2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyznaczył na 07.10.2009 r. termin rozprawy nie powiadamiając o rozprawie ustanowionego w sprawie, ale nie wyznaczonego do tej daty pełnomocnika. W niniejszej sprawie do wyznaczenia pełnomocnika doszło dopiero po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 października 2009 r., po zamknięciu której zapadł zaskarżony niniejszą skargą kasacyjną wyrok WSA w Szczecinie. Wskutek tych uchybień procesowych skarżąca pozbawiona została możliwości obrony swych praw poprzez udzielenie jej pomocy przez ustanowionego dla niej w sprawie pełnomocnika z urzędu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania i stanowi skutkujące jego nieważnością uchybienie procesowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Stosownie natomiast do art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi nieważność postępowania przez pozbawienie strony możności obrony swych praw, wywołaną brakiem udziału ustanowionego pełnomocnika z urzędu w przeprowadzonej w dniu 7 października 2009 r. rozprawy na której zapadł zaskarżony wyrok. Zarzutom skargi kasacyjnej nie można odmówić słuszności. Doktryna i judykatura wykształciły pewne kryteria, według których należy oceniać stan pozbawienia strony możności obrony swych praw. Po pierwsze, przyjmuje się, że pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podobnie jak Kodeks postępowania cywilnego, nie precyzuje bliżej pojęcia "pozbawienia możności obrony swych praw". W tej sytuacji należy przyjąć, iż pojęcie "niemożności" pozwala na objęcie nim różnych stanów faktycznych, gdyż ustawa nie zawęża nieważności postępowania do wypadku całkowitego pozbawienia strony możliwości obrony. A zatem pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać w każdym konkretnym przypadku i nie należy go utożsamiać z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Po drugie, skarżący nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. Tak więc o nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2003 r., I PK 117/03, Wokanda 2004/9/30 ) Jak wynika z akt sprawy niniejszej postanowieniem z dnia 2 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ustanowił dla skarżącej w ramach prawa pomocy radcę prawnego. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie czekając na przystąpienie do udziału w sprawie ustanowionego pełnomocnika z urzędu wyznaczył na dzień 7 października 2009 r termin rozprawy, na której zapadł zaskarżony wyrok. Należy jednocześnie zaznaczyć, że dopiero w dniu 17 grudnia 2009 r., a więc już po przeprowadzeniu rozprawy, Sąd zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Szczecinie o wyznaczenie radcy prawnego. W dniu 18 stycznia 2010 r. skarżąca udzieliła wyznaczonemu z urzędu radcy prawnemu pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej w sprawie niniejszej. Pismem z dnia 19 stycznia 2010 r. radca prawny przedstawił Sądowi dokument pełnomocnictwa. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażono pogląd, że pozbawienie możności obrony swych praw ma miejsce jeżeli wskutek nierozpoznania wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu strona nie jest przez niego reprezentowana na rozprawie (vide: wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2007 r., I OSK 821/06 niepubl.). Sytuacja, która miała miejsce w sprawie niniejszej jest podobna do tej opisanej powyżej. Mając zatem powyższe na uwadze oraz okoliczności obrazujące przebieg postępowania w sprawie niniejszej należy stwierdzić, że skarżąca została pozbawiona obrony swych spraw poprzez brak udziału w rozprawie, na której zapadł wyrok, wyznaczonego z urzędu pełnomocnika, co spowodowane było tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie czekając na imienne wyznaczenie pełnomocnika i jego przystąpienie do sprawy wyznaczył rozprawę na której rozpoznał sprawę ze skargi J. L. Tym samym została spełniona przesłanka nieważności postępowania zawarta w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., gdyż strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.