I GSK 496/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 15 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 88/09 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...], [...], [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 15 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 88/09 odrzucił skargę J. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] listopada 2008 r. w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do wartości celnej towaru. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 lutego 2009 r. pismem z dnia 16 marca 2009 r. J. O. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 870 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – co wynika z karty 25 akt sprawy. Sąd wywiódł, że wobec faktu, iż nie zastano skarżącego pod adresem, który wskazał w skardze, pismo do niego adresowane pozostawiono w urzędzie pocztowym, o czym zawiadomiono go poprzez dwukrotnie umieszczenie zawiadomienia w skrzynce na korespondencję. W tej sytuacji uznać należy, że skarżącemu skutecznie doręczono w trybie zastępczym wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w dniu 3 kwietnia 2009 r., a zatem termin do wykonania zarządzenia minął w dniu 10 kwietnia 2009 r. Skarżący w zakreślonym terminie nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. Sąd powołując treść art. 230 p.p.s.a. oraz art. 220 § 1 i § 2 oraz § 3 p.p.s.a. wskazał, że w tej sytuacji, skoro skarżący nie wykonał przedmiotowego zarządzenia, zachodziły podstawy do odrzucenia skargi. Na powyższe postanowienie J. O. wniósł skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 220 § 1 w zw. z art. 73 p.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu, że skarżącemu doręczono wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w dniu 3 kwietnia 2009 r. i w konsekwencji skarżący nie dochował siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu od skargi, co spowodowało odrzucenie skargi, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego zastosowanie przepisów art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. uzależnione jest od wykazania, iż bezskutecznie upłynął siedmiodniowy termin do wniesienia opłaty od skargi, wyznaczony stosownym wezwaniem przewodniczącego. W konsekwencji dla prawidłowego doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. niezbędne jest zawiadomienie adresata o miejscu pozostawienia przesyłki. Niezbędne jest ponadto zaznaczenie przez doręczyciela na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, gdzie umieścił zawiadomienie dla adresata. Przyjmuje się, iż nie tylko brak zawiadomienia o miejscu pozostawienia przesyłki, ale również zupełny brak informacji na zwrotce lub też jej nieczytelne wypełnienie czynią doręczenie bezskutecznym. Kasator zarzucił, że skarżący nie otrzymał nigdy zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym. Zawiadomienie takie nie zostało bowiem umieszczone w indywidualnej skrzynce na korespondencję skarżącego ani w innych miejscach wskazanych w treści art. 73 p.p.s.a. Podniósł przy tym, że w okresie marzec – kwiecień 2009 r. dostarczanie przesyłek w miejscu zamieszkania skarżącego powierzone zostało nowemu doręczycielowi. W tym okresie skarżący oraz osoby zamieszkujące w sąsiedztwie skarżącego odnotowały duże nieprawidłowości w zakresie zawiadomień o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym, polegające na odstępowaniu od umieszczania zawiadomień w indywidualnych skrzynkach na korespondencję, bądź na drzwiach mieszkania adresata lub umieszczanie tych zawiadomień w skrzynkach na korespondencję (względnie drzwiach mieszkania) niewłaściwych adresatów. Kasator podniósł, iż dążąc do uprawdopodobnienia okoliczności negatywnej (brak zawiadomienia) skarżący przedstawił w załączeniu do skargi kasacyjnej oświadczenia osób zamieszkujących w sąsiedztwie, które to oświadczenia wskazują na istnienie czynników zwiększających prawdopodobieństwo nieotrzymania zawiadomienia. Kasator zarzucił, że wobec braku zawiadomienia Sąd I instancji nie miał podstaw faktycznych by zastosować fikcję prawną doręczenia, o której mowa w art. 73 p.p.s.a., a w konsekwencji nie mógł zastosować art. 220 § 1 w zw. z § 3 p.p.s.a., ponieważ wobec braku doręczenia wezwania termin na uiszczenie wpisu nie rozpoczął biegu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać przede wszystkim trzeba, że stosownie do art. 173 p.p.s.a. skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje od wyroków i postanowień kończących postępowanie w sprawie wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady więc naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), dotyczyć mogą przepisów postępowania stosowanych przez wojewódzki sąd administracyjny w zaskarżonym orzeczeniu. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono przede wszystkim naruszenie art. 73 p.p.s.a. gdyż zdaniem kasatora nie zostały zachowane warunki postępowania w przypadku niemożności doręczenia pisma. Wskazany przepis przewiduje, że w czasie niemożności doręczenia adresatowi pisma osobiście lub w sposób zastępczy, pismo takie składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres dla doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Ustawodawca ustanawia w cytowanym przepisie domniemanie faktyczne doręczenia pisma, o ile zostały spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. Dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest zachowanie trybu przewidzianego w art. 65 § 2 p.p.s.a. Ten ostatni przepis stanowi, że do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Odesłanie zawarte w art. 65 § 2 p.p.s.a. jest odesłaniem do przepisów wykonawczych regulujących sposób doręczania pism sądowych w sprawach cywilnych, tj. do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62, poz. 697) znowelizowanego rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 marca 2003 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 489). W związku z powyższym należy zauważyć, że § 9 ust. 3 cyt. rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i utracił moc z dniem 31 marca 2003 r. (wyrok TK z dnia 17 września 2002 r. sygn. akt SK 35/01, Dz.U. Nr 157, poz. 1318). Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się natomiast niezgodności z Konstytucją § 9 ust. 2 tego rozporządzenia. W konsekwencji doszło do nowelizacji rozporządzenia poprzez wprowadzenie obowiązku powtórnego awizowania nieodebranego pisma sądowego na okres siedmiu dni (§ 9 ust. 3 rozporządzenia). Wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 28 lutego 2006 r. (sygn. akt P 13/05, Dz.U. Nr 38, poz. 268), w którym uznano, że art. 73 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma jest niezgodny z Konstytucją RP, należy uznać, że zmieniony nowelą przepis § 9 ust. 3 rozporządzenia będzie miał zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Powyższe oznacza zatem, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest dwukrotne awizowanie przesyłki sądowej i złożenie jej na kolejne siedmiodniowe okresy w placówce pocztowej. Oznacza to także, że dla wywołania skutków doręczenia zastępczego (per aviso) konieczne jest odnotowanie przez listonosza oraz oddawczy urząd pocztowy następujących czynności: 1) pozostawienie zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej pocztowej placówce oddawczej w terminie siedmiu kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia u adresata (§ 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia); 2) dokonanie adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na potwierdzeniu odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki i złożenie swojego podpisu, a pocztowa placówka oddawcza potwierdza przyjęcie od listonosza tej przesyłki poprzez umieszczenie na stronie adresowej odcisku datownika i podpis przyjmującego pracownika (§ 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia); 3) jeżeli adresat nie zgłosi się po odbiór przesyłki w terminie siedmiu dni, pocztowa placówka oddawcza, sporządza powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia, które listonosz doręcza adresatowi, zaznaczając na przesyłce adnotację "awizowano powtórnie dnia" na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki z podpisem (§ 9 ust. 3 rozporządzenia); 4) przesyłkę tę przechowuje się w pocztowej placówce oddawczej przez siedem kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia u adresata, a w przypadku powtórnego awiza, na kolejne siedem dni, następnie przesyłkę niepodjętą pocztowa placówka oddawcza opatruje na stronie adresowej adnotacją "nie podjęto w terminie" oraz odciskiem datownika i odsyła niezwłocznie wraz z formularzem potwierdzenia odbioru organowi wysyłającemu (§ 9 ust. 7 i 8 rozporządzenia). Jak wynika z treści znajdującego się na karcie 25 w aktach sprawy dowodu doręczenia przedmiotowego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi przedstawiony powyżej tryb doręczenia przesyłki sądowej przez pocztę został zachowany. W szczególności na dowodzie doręczenia znajduje się stosowna adnotacja (oraz podpis doręczyciela) o niedoręczeniu przesyłki w dniu 19 marca 2009 r. z powodu nieobecności adresata i pozostawieniu zawiadomienia o jej awizowaniu w skrzynce na korespondencję. Na adresowej stronie tej przesyłki sporządzona została adnotacja doręczyciela o jej awizowaniu potwierdzona podpisem, umieszczony też został odcisk datownika i podpis pracownika wskazujące, że pocztowa placówka oddawcza przyjęła w tym dniu od listonosza awizowaną przesyłkę. Z adnotacji poczynionej na tej przesyłce w dniu 27 marca 2009 r. wynika, że zostało sporządzone powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, które doręczono na adres wskazany w skardze, bowiem odnotowano "awizowano powtórnie dnia 27.03.09", potwierdzając dokonanie tej czynności podpisem. Odcisk datownika wskazujący datę "4.04.09" oraz adnotacja "zwrot nie podjęto w terminie" dowodzi, że przesyłkę tę przechowywano przez kolejne siedem dni i po upływie tego terminu odesłano organowi wysyłającemu. Wbrew zarzutom skarżącego z adnotacji dokonanych przez doręczyciela pocztowego i potwierdzonych jego podpisem na dowodzie doręczenia wynika, że zawiadomienie dla adresata o pozostawieniu przesyłki sądowej w placówce pocztowej zostało umieszczone przez niego w skrzynce na korespondencję. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji naruszył wymogi określone w art. 73 p.p.s.a. Domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 p.p.s.a. może być obalone, ale jedynie wówczas, gdy adresat skutecznie wykaże, iż dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. W rozpoznawanej sprawie skarżący podnosząc zarzut naruszenia art. 73 p.p.s.a. oparty na twierdzeniu, iż brak było zawiadomień dla jego osoby o awizowaniu przedmiotowego wezwania załączył do skargi oświadczenia dwóch osób, które powyższą okoliczność miały uprawdopodobnić. Z treści oświadczenia podpisanego przez dwie osoby (w tym jedna zamieszkująca w S. przy ul. M. [...], a druga przy ul. S. [...], wynika tylko tyle, że w dacie marzec – kwiecień 2009 r. otrzymały one informację, że czynności związane z dostarczaniem przesyłek powierzono nowemu doręczycielowi i w tym czasie osoby te stwierdzały nieprawidłowości w umieszczaniu w ich skrzynce na korespondencję zawiadomień o awizowanych przesyłkach, które dotyczyły innych adresatów, bądź też odstępowaniu od umieszczania w ich skrzynkach na korespondencję zawiadomień o awizowaniu przesyłek do nich adresowanych. Treść załączonego oświadczenia nie potwierdza, aby osoby te stwierdzały nieprawidłowości w zawiadomieniu skarżącego o awizowaniu przedmiotowej przesyłki. Skarżący nie wykazał też, aby z jego inicjatywy bądź też osób, które złożyły omawiane oświadczenie, zostało zainicjowane stosowne postępowanie wyjaśniające przed organami pocztowymi. W tej sytuacji brak było podstaw do uznania, że skarżący wykazał, iż listonosz nie pozostawił w skrzynce na korespondencję pod wskazanym w skardze adresem, dwukrotnie zawiadomienia o awizowaniu przesyłki, co pozwalałoby uznać, że doręczenie tej przesyłki nie było skuteczne. Kasator w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyraźnie oświadczył, że przedmiotowe oświadczenie sąsiadów ma na celu uprawdopodobnienie okoliczności braku zawiadomienia skarżącego o awizowaniu przesyłki. Zatem kasator używając sformułowania "dążąc do uprawdopodobnienia okoliczności..." zdawał sobie sprawę, że podniesiony zarzut mógłby zostać uznany za skuteczny wyłącznie w przypadku wykazania, a nie uprawdopodobnienia podnoszonej okoliczności. Wykazanie tej okoliczności skutkowałoby uznaniem, że doręczenie zastępcze było skuteczne. Natomiast kwestia uprawdopodobnienia jest przesłanką innej instytucji procesowej. W związku z tym należy jedynie zauważyć, że fikcja prawna doręczenia przewidziana w art. 73 p.p.s.a., jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, które to doręczenie jest oparte na domniemaniu, iż zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Domniemanie to może być przez stronę obalone, gdyż adresat we wniosku o przywrócenie terminu może dowodzić, że zawiadomienia nie otrzymał i o nim nie wiedział, wobec czego uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej nastąpiło bez jego winy. Obalenie wspomnianego domniemania nie prowadzi do wniosku, że doręczenie zostało dokonane a jedynie do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem w zakresie terminów (por. post. SN z dnia 25 stycznia 19995 r. sygn. akt III CRN 71/94, opubl. Lex 333127; post. SN z dnia 4 września 1970 r. sygn. akt I PX 53/70, opubl. OSNC 1971, nr 6, poz. 100; post. SN z dnia 12 stycznia 1973 r. sygn. akt I CZ 157/72, opubl. OSNC 1973, nr 12, poz. 215). Reasumując stwierdzić należy, że ogólne oświadczenie sąsiadów o nieprawidłowościach w pozostawianiu zawiadomień o awizowaniu przesyłek pocztowych bliżej nieskonkretyzowane, a w szczególności nie wskazujące aby przedmiotowe wezwanie było dotknięte tego rodzaju uchybieniem, które ma tylko uprawdopodobnić kwestionowaną okoliczność nie wystarcza do ustalenia, że przesyłka ta nie została skutecznie zastępczo doręczona adresatowi (art. 73 p.p.s.a.). W konsekwencji uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny za bezzasadny zarzut naruszenia art. 73 p.p.s.a., brak było podstaw do przyjęcia za trafne pozostałych zarzutów, tj. naruszenia art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. Skoro bowiem doręczenie przedmiotowego wezwania skarżącemu okazało się skuteczne, to trafnie uznał Sad I instancji, że termin do wykonania zarządzenia, który rozpoczął swój bieg w dniu 4 kwietnia 2009 r. – minął w dniu 10 kwietnia 2009 r. i w tym terminie skarżący wpisu od skargi nie uiścił. Wezwanie w tym przedmiocie było czytelne, wyraźne, określało skutki jego niewykonania, wobec czego Sąd I instancji w niniejszej sprawie prawidłowo zastosował przepisy art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.