II FZ 337/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 14 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 167/09 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie kary porządkowej postanawia: oddalić zażalenie. W. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 grudnia 2008 r. w przedmiocie kary porządkowej. Następnie pismem z dnia 6 kwietnia 2009 r. skarżący złożył - na druku formularza PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniając, że z powodu braku pracy oraz środków finansowych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwiema córkami. Ich dochody wynoszą łącznie 1.594,00 zł. brutto. W piśmie z dnia 9 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy - w terminie 7 dni - poprzez: udokumentowanie wysokości stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenie wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, oraz nadesłanie zaświadczeń o wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy, wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], nadesłanie zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007-2008, wykazanie okoliczności braku dochodów skarżącego poprzez nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź nadesłanie zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej. Jednocześnie skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: p.p.s.a. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 maja 2009 r., jednakże termin wykonania wezwania upłynął bezskutecznie. Następnie postanowieniem z dnia 18 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożył dokumentów źródłowych wymaganych do merytorycznego rozpoznania tego wniosku. Uniemożliwił tym samym weryfikację jego oświadczeń oraz ocenę jego możliwości płatniczych. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 lipca 2009 r. odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wnioskuje o uchylenie postanowienia sądu pierwszej instancji i zwolnienia od wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie w sposób oczywisty nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy poczynić uwagi ogólniejszej natury, dotyczące kosztów postępowania sądowo-administracyjnego. Zgodnie z dyspozycją art. 199 p.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Ustawodawca jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji (Dz. U. z 1997 t., Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta - uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 p.p.s.a. – stanowi lex specialis względem normy z art. 199 p.p.s.a. Art. 246 p.p.s.a. określa przesłanki przyznania pomocy prawnej. Zgodnie z § 1 pkt 2 wskazanego artykułu, osobie fizycznej można przyznać pomoc prawną w zakresie częściowym dopiero wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08), wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Uwagi te odnoszą się także do kwestii pomocy prawnej w zakresie częściowym. Wyrażony przez orzecznictwo pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyganiania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia «gdy wykaże» wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). W przedmiotowej sprawie to na Skarżącym spoczywał obowiązek udowodniania, że jego sytuacja materialna kwalifikuje go do przyznania mu pomocy prawnej w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (zgodnie z dyspozycją art. 252 p.p.s.a.), nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu tzw. dokumenty źródłowe. W przedmiotowej sprawie Skarżący został wzywany do przedłożenia stosownych dokumentów. Wbrew zarzutom podniesionym w zażaleniu, Sąd w wezwaniu z dnia 9 kwietnia 2009 r. określił jakie dokumenty powinien przedłożyć Skarżący, aby możliwe było rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie pomocy prawnej. Skarżący nie zareagował na owe wezwanie zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem, wynikającym z zasady ciężaru dowodu w sprawie o przyznanie pomocy prawnej oraz bezpośrednio z dyspozycji art. 255 p.p.s.a. Tym samym – zgodnie z poglądem wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I FZ 236/08) – "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy". Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny nie doszukał się błędnego zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. przez sąd pierwszej instancji. Przeciwnie, wojewódzki sąd administracyjny orzekł w zgodzie z przepisami prawa, z poszanowaniem poglądów utrwalonych w orzecznictwie i doktrynie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.