I OZ 1037/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 412/09 odmawiające przywrócenia R. O. terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 412/09 w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia (...) lutego 2009 r., nr (...) w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w zakresie kategorii B postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie Postanowieniem z dnia 12 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 412/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 412/09 w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia (...) lutego 2009 r., nr (...) w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w zakresie kategorii B. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 21 maja 2009r., sygn. akt II SA/Ol 412/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia (...) lutego 2009r., nr (...), w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w zakresie kategorii B. Odpis powyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 12 czerwca 2009 r. W dniu 15 czerwca 2009r. skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując, że zamierza odwołać się do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lipca 2009r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 21 lipca 2009r. R. O. poinformował, że przyjmuje do wiadomości treść postanowienia z dnia 17 lipca 2009 r., przy czym zwraca się jednocześnie o przyznanie pomocy prawnej w postaci radcy prawnego, którego opłaci. W wykonaniu zarządzenia z dnia 23 lipca 2009r. poinformowano skarżącego, że Sąd nie posiada uprawnień do wskazania konkretnego radcy prawnego, który podjąłby się prowadzenia jego sprawy. Wskazano, że skarżący może ustanowić pełnomocnika samodzielnie. Pismem procesowym z dnia 21 lipca 2009r. skarżący zwrócił się do Sądu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 21 maja 2009r. podnosząc, że okres wymiany korespondencji pomiędzy nim, a sądem przekroczył czas wyznaczony na złożenie środka odwoławczego. Dodał, iż spowodowane to było okolicznością, że nie ma rozeznania wśród instytucji prawnych i nie zna pracowników palestry współpracujących z Sądem. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w jego ocenie okoliczności przytoczone we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowiły przeszkód uniemożliwiających skarżącemu do skorzystania z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie. Sąd pierwszej instancji podniósł, iż doręczając skarżącemu odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, pouczył go jednocześnie o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący miał tym samym możliwość obliczenia, w jakim czasie może dokonać skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej, w tym, jeżeli widział tego rodzaju potrzebę, mógł skonsultować prawidłowość obliczenia terminu z podmiotem zawodowo trudniącym się świadczeniem pomocy prawnej. Sąd pierwszej instancji stwierdził również, iż okolicznością wyłączającą brak winy nie jest również brak rozeznania wśród instytucji prawnych. Nieznajomość prawa zawsze jest bowiem czynnością zawinioną przez stronę, a mając świadomość, że bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej już się rozpoczął, skarżący mógł osobiście wybrać profesjonalnego pełnomocnika i skorzystać z jego usług, nie oczekując w tym zakresie na pozytywne rozstrzygnięcie Sądu (przyznanie prawa pomocy). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. O. zarzucając mu naruszenie art. 86 §1 w zw. z art. 87 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez przypisanie stronie winy w uchybieniu do wniesienia w ustawowym terminie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 412/09. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W motywach zażalenia podniósł, iż na skutek spóźnionego wydania przez Sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie sprawy, bez własnej winy nie mógł on w ustanowić pełnomocnika z wyboru czekając na rozstrzygnięcie Sądu , jak i wnieść zgodnie z art. 177&1 cyt. ustawy skargi kasacyjnej do NSA , albowiem termin do jej wniesienia upływał z dniem 12 lipca 2009r. Wskazał, iż gdyby Sąd wydał merytoryczne rozstrzygnięcie niezwłocznie i doręczyłby stronie orzeczenie przed 12 lipca 2009r., to mógłby on ustanowić pełnomocnika z wyboru i wnieść skargę kasacyjną w przypisanym terminie. W jego ocenie w tym stanie rzeczy nie można mu zarzucić, ze nie istniała obiektywna przeszkoda po jego stronie aby mógł wnieść środek odwoławczy. Dopiero bowiem po wydaniu zaskarżonego postanowienia, a wiec po ustaniu obiektywnej przeszkody przedsięwziął on stosowne czynności wnosząc wniosek o przywrócenie terminu i skargę kasacyjną sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 póz. 1270 / - jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżący został pouczony o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności o konieczności sporządzenia jej przez adwokata lub radcę prawnego. Skarżący pouczenie wraz z odpisem wyroku otrzymał 12 czerwca 2009 r., zatem termin do złożenia skargi kasacyjnej upłynął 12 lipca 2009 r. Sąd pierwszej instancji pominął jednakże fakt, iż okolicznością usprawiedliwiającą uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjną jest w przedmiotowej oczekiwanie przez skarżącego na przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Pomimo, że nie wynika to bezpośrednio z przepisów prawa, to z ogólnych zasad państwa prawnego wywieźć należy obowiązek takiego prowadzenia postępowania przez sąd, aby strona nie poniosła uszczerbku w postaci ograniczenia dostępu do ochrony swoich praw na drodze sądowej. Sąd powinien zatem brać pod uwagę ewentualną nieporadność strony, jeżeli wynika ona z dotychczasowego przebiegu postępowania (por. post. NSA sygn. akt II OZ 954/09). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie orientował się w zakresie procedury sądowoadministracyjnej, na co sam wskazywał w piśmie z dnia 29 lipca 2009 r. Sąd pierwszej instancji winien był w takim przypadku w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika zanim upłynie termin do sporządzenia skargi kasacyjnej. Z akt sprawy wynika natomiast, iż postanowienie Sądu pierwszej instancji, odmawiające przyznania skarżącemu pomocy prawnej w postaci ustanowienia radcy prawnego zostało wydane w dniu 17 lipca 2009 r., a więc po upływie 5 dni od końca terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 21 maja 2009 r. W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż skarżący mógł osobiście wybrać profesjonalnego pełnomocnika i skorzystać z jego usług, nie oczekując w tym zakresie na pozytywne rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji pominął także okoliczność, iż skarżący niezwłocznie po otrzymaniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy ustanowił we własnym zakresie pełnomocnika, który, jak wynika z akt sprawy, dochował należytej staranności w wykonywaniu swoich obowiązków. Niezwłocznie bowiem po otrzymaniu pełnomocnictwa dokonał czynności zmierzających do zaskarżenia wyroku z dnia 21 maja 2009 r. Podkreślenia wymaga, iż przesłanką przywrócenia terminu jest jedynie uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanej sprawie, została ona spełniona. Tak więc w niniejszej sprawie ustanowienie pełnomocnika po upływie terminu do wniesienia środka odwoławczego, bądź udzielenie pełnomocnictwa po tym terminie, będzie stanowiło okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na postawie art. 185 w zw. z art. 197 §2 P.p.s.a.