I OSK 1294/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S., w miejsce którego wstąpiła jego następca prawny J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 157/09 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) października 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 25 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 157/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: Wojewoda Ł., decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., na podstawie art. 7 ust. 2, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), odmówił potwierdzenia Z. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, położonej w miejscowości W. woj. w. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 2 ust. 1 ustawy, to znaczy zamieszkiwanie Z. S., właściciela nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Właściciel nieruchomości w tym dniu zamieszkiwał bowiem w Ł., zatem brak jest podstaw do przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2008 r. utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję. Od tej decyzji Z. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując, że nie została dokonana właściwa wykładnia art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego ustawa ta miała zagwarantować wszystkim osobom, które zostały pozbawione swojego mienia na skutek wojny oraz powojennych układów stosowną rekompensatę finansową. Natomiast wskutek jej niewłaściwej interpretacji przez organy państwowe duża grupa osób jest pozbawiona należnych im rekompensat. Skarżący zwrócił uwagę, że w sierpniu/wrześniu 1939 r. miał 14 lat i nie miał żadnej faktycznej możliwości podejmowania decyzji o miejscu swojego pobytu. Natomiast miejsce pobytu jego ojca w chwili śmierci (7 sierpnia 1939 r.) wynikało z faktu wykonywanej przez niego pracy zawodowej, co z kolei było wynikiem oddelegowania jego osoby do pracy w Ł. Nie ma zatem, zdaniem skarżącego, żadnych wątpliwości co do tego, że spadkodawca skarżącego pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mienie znacznej wartości, nad którym władztwa nigdy nie utracił, zaś z przyczyn obiektywnych nie było możliwości po 1939 r. tego władztwa wykonywać. Wyrokiem z dnia 25 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 157/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę Z. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2008 r. stwierdził, że z dokumentacji niniejszej sprawy wnika, iż Z. S. pozostawił mienie poza obecnymi granicami RP w zupełnie innych okolicznościach, niż te określone w art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie budzi wątpliwości, że powodem opuszczenia przez rodzinę S. mienia w W. była zmiana miejsca pracy K. S., a nie rozpoczęcie działań wojennych we wrześniu 1939 r. Poza sporem jest też, że opuszczenie majątku na W. było dobrowolne i miało miejsce na długo przed wojną rozpoczętą w 1939 r. Z. S. w dniu 1 września 1939 r. przebywał zaś na terytorium obecnej RP i wraz z matką podjął próbę opuszczenia obecnego, a nie byłego, terytorium RP i dotarcia do folwarku w W. W związku z tym Sąd uznał, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie zasadnie przyjęły, iż skarżącemu nie przysługuje prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, skoro nie spełnił on przesłanek z art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył Z. S., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2008 r., ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o zasądzenie od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe - wobec wadliwej oceny prawnej okoliczności faktycznych sprawy - jego zastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest sformułowany bardzo zwięźle i określa sytuację typową. Natomiast do sytuacji nietypowej – ze względu na jej okoliczności – zastosowanie tego przepisu wymaga dokonania jego wykładni, która to wykładnia powinna uwzględniać w szczególności cel ustawy i funkcję tego przepisu. Wskazano, że ani w art. 2 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., ani w żadnym innym przepisie tej ustawy nie zostało zdefiniowane pojęcie "zamieszkiwania". W związku z tym skarżący kasacyjnie uznał, że w tej sytuacji konieczne jest odwołanie się do przepisów Kodeksu cywilnego, którego art. 25 stanowi, że o miejscu zamieszkania nie przesądza samo przebywanie w określonej miejscowości, ale decyduje zamiar stałego pobytu. Podniesiono, że miejscem zamieszkania skarżącego (urodzonego w 1925 r.) w dniu 1 września 1939 r. było miejsce zamieszkiwania jego rodziców (art. 26 k.c.). Podkreślono przy tym, że okoliczność, iż miejscem zamieszkania rodziców skarżącego przed dniem 1 września 1939 r. była Ł., a nie W., położony na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, musiałoby być wynikiem ich zamiaru pobytu w Ł. i to zamiaru pobytu stałego. O zamiarze tym nie świadczy, w ocenie skarżącego, sam pobyt w Ł., nie może świadczyć też czas tego pobytu, ani fakt związanego z nim dopełnienia obowiązku meldunkowego. Autor skargi kasacyjnej zwrócił ponadto uwagę, że z faktu, iż w 1928 r. rodzice skarżącego przenieśli się do Ł. nie może być wyprowadzony wniosek, iż Ł. stała się ich stałym miejscem zamieszkania, skoro przeniesienie się do Ł. nie było wynikiem swobodnej decyzji, ale następstwem skierowania ojca skarżącego do pracy w tym mieście. Poza tym, o zamiarze faktycznej realizacji pobytu w W. przed dniem 1 września 1939 r. świadczy, zdaniem skarżącego, fakt wyruszenia, po śmierci ojca skarżącego w dniu 7 sierpnia 1939 r., matki skarżącego wraz z dzieckiem do W. Zdaniem skarżącego faktu niedotarcia do obranego celu podróży na skutek powszechnie znanych wydarzeń historycznych, nie można oceniać w sposób, który w związku z wykładnią przepisów prawa przyznającego rekompensatę za szkody wyrządzone na skutek właśnie tych wydarzeń historycznych, prowadzi do pozbawienia uprawnionego należnej mu rekompensaty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Na wstępie swych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że prawo do rekompensaty wynikające z przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługuje wszystkim właścicielom, którzy pozostawili swoje mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 1 i art. 2 prawo do rekompensaty przysługuje tylko właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który spełnił łącznie następujące warunki: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP, lub zmuszenia go do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z powodu innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 art. 1 oraz umowy wskazanej w ust. 1a, art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Przy czym warunki określone we wskazanym przepisie muszą być spełnione łącznie. Należy przyznać rację skarżącemu kasacyjnie, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", w związku z czym w tej kwestii należy się odnieść do art. 25 Kodeksu cywilnego, a następnie przyjąć, że "zamieszkanie" jest to miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Za taki zaś zamiar uznać należy osiedlenie się w związku z oddelegowaniem do pracy. Zgodzić się zatem należy z Sądem pierwszej instancji, że powodem opuszczenia przez rodzinę S. mienia w W. była zmiana miejsca pracy K. S., która nastąpiła w 1928 r., a nie rozpoczęcie działań wojennych we wrześniu 1939 r. Oznacza to, że opuszczenie majątku było dobrowolne, gdyż miało miejsce na długo przed wojną rozpoczętą w 1939 r. W związku z tym uznać należy, że ojciec skarżącego pozostawił swoje mienie poza obecnymi granicami RP w innych okolicznościach, niż te wymienione w art. 2 pkt 1 w związku art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaaprobował stanowisko organów administracji, które przyjęły, że w niniejszej sprawie przesłanka z art. 2 pkt 1 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie została spełniona, a zatem skarżącemu prawo do rekompensaty nie przysługuje. To natomiast oznacza, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.